Ishte skandali që kërcënoi të trondiste themelet e demokracisë evropiane.
Në qendër të skandalit dhe të zemërimit të shkaktuar në opinionin publik evropian ishte eurodeputetja dhe nënkryetarja e atëhershme e Parlamentit, Eva Kaili. Ajo ishte e re, joshëse dhe me lidhje jashtëzakonisht të mira. Akuza e prokurorisë ishte shpërthyese, u bë e njohur me një operacion spektakolar policor dhe me pretendimi se tre vende jo-anëtare të BE-së kishin përdorur shuma të mëdha parash për të ndikuar në vendimet në Parlamentin Evropian tronditën Evropën dhe patën jehonë të gjerë ndërkombëtare.
Drejtësi e vonuar dhe e dyshuar
Tre vjet më vonë, skandali i korrupsionit në Parlamentin Evropian mbetet i pazgjidhur. Një datë gjyqi nuk është caktuar ende dhe metodat e autoriteteve belge vazhdojnë të vihen në pikëpyetje.
Kaili, e liruar nga detyrat e saj si eurodeputete dhe e shpallur person non grata, këmbëngul se u akuzua dhe kërkon drejtësi. “Drejtësia bazohet në prova dhe fakte”, tha ajo në një intervistë ekskluzive me Euronews. “Tre vjet më parë, u paraqit drejtësia; tani kemi mundësinë të shohim të vërtetën.”
Vendet e Evropës Jugore në shënjestër?
Rasti i tyre është rikthyer sërish në qendër të vëmendjes pas arrestimeve në fillim të këtij muaji të ish-shefes së politikës së jashtme të BE-së, Federica Mogherini, zyrtarit të lartë të BE-së, Stefano Sannino, dhe një punonjësi të Kolegjit të Evropës. Ata dyshohen për përfshirje në një tjetër rast të dyshuar korrupsioni që po hetohet nga Zyra e Prokurorit Publik Evropian (EPPO) dhe që drejtohet nga policia belge. Mogherini u lirua pas tre ditëve.
Kaili mbron pafajësinë e saj dhe akuzon autoritetet belge për dështim të hetimit, veprim me motivim politik, komplot me median dhe manipulim të provave.
Politikania greke gjithashtu shprehu pak habi për arrestimin e tre italianëve në lidhje me rastin Mogherini. Ajo beson se vendet e Evropës Jugore po portretizohen qëllimisht si të korruptuara në sytë e publikut.
Një paralajmërim për politikanët e BE-së
Kaili i tha Euronews se jeta e saj profesionale dhe private është përmbysur plotësisht që kur skandali shpërtheu në vitin 2022. Ajo gjithashtu e sheh rastin e saj si një paralajmërim për politikanët e tjerë: “Kur prezumimi i pafajësisë shkatërrohet para se të fillojë një gjyq, fotot inskenohen dhe skenari shkruhet, nuk është e sigurt të jesh politikan në Belgjikë ose në BE. Politikanët nuk duhet të kenë frikë të punojnë në institucionet evropiane ose të bëhen shënjestra.” “Shpresoja që rasti im të ishte një mësim. Por ajo që i ndodhi Mogherinit tregon se persekutimi selektiv politik vazhdon.”
Anatomia e një skandali publik
Në dhjetor 2022, autoritetet belge, të udhëhequra nga gjyqtarja Michel Claise, kryen një sërë bastisjesh të profilit të lartë, përfshirë një në apartamentin e Kailit në Bruksel.
Policia belge publikoi një foto të një valixheje plot me kartëmonedha 500 euro, duke e treguar Kailin si qendër të korrupsionit të dyshuar. Imazhi u bë viral, duke e bërë atë fytyrën e skandalit politik në kështjellën e demokarcisë evropiane.
Kaili u arrestua dhe imuniteti i saj parlamentar u hoq. Partneri i saj, Francesco Giorgi, dhe babai i saj u arrestuan gjithashtu pasi u gjetën para në një valixhe hoteli. Në total, u sekuestruan më shumë se 1.5 milion euro.
Gjatë hetimit, Kaili mohoi çdo lidhje personale me paratë dhe tregoi ish-deputetin eurodeputet Pier Antonio Panzeri.
Hetuesit belgë dyshuan se Katari, Maroku dhe Mauritania mund t’i kenë paguar Kailit dhe të tjerëve shuma të mëdha për qëllime lobimi. Katari dhe Maroku i mohuan akuzat.
Operacioni ishte i pashembullt në historinë e institucioneve të BE-së dhe e vuri Belgjikën, policinë e saj, shërbimet e inteligjencës dhe autoritetet hetimore në qendër të vëmendjes – pa u kërcënuar seriozisht asnjë politikan apo qeveri. Kjo ishte në kontrast të fortë me situatën pas sulmeve terroriste në Paris dhe Bruksel, kur autoritetet belge u diskredituan për dështime operacionale.
Në atë kohë, Kaili ishte një figurë e njohur në qarqet e Brukselit, duke marrë pjesë shpesh në ngjarje të profilit të lartë. Ajo vazhdon të mbajë pafajësinë e saj dhe ka refuzuar marrëveshjet. Tani ajo po kërkon drejtësi.
Hetime të trazuara dhe të vështira
Hetimi ka pësuar disa pengesa: Kryegjyqtari hetues Claise dha dorëheqjen në vitin 2023 për shkak të konfliktit të interesit, ashtu si edhe prokurori federal belg i atëhershëm Raphael Malagnini. Metodat e autoriteteve hetuese, përfshirë shërbimin e inteligjencës, janë gjithashtu subjekt i një shqyrtimi kritik.
Kaili kaloi katër muaj në paraburgim para se të lirohej nën monitorim elektronik. Avokatët e saj i përshkruan kushtet e paraburgimit si jashtëzakonisht stresuese.
Heqja e imunitetit të saj si Anëtare e Parlamentit Evropian dhe publikimi i informacionit të ndjeshëm vazhdojnë të ngrenë pyetje. Kaili ankohet se autoritetet belge bashkëpunuan ngushtë me gazetarët, etj.
“Të shkruante një skenar në të cilin ajo ishte shpallur paraprakisht fajtore.”
Në atë kohë, ajo u portretizua si një politikane ambicioze me një stil jetese të shtrenjtë. “Në realitet, kam punuar shumë shumë,” thekson ajo. Ajo tregon emailet e brendshme që dokumentojnë marrëdhëniet e saj zyrtare me Shtetet e Gjirit.
Fiksimi belg me Evropën Jugore?
Kaili po flet tani sepse ka vërejtur një model shqetësues në lidhje me stafin e BE-së në Evropën Jugore: Më herët këtë muaj, Federica Mogherini dha dorëheqjen nga pozicioni i saj si rektore e Kolegjit të Evropës mes akuzave për ryshfet që përfshinin një zyrtar të lartë nga Evropa Jugore. “Është e lehtë të sulmosh vendet e Evropës Jugore dhe të krijosh rrëfime. Por supozimet janë e kundërta e fakteve dhe shkatërrojnë jetë,” thotë Kaili.
“Po flas edhe pse kjo dëmton familjen time dhe çështjen time sepse kjo nuk duhet t’i ndodhë askujt,” përfundon Eva Kaili.
Zyra e prokurorit publik belg nuk iu përgjigj një kërkese për koment nga Euronews.
Demokracia në rrezik nga korrupsioni
Shteti ligjor dhe demokracia evropiane dhe në tërësi demokracia perëndimore janë shembulli i propoganduar si modeli më i mirë për bashkësinë ndërkombëtare. Ngjarjet e rënda me skandalet e korrupsionit të njohura publikisht dhe procedura e hetimeve e gjykimeve që nuk kanë përfunduar me gjykime dhe dënime të drejta e të rrepta, ndikojnë negativisht në opinionin publik dhe autoritetin e institucioneve të larta të përfaqësimit të vullnetit të evropianëve. Flitet shumë për korrupsion dhe për barazinë para ligjit edhe për politikanët me funksione të larta shtetërore. Ndërsa të akuzuarit mbrojnë pafajësinë e tyre. Tërheqin vëmëndjen deklarimet e qëndrimet e prokurorisë e të gjykatës për prezumimin e pafajësisë të personave të dyshuar, të akuzuar, të ndaluar, arrestuar, të liruar. Procedura penale garanton prezumimin dhe kërkon nga prokuroria e gjykata që të mbështeten në prova para se të vendosin. Praktika tregon se deklarimet mbeten propogandë dhe personat e dyshuar i nënshtrohen masave penale pa prova të vërtetuara katërcipërisht dhe zgjaten hetimet e gjykimet me vite të tëra. Këto kanë krijuar shqetësimet për ndikimet e politikës në drejtësi dhe eleminimin e kundërshtarëve politikë.
Edhe në Shqipëri janë të ndjeshme këto fenomene dhe kritikohen gjerësisht për gjendjen dhe pasojat në veprimtarinë shtetërore, grabitjen e pasurisë kombëtare, pasurimin e paligjshëm.
Shteti ligjor dhe drejtësia kërkohet të dëshmojnë e të meritojnë nga populli besimin në zbatimin e Kushtetutës dhe ligjeve penale e proceduriale për respektimin e garancive kushtetuese, arrestimin e dënimin me prova të gjithanëshme, hetime e gjykime në kohë. Të luftohen ndikimet e politikës ndaj drejtësisë. Të mos përdoret pushteti për goditjen dhe eleminimin e kundërshtarëve politikë. Korrupsioni i pushtetarëve që janë larguar të mos luftohet me korrupsion masiv nga ata që janë në pushtet dhe imponojnë vullnetin e tyre duke shpërdoruar kompetencat ligjore.
