BE vazhdon me vendosmëri procesin e zgjerimit. Fillimi i nëntorit është koha e raportimit për kandidatët për anëtarësim. Çdo vit, një moment i së vërtetës. Këtë vit, një trend që ishte tashmë i dukshëm është intensifikuar. Fusha e kandidatëve po zgjerohet ndërsa negociatat përparojnë. Dy vende tani janë qartë në krye: Mali i Zi dhe Shqipëria. Komisioni Evropian e konsideron realiste, siç tregon vlerësimi i tij i publikuar të martën, më 04.11.2025, të përfundojë negociatat me Podgoricën deri në fund të vitit 2026 dhe me Tiranën deri në fund të vitit 2027. Pas tyre janë Moldavia dhe Ukraina, të cilat synojnë të përfundojnë negociatat e tyre në vitin 2028, por janë ende të bllokuara politikisht. Maqedonia e Veriut, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia dhe Kosova, e cila ende nuk ka statusin e kandidatit, por megjithatë po vlerësohet, po mbeten ndjeshëm prapa. Në fund janë Gjeorgjia dhe Turqia. Në të dyja rastet, procesi i negociatave është i bllokuar dhe Komisioni kritikon pengesat.
Ritmi i shpejtë i reformave në Mal të Zi
“Procesi i zgjerimit aktualisht po përparon më shpejt se në 15 vitet e fundit”, thuhet në raportin e Komisionit, i cili shoqëron raportet individuale dhe lëshon një vlerësim përmbledhës për secilin shtet. Që nga fillimi i vitit 2024, janë zhvilluar njëmbëdhjetë konferenca ndërqeveritare, duke hapur ose mbyllur përkohësisht grupe kapitujsh negociues të lidhur tematikisht. Pesë prej tyre u mbajtën me Shqipërinë, katër me Malin e Zi dhe nga një me Ukrainën dhe Moldavinë. Në të kundërt, konferenca e fundit e tillë me Serbinë u zhvillua katër vjet më parë. Vetëm kjo tregon dinamizmin aktual, megjithëse faktorët politikë luajnë gjithmonë një rol. Për shembull, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut ishin prej kohësh të ndërthurura politikisht. Kur ato u “shkëputën” në shtator të vitit të kaluar, Tirana ishte në gjendje të ecte përpara, ndërsa rruga për Shkupin mbetet e bllokuar për shkak të një amendamenti kushtetues në pritje. Mali i Zi i vogël ka bërë përparimin më të madh në negociatat e tij, të cilat filluan në vitin 2012. Vendi jo vetëm që ka hapur të 33 kapitujt negociues, por ka mbyllur edhe përkohësisht shtatë. Vitin e kaluar, kjo përfshinte temat e prokurimit publik, mbrojtjes së pronësisë intelektuale, shoqërisë së informacionit dhe medias, si dhe politikës së biznesit dhe industrisë. “Qeveria ka vepruar në një mjedis politik përgjithësisht të qëndrueshëm, ka zbatuar reforma dhe ka përshpejtuar ndjeshëm përgatitjet për pranimin në BE vitin e kaluar”, përfundon Komisioni. Një krizë institucionale për shkak të rregullave të paqarta mbi emërimin e gjyqtarëve u zgjidh në mars të këtij viti. Kjo ishte e rëndësishme sepse i gjithë procesi i pranimit varet nga përmbushja e standardeve të larta të sundimit të ligjit nga një vend. Komisioni i kërkon Malit të Zi që tani të përqendrohet në zbatimin e kapitujve përkatës dhe të bëjë përparim të mëtejshëm në fushat e lirisë së shprehjes dhe lirisë së medias, luftimin e korrupsionit dhe krimit të organizuar, përshpejtimin dhe thellimin e reformave mbi pavarësinë, profesionalizmin dhe llogaridhënien e gjyqësorit, dhe arritjen e përputhshmërisë së plotë me politikën e vizave të BE-së. Mbushja në kohë e pozicioneve të larta në gjyqësor dhe prokurorinë publike mbetet “një sfidë që duhet të adresohet”. Nëse vendi ruan ritmin e shpejtë të reformës, Komisioni e sheh atë si “në rrugën e duhur” për të përfunduar negociatat deri në fund të vitit 2026.
Shqipëria konsiderohet një vend model
Shqipëria renditet e dyta. Edhe pse ka qenë kandidate për anëtarësim në BE që nga viti 2014, progresi u ngec për shkak të lidhjeve të saj me Maqedoninë e Veriut, e cila ishte përfshirë në konflikt fillimisht me Greqinë dhe më pas me Bullgarinë. Megjithatë, që nga vjeshta e kaluar, 28 nga 33 kapitujt janë hapur me një ritëm rekord. Përgatitjet për grupin e fundit të mbetur po përparojnë mirë, shkruan Komisioni, i cili dëshmon për “dinamizmin e paparë” të vendit dhe është pothuajse i ekzaltuar në lëvdatat e tij. “Ky rezultat i jashtëzakonshëm është një njohje e qartë e angazhimit të vendosur politik të Shqipërisë dhe aspiratave të padiskutueshme të shoqërisë së saj për në BE.” Ka kaluar shumë kohë që kur vlerësime të tilla pa mëdyshje pozitive u gjetën në raportet e pranimit. Tirana është gjithashtu “në rrugën e duhur” për të arritur qëllimin e saj për të përfunduar negociatat deri në fund të vitit 2027. Komisioni rekomandon që qeveria e Presidentit Edi Rama të përqendrohet edhe në sundimin e ligjit. “Shqipëria ka bërë përparim në reformat për bashkëpunim aktiv ndërkombëtar në luftën kundër krimit të organizuar dhe në ndërtimin e kapaciteteve për hetime financiare, por nevojiten përpjekje të mëtejshme në identifikimin e trafikantëve të drogës dhe në forcimin e identifikimit dhe çmontimit të grupeve kriminale.” Ky grup udhëheqësish pasohet nga Moldavia dhe Ukraina, të cilat dorëzuan aplikimet e tyre për anëtarësim në Bruksel vetëm disa ditë pas pushtimit rus të Kievit në shkurt 2022, u shpallën më pas vende kandidate nga shtetet anëtare në një procedurë të përshpejtuar në fund të vitit 2023. Komisioni, nga ana e tij, kreu shpejt të ashtuquajturin shqyrtim të legjislacionit, i cili identifikon devijimet nga ligji i BE-së. Tani e ka përfunduar këtë proces për katër nga gjashtë grupet tematike dhe i rekomandoi Këshillit hapjen e tre grupeve: mbi çështjet themelore që lidhen me sundimin e ligjit, tregun e brendshëm dhe marrëdhëniet e jashtme.
Çfarë kërkon BE nga Ukraina
Megjithatë, deri më tani nuk ka pasur përparim formal sepse Hungaria po bllokon vendimin e nevojshëm unanim për Ukrainën, dhe shtetet anëtare deri më tani nuk kanë qenë të gatshme të “shkëputin” Moldavinë. Të gjitha shpresat tani mbështeten në një ndryshim qeverie kur Hungaria të zgjedhë një parlament të ri në prill. Ndërkohë, Komisioni vazhdon të punojë në mënyrë joformale me të dy vendet për të çuar përpara procesin e reformës, megjithëse me rezultate të përziera. Raporti gjithashtu e bën të qartë se Ukraina ka mbetur më tej prapa Moldavisë. Qeveria në Kishinau përgëzohet për “vazhdimin e zbatimit të reformave të rëndësishme në rrugën drejt pranimit në BE, duke përfshirë fushat e verifikimit dhe emërimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve të lartë, luftimin e korrupsionit dhe lirinë e medias”. Qëllimi i saj i vetëimponuar për të përfunduar negociatat deri në fillim të vitit 2028 përshkruhet si “ambicioz, por i arritshëm”. Vendi ka “bërë përparimin më të madh nga të gjithë kandidatët brenda një viti”, deklaroi Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos. Në të kundërt, vlerësimi i Ukrainës duket shumë më i matur. Komisioni kritikon përpjekjen e Presidentit Volodymyr Zelenskyy në korrik për të vënë nën kontrollin e tij dy agjenci të pavarura kundër korrupsionit. Edhe pse ai u detyrua ta tërhiqte këtë veprim pas presionit masiv nga Brukseli, një hije mosbesimi ka rënë mbi qeverinë që atëherë. “Çdo masë që dobëson ose përmbys reformat e vendosura për të luftuar korrupsionin duhet të shmanget”, shkruan Komisioni me një ton paralajmërues. Në të kundërt, vlerësimi i Ukrainës duket shumë më i matur. Gjithashtu kërkohet përparim i mëtejshëm në “forcimin e pavarësisë, integritetit, profesionalizmit dhe efikasitetit të gjyqësorit, agjencive të zbatimit të ligjit dhe prokurorisë, si dhe në luftimin e krimit të organizuar”. Kievi synon të përfundojë negociatat deri në fund të vitit 2028. Komisioni beson se kjo është e arritshme vetëm me “një përshpejtim të ritmit të reformës”.
A po zgjat shumë procesi i anëtarësimit në BE?
Pushtimi rus i Ukrainës u ka dhënë jetë të re përpjekjeve të lëna pas dore prej kohësh për ta zgjeruar BE-në. Për shkak të agresionit rus ndak Ukrainës dhe konkurrencës me Kinën Brukseli e sheh zgjerimin si një përparësi gjeopolitike. Por si në Bruksel edhe në Gjermani shihen me shqetësim proceset shumë të gjata të vendimmarrjes brenda BE-së. Arsyeja kryesore është rreziku që vendet që nuk kanë perspektivë anëtarësimi mund të krijojnë partneritete më të ngushta me rivalët në sistem të BE-së, Kinën ose Rusinë. “Njerëzit po fillojnë të humbasin besimin në një të ardhme të shpejtë në BE”, paralajmëroi së fundmi Ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul në një takim me vendet e Ballkanit Perëndimor.
Me zgjerimin potencial të BE-së Brukseli synon edhe reforma për të siguruar aftësinë e tij për të marrë vendime. Vitet e fundit, vende si Hungaria kanë bllokuar vazhdimisht punën e BE-së dhe kanë minuar sundimin e ligjit në vend. Komisionerja e BE-së, Marta Kos, tha se BE dëshiron të zbatojë “masa mbrojtëse më të forta” për të parandaluar që kjo të ndodhë përsëri.
Çdo vendim për zgjerimin e BE-së kërkon mbështetjen unanime të 27 shteteve anëtare aktuale. Sipas një sondazhi të Eurobarometrit të publikuar në shtator, 56% e qytetarëve të BE-së janë në favor të zgjerimit. Megjithatë, në Francë, kjo shifër është vetëm 43%, dhe në Gjermani, 49%.
