Intervistë në Telegraf me Prof. Dr. Edmond Panariti
Profesor Panariti, projektligji që hap rrugën për shitjen e tokave tek blerësit e huaj paraqitet si reformë modernizuese. Si e lexoni këtë nismë?
Edmond Panariti: Kjo nuk është reformë, por dorëzim. Tokat nuk janë thjesht mall tregu, ato janë themeli i sovranitetit kombëtar. Një herë e shitur, toka nuk kthehet më. Me të humbet kontrolli mbi prodhimin ushqimor, mbi jetën rurale dhe mbi vetë identitetin kombëtar. Shqipëria mund të fitojë kapital afatshkurtër, por rrezikon të humbasë sovranitetin afatgjatë. Tokat janë siguri, janë histori, janë vetë shteti. Dorëzimi i tyre është dorëzim i Shqipërisë.
Ju keni theksuar shpesh se rënimi i bujqësisë shqiptare nuk është rastësi. Mund ta shpjegoni më gjerësisht?
Po, rënimi i prodhimit bujqësor vendas është i qëllimshëm. Politikat e dekadave të fundit nuk kanë synuar ringritjen e bujqësisë, por shkatërrimin e saj. Shkatërrimi i zinxhirit të prodhimit, mungesa e subvencioneve reale, braktisja e fshatit dhe emigrimi masiv i fermerëve kanë krijuar një boshllëk. Ky boshllëk nuk është i rastësishëm – është përgatitja e terrenit për shitjen e tokave tek të huajt. Kur bujqësia bie, toka humbet vlerën e saj si burim prodhimi dhe kthehet në mall spekulativ. Ky është qëllimi final: të shitet toka, jo të ringrihet bujqësia.
Çfarë pasoja ka kjo për sigurinë ushqimore të vendit?
Pasojat janë dramatike. Shqipëria tashmë importon mbi 70% të ushqimeve bazë. Nëse tokat kalojnë në duar të huaja, kontrolli mbi prodhimin ushqimor humbet përfundimisht. Do të jemi të varur nga importet dhe nga politikat e korporatave të huaja. Siguria ushqimore është pjesë e sigurisë kombëtare. Një vend që nuk prodhon bukën e vet, nuk është i lirë. Shitja e tokave është rruga më e shpejtë drejt varësisë totale.
Si ndikon kjo në jetën rurale dhe identitetin kombëtar?
Toka është më shumë se prodhim. Ajo është kulturë, traditë, identitet. Fshati shqiptar ka qenë gjithmonë shtylla e kombit. Nëse toka kalon në duar të huaja, fshati humbet kuptimin e tij. Fermeri shqiptar nuk do të jetë më pronar, por qiramarrës ose punëtor në tokën e vet. Kjo është shkatërrim i dinjitetit dhe i identitetit. Pa fshat, pa tokë, kombi humbet rrënjët e tij.
A ka precedentë ndërkombëtarë për këtë fenomen?
Po, ka shumë. Në Afrikë dhe Azi, shitja e tokave tek korporatat e huaja ka sjellë zhvendosje masive të popullsisë, varfëri dhe konflikte sociale. Toka është burim pushteti. Kush kontrollon tokën, kontrollon kombin. Shqipëria nuk duhet të përsërisë këto gabime. Ne kemi një histori të dhimbshme me humbjen e tokave – nuk mund të lejojmë që kjo të ndodhë sërish në kohë paqeje, përmes ligjeve të brendshme.
Cili është mesazhi juaj për politikëbërësit shqiptarë?
Mesazhi im është i qartë: mos e shisni Shqipërinë. Tokat nuk janë mall tregu, janë pasuri kombëtare. Politikat duhet të synojnë ringritjen e bujqësisë, jo shitjen e tokave. Duhet të mbështesim fermerin shqiptar, të rikthejmë prodhimin vendas, të garantojmë sigurinë ushqimore. Dorëzimi i tokave është dorëzim i sovranitetit. Kush e voton këtë ligj, voton kundër Shqipërisë.
