Universiteti Mesdhetar i Shqipërisë merr pjesë në Forumin e Tretë Botëror “Paqe e drejtë për zhvillimin” në Kajro

18
Sigal

UMSh merr pjesë në Forumin e Tretë Botëror “Paqe e drejtë për zhvillimin” organizuar nga Fondacioni Kulturor Abdulaziz Saud Albabatain dhe nën kujdesin e Presidentit te Republikës Arabe të Egjiptit, Sh. T. Z. Abdelfattah El-Sisi.  Presidenti i UMSh Akademik Prof.Dr. Anastas Angjeli kryesoi grupin e pedagogëve të UMSh pjesmarrës në Forumin e Tretë Botëror “Paqe e drejtë për zhvillimin” të cilët kontribuan në seancat shkencore me punimet e tyre mbi paqen e drejtë dhe zhvillimit të qendrueshëm në kohët e sotme dhe sfidat me të cilat përballen në vende të ndryshme e tendencat e vrullshme të shekullit XXI.

Profesor Angjeli dhe kontributorët e tjerë, Profesorët Nevila Rama, Arben Cici dhe Gilda Hoxha ofruan analizat shkencore ndaj paqes së drejtë dhe zhvillimit të qendrueshëm, përvojën e Shqipërisë dhe vendeve të tjera, duke i sjellë një vlerë të shtuar këtij forumi të rëndësishëm shkencor botëror.

Në kujtim të themeluesit të fondacionit z. Abdulaziz Saud Albabatain dhe aktivitetit të tij të vyer e të palodhur për kulturën e paqes u mbajtën fjalë dhe mesazhe nga të gjithë pjesëmarrësit e Forumit të Tretë Botëror “Paqe e drejtë për zhvillimin”.

Punimet dhe analizat shkencorë të Forumit të Tretë Botëror “Paqe e drejtë për zhvillimin” do të publikohen nga Fondacioni Kulturor Abdulaziz Saud Albabtain.

Ekonomia sociale dhe roli i saj paqësor në zhvillimin e tregut

Akademik Prof. Dr. Anastas Angjeli
President i Universitetit Mesdhetar të Shqipërisë
Këshilli Mbikqyrës i Bankës së Shqipërisë

Debatet në nivelin e udhëheqësve shtetërorë, organizatave ndërkombëtare dhe ekspertëve në fushat e ekonomisë dhe politikave sociale, rreth ndikimit të zhvillimit ekonomik në nivelin e mirëqenies së popullsisë së çdo vendi, kanë qenë në qendër të vëmendjes për 30 vitet e fundit.

Në zemër të këtij debati ndodhet marrëdhënia mes pasurisë individuale dhe mirëqenies kolektive, një nga problemet më të diskutuara në teoritë e mendimit ekonomik të sotëm. Kjo ka çuar në Ekonomikën e Mirëqenies të jetë një nga rrymat relativisht më të reja të Shkencave Ekonomike sot.

Në këtë kontekst, teoritë ekonomike të laureatëve të njohur të çmimit Nobel si Leëis, Harrod-Domar, Rostoë, etj., në krye të cilave është rritja e PBB-së për vlerësimin e zhvillimit të një vendi, janë krahasuar me një grup tjetër, duke përfshirë laureatën e Nobelit Amartya Sen dhe më tej të elaboruar nga Stiglitz. Ky grup i dytë përqendrohet jo vetëm në analizën teorike të sistemeve ekonomike, por edhe në zhvillimin e koncepteve teorike dhe treguesve praktikë për elementët e Ekonomikës së Mirëqenies për të matur më mirë Lumturinë Ekonomike, duke zgjeruar spektrin e treguesve të lidhur me vlerësimin e kushteve ekonomike dhe sociale të një vendi.

Debati aktual kërkon përgjigje dhe zgjidhje për pyetje kyçe: A është e vërtetë që duke siguruar mirëqenie, ne garantojmë lumturinë? A është vetëm treguesi i rritjes ekonomike (PBB) që duhet të merret parasysh për të vlerësuar zhvillimin ekonomik dhe social të një shoqërie ose një vendi? Ose duhet të analizojmë edhe tregues dhe elemente të tjerë të zhvillimit ekonomik dhe ekzistencës sociale si: nivelin e mirëqenies dhe indeksin e lumturisë, zhvillimin ekonomik të ekonomisë mjedisore, ekonomisë së kaltër, ekonomisë ciklike, shëndetit, pritshmëritë e jetës, arsimin, nivelin e zhvillimit teknologjik dhe digjitalizimit, të drejtat dhe liritë politike, kulturore dhe intelektuale, etj?

Në këtë debat, shumica e autorëve ndërtojnë një formë të re të vlerësimit të funksionimit të sistemit ekonomik, larg koncepteve marksiste të “Socializmit Shkencor”, ku mirëqenia për të gjithë ishte qëllimi kryesor i sistemit. Kështu, grupi i parë mendon se mirëqenia e përgjithshme varet domosdoshmërisht nga individualizmi i njeriut dhe liria e tij në treg, ndërsa grupi i dytë përpiqet të argumentojë se thellimi i pabarazive është shkatërrimi i bazës sociale të ekzistencës sociale dhe faktori kryesor i ndryshimit të sistemeve. Në fakt, fokusimi ekskluzivisht në aspektet ekonomike, siç janë të ardhurat dhe rritja e PBB-së, sigurisht e bën më të lehtë analizën e zhvillimit dhe krahasimin mes vendeve, por nuk paraqet një analizë të plotë. Është tashmë e qartë se PBB dhe nivelit të kënaqësisë së individit në tregun e lirë shpesh janë në kontradiktë reale.

Në 30 vitet e fundit, çështja e pabarazive para-bazë u bë një problem gjatë transformimeve që kaluan vendet pas Muri i Berlinit. Këtu, pabarazia e krijuar nga rritja shumë e shpejtë u bë një shqetësim. Shqipëria nuk i shpëtoi këtyre çështjeve, dhe nivelin e pabarazisë vazhdon ta shqetësojë, edhe pse ekonomia shqiptare ka përfunduar një periudhë të gjatë, të vështirë dhe sfiduese tranzicioni. Prandaj, një model i ri i zhvillimit ekonomik pas-tranzicionit bëhet mëse i nevojshëm. Siç u theksua nga laureati i ndritur Nobel, Joseph Stiglitz: “Tranzicioni nga komunizmi në një ekonomi tregu paraqet një nga eksperimentet më të rëndësishme të të gjitha kohërave.”

Të gjithë shkencëtarët pajtohen në një gjë: PBB (Produkti i Brendshëm Bruto) nuk është një tregues i mjaftueshëm për të përcaktuar zhvillimin ekonomik. Tani të gjithë janë të bindur që janë nevojë tregues alternative. Kjo është, sepse vetëm rritja ekonomike nuk mund të kapë të gjitha dimensionet e përparimit, kështu që ne nuk mund të konsiderojmë PBB-në si treguesin e vetëm të zhvillimit. Po aq problematike është fakti që PBB nuk përfshin shumë faktorë që matin “Lumturinë Ekonomike” sepse këta nuk janë të lehtë të maten në terma ekonomikë.

Me konsideratën e duhur që PBB nuk është një mjet i mirë për të matur zhvillimin, le të mos harrojmë edhe zhvillimin e qëndrueshëm, kërkimi për tregues alternative ka bërë të domosdoshme. Në vitet e fundit, është zhvilluar një sërë treguesish për të përmirësuar vlerësimin e mirëqenies shoqërore. Një nga më të njohurat midis tyre është ndoshta IDH – Indeksi i Zhvillimit Njerëzor, i cili është gjerësisht i pranuar dhe i përdorur si protokoll llogaritës nga shumë vende në të gjithë botën. Përveç kësaj, ka indekse për nivele ekologjike si “Indeksi i Zhvillimit Ekologjik”, ISEË – “Indeksi i Mirëqenies Ekonomike të Qëndrueshme”, GPI – “Treguesi i Progresit të Vërtetë”, dhe të tjerë.

Indeksi BES (Benessere Equo e Sostenibile), i prezantuar nga ISTAT i Italisë në vitin 2010, qëndron si një nga treguesit më konkretë të zhvillimit të qëndrueshëm. Ky indeks mund të llogaritet potencialisht edhe në Shqipëri. Indeksi BES përfshin 130 tregues në nivel kombëtar 12 dimensione ose fusha të ndryshme. Specifikisht, këto fusha përfshijnë Shëndetin, Edukimin dhe Trajnimin, Punën dhe balancën midis kohës së punës dhe kohës së lirë, Mirëqenien Ekonomike, Marrdhënie Sociale, Institucionet Publike dhe Politikat, Sigurinë, Mirëqenien Subjektive, Peizazhin dhe Trashëgiminë Kulturore, Mjedisin, Kërkimin dhe Inovacionin, dhe Cilësinë e Shërbimeve.

Të nderuar pjesmarrës! KY FORUM fton debat mbi politikat dhe prioritete që do të jenë themelore për modelin e ardhshëm të zhvillimit ekonomik dhe shoqëror në të gjitha vendet e zhvilluara dhe të zhvilluara. Ata formojnë bazën për ndërtimin e indekseve të reja për të matur elementet e reja të vlerësimit të lumturisë dhe kënaqësisë së popullsisë në vendet kyçe që përcaktojnë zhvillimin ekonomik global në përgjithësi dhe zhvillimin industrial në veçanti.

Nëse shqyrtojmë të dhënat e këtij indeksi për disa nga vendet kyçe në Evropë, mund të themi se Norvegjia renditet gjithmonë e para, ndjekur nga Irlanda, e cila krahasuar me një vit më parë, ka rritur për 7 nivele. Zvicra mbetet e treta konsistentisht. Është vlerësues fakti që në vitin 2020, në kulmin e pandemisë, Gjermania renditet e gjashta, duke humbur 3 nivele, Danimarka është në vendin e dhjetë, duke humbur 6 nivele, dhe Anglia është në vendin e trinjëzëntë. Nëse vëzhgoni PBB-në e këtyre vendeve, do të shihni vlerësime krejt të ndryshme ku dallimet ekonomike janë shumë të rëndësishme.

Nëse dikush, një specialist në fushën e ekonomisë, beson se vetëm një tregues duhet të përcaktojë një fenomen, atëherë analiza ekonomike do të jetë e thatë, pa frymë dhe mbi të gjitha, jo njerëzore. Le të fillojmë të mendojmë për shoqërinë jo thjesht në terma ekonomikë, sepse atëherë do të kuptojmë se është gjithashtu më e bukur. Në këto kushte, të gjithë do të jenë më të interesuar në matjen e lumturisë sonë dhe mbi të gjitha, “Lumturinë Ekonomike të Shoqërisë.”

Aktualisht, INSTAT në Shqipëri prodhon 61 tregues statistikorë, të përditësuar në platformën OZHQ, të kryer në bashkëpunim dhe të financuar nga UNDP. Ky Panel përmban 17 Qëllimet e Zhvillimit të Qëndrueshëm (SDGs), duke paraqitur përcaktimet e tyre, drejtimin, përputhjen me OKB-në, dhe burimin e informacionit për prodhimin e treguesve.

Për vite me radhë, INSTAT ka themeluar Grupin e të Dhënave të Përbashkëta të INSTAT-UN, një grup i përbërë nga anëtarë të të gjitha agjencive të OKB-së, që synon të ndërtojë të dhëna në këto drejtime për Agjendën 2030. Në mesin e modeleve ekonomike më të njohura gjerësisht, tani të gjithë pajtohen se një sistem rritje të qëndrueshme është çelësi për të arritur të gjitha objektivat deri në vitin 2030.

Si tregues kryesorë për të vlerësuar mirëqenien dhe lumturinë e popujve, OKB-ja ka zhvilluar tregues për këto drejtime kryesore: Zero Varferi, Zero Uri, Mirëqenia dhe Mbarëqenia, Edukimi i Cilësuar, Barazia Gjinore, Ujërat e Pastër dhe Higjiena, Energjia e Arsyeshme dhe e Pastër, Punë e Dukshme dhe Rritje Ekonomike, Industria, Inovacioni, dhe Infrastruktura, Pabarazitë e Redukuara, Qytete dhe Komunitete të Qëndrueshme, Konsumi dhe Prodhuimi i Përgjegjshëm, Aksioni Klimatik, Jeta nën Ujë,Jeta në Tokë, Paqja, Drejtësia, dhe Institucionet e Forcave, Bashkëpunimi për Qëllimet

Pa shfrytëzuar në të gjitha, unë do të fokusohem në disa prej tyre. Lufta Kundër Varfërisë: Pritet që globalisht, faktorë si Pandemia, konfliktet si ato në Ukrainë, dhe ngjarje të kombinuara në Lindjen e Mesme do të çojnë në shtimin e rreth 75-95 milionë njerëzve që jetojnë në varfëri ekstreme deri në vitin 2024 krahasuar me parashikimet para-pandemike.

Zero Uri: Është një sfidë tjetër e rëndësishme e Zhvillimit të Qëndrueshëm. Në vitin 2020, numri i njerëzve që vuajnë nga urthi në mbarë botën u rrit nga 720 milionë në 811 milionë, rreth 161 milionë më shumë se në vitin 2019. Gjithashtu, në vitin 2020, 2.4 miliardë njerëz, ose më shumë se 30% e popullsisë së botës, kishin qasje të parregullt në ushqimin e duhur. Ky shifër u rrit me pothuajse 320 milionë njerëz në vetëm një vit. Në mbarë botën, 149.2 milionë fëmijë nën 5 vjeç, ose 22.0%, patën rritje të pashembullt në vitin 2020, një zbritje nga 24.4% në vitin 2015. Numri i njerëzve të uritur dhe të kripur kishte filluar gradualisht të rritej mes vitit 2014 dhe fillimit të krizës së COVID-19. Kriza e COVID-19 ka shtyrë këto trende rritëse edhe më lart dhe ka përkeqësuar të gjitha formët e marramendjeve ushqimore, veçanërisht tek fëmijët. Konflikti në Ukrainë po ashtu po shkakton ndërprerje në zinxhirët globale të furnizimit të ushqimit dhe po krijojnë krizën globale më të madhe ushqimore që nga Lufta e Dytë Botërore.

Reduktimi i Pabarazive dhe Sigurimi që askush nuk lë pas. Promovimi i Shoqërive Paqësore dhe Inkluizive për Zhvillimin e Qëndrueshëm, Sigurimi i Qasjes në Drejtësi për të Gjithë, dhe Ndërtimi i Institucioneve Efektive, Përgjegjshme, dhe Inkluizive në të Gjitha Nivelet. Bashkpunimi ndërkombëtar më i fortë është i nevojshëm tani më shumë se kurrë për të siguruar që vendet kanë mjetet për të shëruar nga pandemia, për të përmbysur më të fortë, dhe për të arritur Qëllimet e Zhvillimit të Qëndrueshëm. Zhvillimi i qëndrueshëm është për të përmbushur nevojat e së tashmes për njerëzit, mjedisin, shoqërinë, dhe nevojat ekonomike pa kompromisuar aftësinë e brezave të ardhshëm për të përmbushur nevojat e tyre. Me një popullsi në rritje dhe kërkesa në rritje për zgjidhje në nivel global, zhvillimi i qëndrueshëm është një nga sfidat më të mëdha që i ka përballë bota sot, nën subjekt të shumë debatit midis politikanëve dhe udhëheqësve të biznesit.

Ndërveprimi ideologjik ndërmjet parimeve të ekonomisë socialiste të tregut dhe realizmit politik në marrëdhëniet ndërkombëtare

Prof. Nevila Rama



Ky punim synon të eksplorojë ndërveprimin e ndërlikuar midis pragmatizmit ekonomik dhe realizmit politik në qasjen e Kinës ndaj marrëdhënieve ndërkombëtare. Duke u ndalur në zhvillimin e politikave ekonomike të Kinës dhe ndikimin e tyre në gjeopolitikën globale, punimi shqyrton metodat që janë përdorur nga udhëheqja e vendit për të ruajtur ekuilibrin midis parimeve të ekonomisë socialiste të tregut dhe atyre të realizmit politik. Nëpërmjet një analize të reformave kryesore ekonomike, strategjive globale të angazhimit dhe Belt Road Initiative, kërkimi synon të sigurojë njohuri mbi modelin unik të zhvillimit të Kinës dhe ndikimet që sjell në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare.

Sfondi: Modeli ekonomik i aplikuar, buron nga përpjekjet për të gjetur zgjidhje hibride që kombinojnë avantazhet e socializmit dhe ekonomisë së tregut. Egziston një përzierje në shkallë të gjerë e ndërhyrjes së qeverisë dhe orientimit të tregut, që rezulton në zbatime të ndryshëm të modelit, ku rasti i Kinës është më i spikaturi. Ndërveprimi ideologjik ndërmjet parimeve të ekonomisë socialiste të tregut dhe realizmit politik në kontekstin e marrëdhënieve ndërkombëtare, veçanërisht në rastin e Kinës, është kompleks dhe i shumanshëm. Qasja unike e Kinës ndaj zhvillimit ekonomik dhe angazhimi i saj me komunitetin ndërkombëtar pasqyrojnë një amalgamë të parimeve socialiste, reformave të orientuara nga tregu dhe realizmit politik pragmatik.

Pragmatizmi ekonomik kundër realizmit politik në Kinë: Kina përmendet shpesh si një shembull i një vendi që ka adoptuar elementë të ekonomisë socialiste të tregut, veçanërisht që nga reformat ekonomike të nisura në fund të shekullit të 20-të. Ato u nxitën nga analizat pragmatike të lidhura me mungesën e efikasitetit të ekonomisë të planifikuar në mënyrë qendrore. Ndërsa ndjekin reformat ekonomike, udhëheqësit e Kinës kanë demonstruar edhe një qasje pragmatike dhe realiste në marrëdhëniet ndërkombëtare. Kjo përfshin prioritizimin e interesave kombëtare, kërkimin e mundësive të reja ekonomike dhe ruajtjen e stabilitetit politik. Gjithsesi, Kina ka mbajtur kontrollin shtetëror mbi industritë dhe sektorët kryesorë strategjikë, si telekomunikacioni, energjia dhe financat, duke synuar mbrojtjen e sigurisë dhe interesave kombëtare.

Në të njëjtën kohë Kina ka marrë pjesë aktive në institucionet ekonomike ndërkombëtare në përputhje me synimet e saj për të maksimalizuar ndikimin në skenën globale për të mbrojtur dhe avancuar interesat e veta ekonomike.

Strategjia gjeopolitike: Iniciativa e Kinës Belt Road Initiative, një projekt i përmasave të mëdha infrastrukturore dhe zhvillimit ekonomik udhëhiqet nga motive ekonomike, por në të njëjtën kohë ka ndikime dhe implikime gjeopolitike masive. Iniciativa pasqyron një strategji realiste të zgjerimit dhe rritjes së ndikimit, sigurimit të burimeve shtesë dhe forcimit të pozicionit të Kinës në arenën dhe çështjet ndërkombëtare, ku ndikimi në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe ato tregtare, kërkon një eksplorim më të thellë.

Gjetje kryesore: Duke shqyrtuar rastin e Kinës, ky punim kërkimor synon të kontribuojë në një kuptim më të thellë të ndërveprimit dinamik midis pragmatizmit ekonomik dhe realizmit politik në formësimin e qasjes së shteteve ndaj çështjeve globale. Analiza e paraqitur, kërkon të hedhë dritë mbi kompleksitetin e modelit kinez të zhvillimit dhe ndikimet e tij në zhvillim të marrëdhënieve ndërkombëtare.

Pjesëmarrja dhe zhvillimi popullor, sfidat në shek XXI

Assoc. Prof. Dr. Arben Cici                                                            

Në shekullin e 21-të, integrimi i pjesëmarrjes dhe zhvillimit popullor shquhet si një paradigmë kryesore për kultivimin e shoqërive gjithpërfshirëse, të qëndrueshme dhe të barabarta. Kjo epokë, e shënuar nga sfida dhe mundësi të paprecedentë, nënvizon rolin jetik të përfshirjes së komuniteteve në proceset vendimmarrëse. Rëndësia e këtij angazhimi është e shumanshme. Kryesisht, pjesmarrja popullore konsiderohet thelbësore në shekullin e 21-të për të njohur dhe adresuar nevojat dhe aspiratat e ndryshme të popullsive globale. Me globalizimin e shpejtë dhe përparimet teknologjike, shoqëritë përballen me sfida të ndërlikuara si ndryshimet klimatike, pandemitë dhe pabarazitë ekonomike. Si përfundim, komponentët e pandashëm të pjesëmarrjes dhe zhvillimit popullor në shekullin 21 kontribuojnë në një shoqëri globale progresive dhe elastike. Përballë sfidave të paprecedentë, njohuria dhe mençuria kolektive, e përdorur përmes proceseve pjesëmarrëse, bëhet një pasuri e paçmuar. Duke njohur agjencinë individuale dhe komunitare, duke nxitur përfshirjen dhe duke investuar përparime teknologjike, ne hapim rrugën për një të ardhme ku zhvillimi pasqyron aspiratat dhe diversitetin e njerëzimit. Përqafimi i pjesëmarrjes popullore nuk është thjesht një zgjedhje, por një domosdoshmëri për formimin e një bote të qëndrueshme, paqësore, të barabartë dhe të drejtë në shekullin 21 dhe më gjerë.

Proceset e tranzicionit rol kyç në pjesëmarrjen e grave, rinisë dhe minoriteteve

Dr. Gilda Hoxha

Përfshirja dhe pjesëmarrja e grave, rinisë dhe minoritetet përgjatë proceseve transformuese dhe zhvillimit të qëndrueshëm merr forma dhe perspetiva të ndryshme në shoqëri dhe vende të ndryshme. Qasjet teorike tentojnë të shpjegojnë përfshirjen dhe pjesëmarrjen nëpërmjet ndërsektoralizmit duke theksuar faktorët e shumtë diskriminues për këto grupe vurnerable.

Në këtë këndvështim do të pasqyrohet shembulli i Shqipërisë në lidhje me përfshirjen dhe pjesëmarrjen e këtyre grupeve.

Mund të thuhet se proceset e tranzicionit kanë krijuar pabarazi mes grupeve në përfshirje dhe pjesëmarrje. Megjithatë, UN Women e rendit Shqipërinë të parën pjesëmarrjen e grave në politikë dhe në bazë të strategjisë UN Youth 2023, gjithashtu Shqipëria ka themeluar strategjinë kombëtare për rininë nga ku pritet përmbushja e SDG3.