Shyqyri Dekavelli: Ligji dhe Inteligjenca Artificiale

75
Sigal

Shyqyri  Dekavelli
Ish Drejtor i Autoritetit te Sigurisë Kombëtare

Një epokë e re në sistemin e drejtësisë tashmë ka filluar. Inteligjenca Artificiale ka nisur të gjej përdorim në hapësirat ligjore në mbarë botën. Peisazhi ligjor tashmë po modernizohet me teknologji. India e ka përqafuar këtë dhe po e zbaton më së miri. India nuk është e vetmja në përqafimin e teknologjisë për të zhvilluar një sistem ligjor më efikas. Vende të tjera kanë prezantuar gjithashtu mënyra të reja të përdorimit të Inteligjencës Artificiale brenda gjykatave të tyre. Shtetet e Bashkuara kanë zbatuar disa nisma që përdorin Inteligjencën Artificiale për një sërë qëllimesh të orientuara drejt optimizimit të dhënies së drejtësisë. Përveç mjeteve të kërkimit, disa gjykata në SHBA përdorin Inteligjencën Artificiale për të ndihmuar gjyqtarët të marrin vendime të drejta dhe të paanshme. Algoritmet e Inteligjencës Artificiale analizojnë të dhënat dhe parashikojnë rezultatin e një rasti. Mjetet e fuqizuara nga Inteligjenca Artificiale gjithashtu ndihmojnë gjyqtarët në vlerësimin e rrezikut. Këto mjete përdorin algoritme të mësimit të makinerive për të analizuar faktorë të ndryshëm, si historia kriminale, sfondi social dhe ekonomik, shëndeti mendor dhe parashikojnë mundësinë e recidivizmit. Drejtesia po përdor Inteligjencën Artificiale për të zhvilluar dhe zbatuar udhëzime dënimi për të ndihmuar gjyqtarët të përcaktojnë dënime të drejta dhe të qëndrueshme për krime të ndryshme. Sistemi i Gjykatës Amerikane ka zhvilluar më tej chatbotet, që ofrojnë informacion për publikun. Këta asistentë virtualë mund t’u përgjigjen pyetjeve të zakonshme në lidhje me procedurat gjyqësore, oraret dhe tema të tjera, duke reduktuar ngarkesën e punës së stafit të gjykatës dhe duke përmirësuar aksesin në informacion për publikun. Kina ka punuar për integrimin e Inteligjencës Artificiale në sallat e saj të gjyqit që nga viti 1990. Shembulli më i mirë i kësaj është “Sistemi i Gjykatës së zgjuar” (Smart Court System). Ky sistem lidhet me desktopin e çdo gjyqtari që punon në Kinë dhe përdor Inteligjencën Artificiale për t’i ndihmuar ata me analizën e çështjeve dhe vendimmarrjen. Sistemi i brendshëm mund të analizojë të dhënat nga rastet e kaluara për të ndihmuar gjyqtarët të identifikojnë ligjet dhe precedentët përkatës, madje të sugjerojë dënime të bazuara në raste të ngjashme. Përveç sistemit të Smart Court, gjykatat kineze përdorin gjithashtu Inteligjencën Artificiale për të ndihmuar me kërkime ligjore. Ato kanë zhvilluar një platformë kërkimore ligjore të fuqizuar nga Inteligjenca Artificiale, të quajtur “China Judgments Online”, që u lejon gjyqtarëve të kërkojnë dhe të kenë qasje të shpejtë në dokumente ligjore përkatëse.

Mbretëria e Bashkuar aplikon një platformë elektronike të quajtur “Sistemi Dixhital i Çështjeve” për të menaxhuar çështjet ligjore dhe për të përmirësuar efikasitetin dhe efektivitetin e sistemit të drejtësisë penale. Ky sistem u mundëson gjyqtarëve, avokatëve dhe stafit tjetër të gjykatave të menaxhojnë çështjet në mënyrë dixhitale nga fillimi në fund. Ky sistem lejon aksesin dhe përditësimin e çështjeve të depozituara në kohë reale dhe mundëson pjesëmarrjen në distancë në proceset gjyqësore. Për më tepër, sistemi i lejon palët të dorëzojnë prova dhe dokumente në mënyrë dixhitale, duke reduktuar sasinë e letrave të përdorura në procedurat gjyqësore. Përdorimi i Inteligjencës Artificiale në gjykatat ligjore në mbarë botën është zgjeruar në mënyrë eksponenciale, me zhvillime më të reja, që shfaqen çdo ditë. A ka filluar të përdoret në sistemin tonë të drejtësisë Inteligjenca Artificiale? A e ka ndjekur Shqipëria zhvillimin që ka marrë përdorimi i Inteligjencës Artificiale në drejtësi dhe jo vetëm? A e ka hartuar Shqipëria Strategjinë Kombëtare të Inteligjencës, kërkesë kjo e BE? A e ka krijuar Shqipëria strukturën përkatëse të përdorimit e menaxhimit të Inteligjencës Artificiale? Të shumta janë pyetjet që mund të shtrohen në këtë drejtim. UNESCO ka nisur një kurs të tërë për “Inteligjencën Artificiale dhe Sundimin e Ligjit” për të edukuar juristët, politikbërësit, akademikët dhe studentët rreth tendencave më të fundit dixhitale të Inteligjencës Artificiale dhe praktikat e adoptimit në sistemet e drejtësisë. Me gjithë këto zhvillime që ndodhin globalisht, do të jetë emocionuese të shihet se si do të marrë formë ndërveprimi midis ligjit dhe Inteligjencës Artificiale në Shqipëri.