Shkëlqim Selmani Specialist Sigurie
Rasti Singapor është modeli dhe zgjidhja. Singapori konsiderohet një nga rastet më të suksesshme në botë për luftën kundër korrupsionit. Singapori, me vullnet politik dhe mbështetjen e popullit e ktheu korrupsionin nga një realitet i shfrenuar në një fenomen pothuajse të zhdukur. Si ishte Singapori para luftës kundër korrupsionit? Në vitet ’50–’60, Singapori ishte një vend i varfër, me nivel të lartë korrupsioni në polici, administratë dhe dogana. Ishte shumë pranë realitetit të vendeve me institucione të dobëta sot. Kur Lee Kuan Yeë dhe Partia e Veprimit Popullor (PAP) erdhën në pushtet më 1959, lufta kundër korrupsionit u vetëshpall prioritet absolut. Çfarë bëri Singapori ndryshe?
1.Miratoi një ligj shumë të fortë kundër korrupsionit Ligji Prevention of Corruption Act i dha shtetit mjete të papara deri atëherë: hetim i çdo zyrtari, pa imunitet politik dënime të ashpra dhe konfiskim pasurie hetim i pasurive të pajustifikuara (“presumption of guilt”)
2.Forcoi dhe pavarësoi Institucionin e Luftës kundër Korrupsionit – CPIB- CPIB (Corrupt Practices Investigation Bureau) u krijua në vitin 1952, por pas viteve ’60 u fuqizua me: pavarësi të plotë nga policia dhe ministritë autoritet të hetojë edhe ministrat, deputetët dhe kryeministrin staf profesionist, të paguar mirë dhe të mbrojtur politikisht Ky ishte thelbi i suksesit: institucionet e pavarura.
3.Modeli “paga të larta – korrupsion zero” Singapori rriti shumë pagat e zyrtarëve publikë dhe sidomos të ministrave. Ideja e Lee Kuan Yew: “Nëse paguan kacidhe, do të marrësh majmunë. Nëse paguan mirë, do të marrësh profesionistë, që nuk korruptohen.” Ministrat në Singapor sot janë ndër më të paguarit në botë, por korrupsioni është pothuajse zero. Kjo uli motivimin për ryshfet dhe dëm ekonomik për t’u kapur.
4.Dënime të ashpra dhe pa asnjë dallim. Në Singapor u arrestuan: zyrtarë të lartë, drejtues policie, ministra dhe disa deputetë të mazhorancës. Kjo dërgoi një mesazh të qartë: Askush nuk është i paprekshëm.
5.Administratë shumë meritokratike. Në vend të emërimeve politike: rekrutime sipas meritës dhe provimeve, kontroll të fortë të konfliktit të interesit, rotacion të rregullt të punonjësve në poste të ndjeshme.
6Transparencë totale Mekanizmat e kontrollit: deklarim i detyruar dhe i rreptë i pasurisë, tendera publikë digjitalë, publikim i çdo shpenzimi qeveritar. Rezultati: nga vend i varfër në një nga shtetet më efikase në botë brenda dy-tre dekadave: korrupsioni ra në nivele minimale, u krijua besim te shteti, investimet e huaja u rritën fuqishëm, Singapori u transformua në “tigër ekonomik”. Sot renditet: ndër vendet më të pastra nga korrupsioni (TOP 5 global), ndër ekonomitë më konkurruese. A mund të zbatohet modeli i Singaporit në vende si Shqipëria? Po, me disa kushte: pavarësi e vërtetë e institucioneve kundër korrupsionit (jo nominale); mbrojtje politike për hetimet edhe kundër të pushtetshmëve; sistemi i pagave publike që nxit profesionalizmin; dënime reale dhe jo selektive; administratë jo partiake, por meritokratike. Pikërisht mungesa e këtyre elementëve e bën korrupsionin të qëndrueshëm në vende si Shqipëria.
Më poshtë gjeni 10 mësimet kryesore nga modeli i Singaporit që çdo vend me probleme kronike korrupsioni, përfshirë Shqipërinë mund t’i adoptojë :
1.Pavarësi e vërtetë e institucioneve antikorrupsion Singapori krijoi CPIB-në me fuqi të plota për të hetuar këdo, pa leje nga politika. Mësimi: Institucioni antikorrupsion duhet të jetë realisht i pavarur, jo vetëm në letër.
2.Hetim i funksionarëve të lartë pa përjashtim ministra, deputetë, drejtues policie — të gjithë u hetuan kur kishin dyshime. Mësimi: Askush nuk duhet të jetë “i paprekshëm”. Pa këtë, lufta dështon automatikisht.
3.Ligje shumë të qarta dhe të forta Ligji kundër korrupsionit në Singapor (PCA) u jep autoriteteve: mundësinë të hetojnë pasuritë e pajustifikuara dënime të rënda për ryshfet kompetenca të gjera hetimore Mësimi: Lufta fitohet me ligje të rrepta, jo me deklarata politike.
4.Pagat konkurruese për administratën dhe politikanët Zyrtarët paguheshin mirë për të mos u tunduar nga ryshfeti. Mësimi: Paga e ulët prodhon korrupsion; paga e drejtë prodhon profesionalizëm.
5.Zero tolerancë dhe dënime reale Në Singapor, një zyrtar që kapet me ryshfet nuk falet — dënohet. Mësimi: Dënimet duhet të jenë të shpejta, të sigurta dhe të zbatohen për të gjithë.
6.Meritokraci në administratë. Vendet e punës fitohen me provim e meritë, jo me parti, farefis e miq. Mësimi: Administrata efikase krijon shtet efikas dhe ul korrupsionin rrënjësisht.
7.Transparencë maksimale në tendera dhe shpenzime. Çdo procedurë tenderi, shpenzimi publik dhe kontratë kontrollohet rreptë dhe publikohet. Mësimi: Sa më shumë dritë, aq më pak mundësi për abuzim.
8.Edukim moral dhe kulturë mospranimi Deri edhe fëmijët në shkolla mësohen se korrupsioni është krim dhe turp shoqëror. Mësimi: Kultura kundër korrupsionit ndërtohet me edukim, jo vetëm me policë.
9.Bashkëpunim i ngushtë mes qeverisë dhe publikut. Singapori krijoi linja raportimi anonime, mbrojti sinjalizuesit dhe i mori seriozisht të gjitha ankesat. Mësimi: Qytetarët janë aleat, jo armik, në betejën kundër korrupsionit.
10.Vullnet politik i pa-lëkundur Lee Kuan Yew e vendosi antikorrupsionin si themel të shtetit. Nuk pati kompromis me askënd. Mësimi: Pa vullnet politik të sinqertë, çdo reformë mbetet fasadë Përgatiti me ndihmën e ChatGPT, Kol.
