35 vite Parti Socialiste. 35 vite histori politike, përplasje të forta, ideale, sakrifica dhe tranzicion i dhimbshëm. Një rrugëtim që nuk nisi në sallat luksoze të pushtetit, por në një Shqipëri të trazuar, ku bindja politike kishte kosto reale dhe ku të mbështesje një forcë politike shpesh nënkuptonte të përballeshe me frikë, dhunë, presion dhe përjashtim. Por sot, teksa shoh ceremonitë festive, certifikatat e “mirënjohjes”, duartrokitjet dhe rreshtat e parë të mbushur me fytyra të rehatshme pushteti, lind një pyetje që dhemb: A po kujtojmë vërtet ata që e ndërtuan këtë parti? Sepse ka diçka tronditëse kur sheh që “kontributorë historikë” shpallen njerëz të lindur në vitet 2000, njerëz që nuk kanë njohur as ankthin e viteve të para të pluralizmit, as tensionin e përplasjeve politike, as frikën e rrugëve të mbushura me urrejtje politike. Ndërkohë, shumë prej atyre që e themeluan këtë forcë politike, që e mbrojtën në momentet më të vështira, sot janë lënë në harresë, të heshtur, të mënjanuar ose të padukshëm për kujtesën zyrtare. Ata nuk e ndërtuan këtë parti me poste.
E ndërtuan me sakrifica. Ka njerëz që u rrahën barbarisht vetëm pse besonin tek pluralizmi dhe tek një alternativë tjetër politike. Ka familje që u përballën me presion dhe izolim. Ka militantë të asaj kohe që nuk fituan tendera, nuk morën privilegje dhe nuk u bënë deputetë. Ata kishin vetëm bindjen e tyre politike dhe guximin për ta mbrojtur atë në një kohë kur klima politike ishte shpesh brutale. Dhe pikërisht kjo e bën edhe më të hidhur kontrastin me sot. Sot sheh njerëz që kanë vegjetuar mbi kolltukët e rehatisë për vite me radhë, që kanë kaluar nga një zyrë në tjetrën, nga një mandat në tjetrin, duke e trajtuar partinë si mekanizëm karriere personale dhe jo si ideal politik. Njerëz që nuk kanë asnjë histori sakrifice, por që sot mbajnë leksione mbi “kontributin” dhe “besnikërinë”. Ndërkohë, ata që dikur mbushnin sheshet, që përballonin dhunën dhe presionin, shpesh nuk përmenden as me emër. Ky nuk është thjesht problem partie. Ky është problem kujtese. Sepse kur një forcë politike fillon të harrojë rrënjët e saj, ajo humbet dalëngadalë identitetin moral. Dhe një parti pa memorie është thjesht një mekanizëm pushteti, jo më një komunitet idealesh. Nuk është gabim të promovohen të rinjtë. Përkundrazi, çdo forcë politike ka nevojë për energji të re, mendësi të re dhe breza të rinj. Por është tragjike kur historia zëvendësohet me fasadë. Kur sakrifica relativizohet. Kur kontributi matet me afërsinë ndaj pushtetit dhe jo me qëndresën në kohët e vështira. Sepse historia e Partisë Socialiste nuk fillon me zyrat moderne dhe konferencat festive të sotme. Ajo fillon me njerëz që dolën në rrugë në kohë pasigurie.
Ndaj 35-vjetori duhet të ishte moment reflektimi. Moment për të kthyer sytë pas. Për të kujtuar jo vetëm fitoret, por edhe plagët. Jo vetëm pushtetin, por edhe sakrificat. Jo vetëm ata që janë sot në qendër të vëmendjes, por edhe ata që historia po përpiqet t’i lërë në hije. Sepse një forcë politike mund të mbijetojë edhe pa pushtet. Por nuk mbijeton gjatë pa kujtesë.
Me njerëz që mbrojtën bindjet e tyre kur kjo kishte kosto. Me njerëz që nuk kishin as mbështetje financiare, as privilegje, por vetëm besim tek ideja se Shqipëria duhej të ndryshonte. Pamjet e sotme të sallave të dekoruara nuk duhet të fshijnë nga kujtesa pamjet e djeshme: Njerëz të goditur në protesta, aktivistë të kërcënuar, militantë të përjashtuar nga puna, familje të ndara politikisht dhe një klimë ku politika nuk ishte luks, por përplasje e ashpër. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron paradoksi më i madh i tranzicionit shqiptar: ata që sakrifikuan më shumë, shpesh përfituan më pak, ndërsa ata që erdhën kur gjithçka ishte stabilizuar, shpesh morën më shumë vlerësime, më shumë pushtet dhe më shumë privilegje. Një parti serioze nuk matet vetëm me sa vite ekziston. Matet me mënyrën si i trajton njerëzit që e ngritën në momentet më të vështira. Sepse mirënjohja nuk është certifikatë. Nuk është fotografi ceremoniale. Nuk është duartrokitje e momentit. Mirënjohja është kujtesë. Është respekt. Është pranimi publik i së vërtetës historike. Dhe e vërteta është kjo: pa ata njerëz që dikur u përballën me dhunë, presion dhe përjashtim, shumë nga ata që sot flasin në emër të historisë së partisë, ndoshta nuk do të kishin pasur as podiumin ku flasin.
