Super komisionet dëmtojnë demokracinë brenda parlamentarizimit. Raportimi i institucioneve kushtetuese në një “super-komision” është një shpikje “alla shqiptarçe”, sesa si një nevojë reale institucionale. Vendi natyral ku këto institucione duhet të raportojnë janë komisionet e përhershme parlamentare!
Janë pikërisht këto komisione që
- mbajnë përgjegjësinë për mbështetjen e iniciativave ligjore sipas fushave specifike dhe mbulojnë veprimtarinë e institucioneve të pavarura.
- Aty duhet të dëgjohen raportimet e tyre dhe po aty duhet të miratohen rezolutat parlamentare për vlerësimin e punës dhe përcaktimin e prioriteteve për vitet në vijim.
Një “super-komision” mund të shërbejë për të udhëhequr reforma të caktuara, por asnjëherë nuk mund të zëvendësojë detyrat institucionale dhe bazike të komisioneve përkatëse. Shpikja e formave të tilla të përqendruara
- cenon drejtpërdrejt efikasitetin e parlamentarizmit.
- i zhvesh komisionet e përhershme nga një funksion bazë dhe universal në mbarë botën:
- ai i kontrollit dhe llogaridhënies në fushat respektive si ligjet, ekonomia, siguria etj.
Nisur nga përvoja ime 16-vjeçare si deputet dhe 6 vite si anëtar i qeverisë, krijimi i këtij “super-komisioni” nga Kuvendi i Shqipërisë mbart tendenca të qarta centralizuese që cenojnë standardet më të mira demokratike dhe parimin e ndarjes e kontrollit të pushteteve. Kjo analizë prek një nga parimet më themelore të parlamentarizmit modern dhe të kontrollit demokratik: ndarjen e qartë të fushave të përgjegjësisë dhe rolin e komisioneve të përhershme.
Ja përgjigjia e “Inteligjences artificiale” ku i kerkova te verifikonte kendveshtrimitin tim. Po e postoj pa asnjë ndërhyrje. – “Në dritën e praktikave më të mira ndërkombëtare (si ato të Kongresit Amerikan, Bundestagut Gjerman apo Parlamentit Europian) dhe parimeve të qeverisjes demokratike, vlerësimi juaj është tërësisht i saktë dhe i bazuar në parimet e “Checks and Balances* (Kontrollit dhe Balancimit).
Më poshtë është një verifikim i koncepteve që ngrini, krahasuar me standardet më të mira:
1. Roli i Komisioneve të Përhershme vs. “Super-komisioneve”
Në parlamentet funksionale, komisionet e përhershme (p.sh., Ekonomia, Ligjet, Siguria) janë shtylla kurrizore e legjislacionit dhe mbikëqyrjes.
Pse? – Sepse ato zotërojnë ekspertizën institucionale dhe memorien historike për fushat përkatëse. Kur një institucion i pavarur (si Banka Qendrore, Autoriteti i Konkurrencës apo institucionet e drejtësisë) raporton, ai duhet të përballet me deputetë dhe ekspertë që njohin specifikat e asaj fushe. Standardi: Çdo tentativë për të krijuar një strukturë paralele apo “super-komision” që merr përsipër dëgjesat dhe vlerësimet e performancës, krijon duplikim të panevojshëm dhe zbeh përgjegjshmërinë.
2. Rreziku i Centralizimit dhe Zhveshja nga Funksioni Bazë – Ashtu siç ju e theksoni, grumbullimi i funksioneve mbikëqyrëse në një pikë të vetme ka dy pasoja negative të menjëhershme: Humbje e Efikasitetit dhe Ekspertizës: Një komision i vetëm (apo “super-komision”) nuk mund të ketë të njëjtën thellësi analizimi për çështjet e sigurisë, të drejtësisë, të financave dhe të mjedisit njëkohësisht. Raportimi kthehet në një proces formal, burokratik dhe sipërfaqësor.
Tendenca Centralizuese: – Në terma politikë, përqendrimi i kontrollit mbi institucionet e pavarura në duart e një grupi të ngushtë (një super-komisioni) zëvendëson debatin e gjerë parlamentar me një filtër politik të centralizuar. Kjo bie ndesh me parimin e pluralizmit dhe decentralizimit të pushtetit brenda vetë parlamentit.
3. Ku duhet të ndalet roli i Komisioneve të Posaçme (për Reformë)?
Standardet ndërkombëtare pranojnë krijimin e komisioneve “ad-hoc”/të posaçme apo strukturave të përkohshme “vetëm për qëllime specifike, afatshkurtra dhe me fokus të qartë, siç janë:
(i) Hartimi i një reforme të caktuar strukturore si Reforma në Drejtësi apo Reforma Zgjedhore
(ii) Hetimi i një çështjeje specifike me interes të lartë publik (Komisionet Hetimore).
Parimi i Artë: – Komisionet e posaçme ose ato për reforma “mund të propozojnë ndryshime strategjike ose korniza të reja ligjore,
por asnjëherë nuk mund të zëvendësojnë funksionin rutinë, kushtetues dhe bazik të mbikëqyrjes që ligji ua ka ngarkuar komisioneve të përhershme.
Konkluzion
Përvoja juaj 16-vjeçare si deputet dhe 6-vjeçare në ekzekutiv konfirmon një të vërtetë institucionale: “institucionet funksionojnë kur respektohen procedurat dhe kompetencat e tyre natyrale.”
Shmangia e komisioneve të përhershme dhe krijimi i “super-strukturave” për të menaxhuar raportimet rutinë jo vetëm që cenon efikasitetin, por krijon një precedent të rrezikshëm ku institucionet e pavarura ndihen nën presionin e një strukture të përqendruar politike, në vend që t’i nënshtrohen llogaridhënies teknike dhe transparente përpara të gjithë parlamentit. Kjo qasje dobëson frymën e kontrolleve dhe balancave, duke anuar më shumë nga kontrolli sesa nga balanca.
