(Labinot 1943 – 2023)
- -Si u njoh Spiro Moiziu me Dr. Ymer Dishnica, Abaz Kupi, Myslim Peza, Haxhi Lleshi, Spiro Koleka e të tjerë
- – Shoku Spiro, kemi menduar me shokët e Këshillit të Frontit Nac.Çl., që ti të jesh Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Antifashiste Nac.Çl.
- Koha dhe momentet historike sollën në skenën politike patriotët dhe atdhetarët e duhur, që u vunë në krye për t’i dalë zot këtij vendi të varfër, të shtypur e të pushtuar nga nazi-fashizmi. Dhe këta patriotë, u shquan duke ngritur në këmbë të madh e të vogël në betejat e ashpra luftarake, deri në çlirimin e plotë të Shqipërisë. Ata me veprën e tyre, lanë pas edhe historinë, kontributin dhe kujtimet e tyre, që sot përjetësohen, nderohen e shkruhet, që brezat e ardhshëm të jenë krenar për veprën dhe historinë, që këta atdhetar lanë pas. Njeri prej tyre ishte dhe Spiro Moisiu, historia dhe kontributi atdhetar i të cilit, i bënë nder jo vetëm atij dhe familjes së nderuar Moisiu, por gjithë popullit dhe Atdheut tonë të dashur.
Ishin ditët e para të korrikut 1943, kur Major Spiro Moisiu u thirr në Labinot -Mal në shtëpinë e patriotëve të familjes Baholli nga udhëheqja e Frontit Nac.Çl. që organizoi rezistencën e popullit shqiptar për çlirim kombëtar nga pushtuesit nazi-fashistë. Sipas kujtimeve të Spiro Moisiut, ai në Labinot fillimisht u takua me Enver Hoxhën, të cilin nuk e njihte deri atëherë. Enveri e takoi me shumë përzemërsi, e priti me buzagas dhe e përqafoi. Enveri u paraqit si një partizan i thjeshtë, i armatosur me gjerdanin e fishekëve dhe me kobure në brez. Major Spirua takoi aty dhe shokë të tjerë, që i njihte si: Dr. Ymer Dishnica, Abaz Kupi, Myslim Peza, Haxhi Lleshi, Spiro Koleka e të tjerë. Enveri me një qetësi dashamirëse, i spjegoi situatën në të cilën ndodhej vendi, duke i bërë dhe një analizë të plotë e të hollësishme. Pastaj e mori veças dhe u ulën për të biseduar. Ndër të tjera i thotë:
-“Shoku Spiro, kemi menduar së bashku me shokët e Partisë dhe të Këshillit të Frontit Nac.Çl., që ti të jesh Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Antifashiste Nac.Çl. që po krijojmë këtu në Labinot”. Në ato çaste, Spirua u gjend i papërgatitur, pasi nuk ishte në dijeni. Heshti pak dhe mandej i tha:
-“Ju faleminderit shumë për konsideratën, unë vërtetë jam ushtarak madhor dhe mund të komandoj një regjiment, apo shumë-shumë dhe një divizion, por për një ushtri të tërë, e ndjej tepër të vështirë ta përballoj. Prandaj ju lutem, caktoni ndonjë kandidaturë tjetër”. Kjo barrë iu duk shumë e rëndë dhe ndjeu në vetvete një emocion të fortë. Enveri pasi e dëgjoi, iu përgjigj aty për aty:
-“Ashtu është, po si thua ti, a është më mirë të vemë në krye një major tjetër si Abaz Kupi në vendin tënd?! Më thuaj, se ti e njeh mirë atë nacionalist? Pastaj, ti do jesh mes shokësh të zgjedhur e të njohur. Mua do më kesh pranë, unë si politikan dhe ti si ushtara!”.
Spirua s’mundi të diskutonte më tej.
Ai e kuptonte se Atdheu i robëruar e në rënkim, po i thërriste bijtë e tij në betejën e re për jetë a vdekje. Ndaj me zë të ulët, të qetë e të prerë, i premtoi duke i dhënë besën e luftës legjendare për çlirimin e Atdheut. Nga ajo kohë, Spiro Moisiu me udhëheqësit e tjerë, organizuan Shtabin e Përgjithshëm dhe gjithë ushtrinë partizane vullnetare Nac.Çl., që korri fitore mbi armikun radhë pas radhe, deri në çlirimin e plotë të Shqipërisë. Në mbledhjen e parë të Shtabit në 5 korrik 1943, Enver Hoxha propozoi kandidaturën e Spiro Moisiut si Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nac.Çl. Midis të tjerave ai tha:
“Propozoj që në detyrën e Komandantit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nac.Çl., të ngarkojmë shokun Spiro Moisiu, si një patriot e specialist i çështjeve ushtarake. Majorin, siç e quajmë zakonisht shokun tonë, është një ndër ata oficer patriot, tek i cili dashuria për Atdheun dhe për popullin, ka qenë më e fortë se dëshira për poste e grada. Pikërisht, për merita patriotike dhe për faktin se Spiro Moisiu është një ushtarak i vjetër dhe me eksperiencë, propozoj të jetë Komandant i Shtabit të Përgjithshëm dhe unë Komisar politik”.(AQSH, dokumenta të Shtabit të Përgjithshëm, 1943).
Pastaj propozoi dhe anëtarët e tjerë të shtabit gjithsej 12 vetë, 8 civil dhe 4 ushtarak, konkretisht: Haxhi Lleshi, Myslim Peza, Mustafa Xhani, Ramadan Çitaku, Abaz Kupi, Dr. Ymer Dishnica, Mustafa Gjinishi, Sejfulla Malishova, Bedri Spahiu dhe Dali Ndreu. Në 10 korrik 1943, në Labinot të Elbasanit, në shtëpinë e patriotëve të Bahollëve, u shënua në histori si dita e krijimit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Antifashiste Nac.Çl. Kjo ishte një ngjarje e shënuar në historinë e Kombit tonë, në historikun e luftrave shekullore që kish zhvilluar populli ynë, si dhe në historinë e ushtrisë shqiptare. Formimi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, shënoi një fazë të re, fazën e dytë të luftës për çlirimin e vendit, atë të shndërrimit të kryengritjes së armatosur, në luftë të përgjithshme popullore të organizuar Nac.Çl..
Po në këtë ditë, u shpall dhe proklamata drejtuar popullit shqiptar, që vihej në dijeni për krijimin e Shtabit Drejtues të Ushtrisë dhe kjo datë u quajt dita historike e ushtrisë dhe e Shtabit të saj të Përgjithshëm. Në Proklamatë midis të tjerave thuhej: “Organizimi i Shtabit të Përgjithshëm të Fuqive të Armatosura Nac.Çl., është një përgjigje flakë më flakë që po i japim armikut”. Sapo u formua, Shtabi i Përgjithshëm, mori një varg vendimesh, në përputhje me detyrat e mëdha që i qenë ngarkuar nga Këshilli i Përgjithshëm Nac.Çl.
Në krye të këtij shtabi u zgjodh Major Spiro Moisiu, një figurë atdhetare dhe një ushtarak i niveleve të larta, që ka luftuar e kontribuar në momente të spikatura historike për fatet e popullit e të Atdheut. Ishte koha dhe momentet historike, që sollën në skenën e luftës legjendare Antifashiste Nac.Çl., një patriot e strateg të tillë ushtarak si Spiro Moisiu (Kavaja) në fillimet e luftës partizane.
Sigurisht, ai ishte formuar me ndjenjat patriotike që herët në rininë e tij, në mjedisin patriotik shqiptar, në Kavajë, qytetin e tij të lindjes, në gjirin e familjes patriote Moisiu e më gjerë, në shkollat brenda e jashtë vendit, si dhe në luftra e beteja si ushtarak karriere, gjithnjë në shërbim të popullit dhe Atdheut, pavarësisht sistemeve politike që drejtonin vendin në periudha të ndryshme.
Spiro Moisiu i përket periudhave midis Rilindjes Kombëtare, që solli Pavarësinë e Shtetit Shqiptar, Monarkisë, dhe më pas, zgjimit të ndërgjegjes kombëtare për çlirimin e vendit nga pushtuesit nazi-fashist, ku kontributi i tij u shtri në kohë në periudhat më të vështira, që kalonte vendi ynë në fillimet e shekullit të XX-të. Pra, ai ka qenë protagonist në tre periudha të rëndësishme me vlera kombëtare për fatet e vendit:
-Periudha e monarkisë Zogolliane.
-Periudha e pushtimit nazi-fashist të Shqipërisë dhe e luftës Antifashiste Nac.Çl. ku u zgjodh Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë dhe gjithë luftës partizane.
-Si dhe periudha e sistemit komunist, pas çlirimit të vendit.
Në të tri këto periudha sistemesh të ndryshme politike, ai ka shërbyer si ushtarak karriere i ushtrisë shqiptare, ka punuar e luftuar në mbrojtje të territoreve të vendit dhe të forcimit të ushtrisë sonë kombëtare. Pavarësisht sistemeve politike, populli shqiptar edhe kur s’kishte ushtrinë e tij të organizuar, ka luftuar me çeta e grupime të ndryshme patriotësh luftëtarë për lirinë e pavarësinë e vendit të tij. Edhe në kushtet e një ushtrie të organizuar, përsëri ushtarakët shqiptarë i kanë shërbyer Atdheut, gjithnjë në mbështetje të lirisë e pavarësisë së kufijve territorial të saj, të lakmuar herëpashere nga fqinjët, shovinistët grek, jugosllav dhe fashizmi italian.
Kontributi i Spiro Moisiut sipas këtyre periudhave shquhet veçanërisht:
-Në ndërtimin e drejtimin e njësive të forcave të armatosura të ushtrisë shqiptare në vitet 1921-1939.
-Si drejtues ushtarak i formacioneve luftarake dhe Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë partizane vullnetare Nac.Çl. në vitet e luftës partizane për çlirimin e vendit, 1942-1944.
-Dhe krijues e modernizues i Ushtrisë Kombëtare Shqiptare pas çlirimit të vendit në vitet 1944-1948, ku ka vazhduar në detyrën e Shefit të Shtatmadhorisë të Ushtrisë Shqiptare.
Pra, si udhëheqës dhe ushtarak i lartë me gradën Major, e më pas Gjeneral-Major i luftës Antifashiste Nac.Çl., Spiro Moisiu në karrierën e tij ka shërbyer për mbi 60 vjet, kryesisht në profilin ushtarak, ku renditet ndër figurat e pakta për jetëgjatësi në detyrat ushtarake, punë dhe kontribute në shërbim të popullit dhe të Atdheut.
Ai sfidoi me dinjitet si luftëtar, komandant e strateg në 6 luftra për mbrojtjen e trojeve e të pavarësisë së vendit. Konkretisht në vitin 1920 në luftën kundër ushtrisë sërbe, që kishte depërtuar në territoret shqiptare deri në Kaptinë të Martaneshit, ku ushtaraku i ri Spiro Moisiu, ndeshi përballjen e parë në përpjekje për të mbrojtur trojet e vendit të tij. Beteja tjetër ishte kundër forcave bjellogardiste dhe bajraktare në 1924, pranë fshatit Xibër të Matit dhe deri në shkallën e Tujanit në afërsi të Tiranës. Në vitin 1926 në luftën për shtypjen e rebelimit në zonën e Dukagjinit dhe në 1939, kundër pushtuesve fashist italian që pushtuan Shqipërinë, ku mori pjesë në rezistencën popullore në territoret e Shëngjinit, Lezhës e Shkodrës, të cilën Spiro Moisiu e përjetoi me dhimbje, pasi ushtria shqiptare që ai dhe kolegët e tij ushtarak drejtonin, nuk i doli dot për zot fateve të vendit, për shkak se Mbreti Zog dhe qeveria e tij braktisën vendin në momentet më kritike dhe u arratisën jashtë Atdheut, duke lënë popullin dhe ushtrinë në mëshirë të fatit.
Forcat ushtarake shqiptare së bashku me shumë patriotë vullnetarë, bënë rezistencën e mundshme për mbrojtjen e trojeve shqiptare, por pa armë dhe municionin e nevojshëm dhe pa mbështetjen e pushtetit të mbretërisë së Zogut, që e tradhëtoi vendin e popullin e tij. Në Durrës rezistuan forcat ushtarake të komanduara nga Major Abaz Kupi, ku dha jetën dëshmori Mujo Ulqinaku, por pa sukses, ndërsa në Shëngjin, Lezhë e Shkodër, ku drejtonte Major Spiro Moisiu, rezistenca e mundshme e forcave ushtarake gjithashtu nuk e përballoi dot forcën goditëse të ushtrisë fashiste italiane, pasi në ato momente të 7 prillit 1939, Shqipëria gdhiu pa shtet dhe pa mbretëri, pasi Mbreti Zog kish marrë arratinë me qeverinë dhe suitën e tij të oborrit.
Ndërsa në 1940 në luftën italo-greke, Spiro Moisiu dha shembullin më patriotik dhe atdhetar, duke tërhequr nga fronti i luftës batalionin “Tomorri”, që drejtonte me ushtarë shqiptar, për t’iu shmangur çdo konflikti kundër popullit fqinj grek, për llogari të pushtuesve fashistë italian.
Në 1942-44, në luftën Nac.Çl., për çlirimin e Shqipërisë, Spiro Moisiu dha kontributin e tij maksimal, për organizimin dhe drejtimin e formacioneve ushtarake partizane, në detyrën e lartë të Komandantit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Antifashiste Nac.Çl.
Pra, gjithë ky kalvar luftrash e betejash, e bëjnë Spiro Moisiun dëshmitar dhe protagonist aktiv në shumë ngjarje e zhvillime kryesore, që lidhen me fatet e Shqipërisë, nga viti 1920 kur ai nisi karrierën si ushtarak, e deri në fund të jetës së tij në vitin 1981 kur ai u nda nga jeta në moshën 81 vjeç. Në këtë hark kohor, ai mbajti mbi shpatullat e tij rreth 30 funksione ushtarake, shtetërore e shoqërore, që nga detyra e thjeshtë e një luftëtari patriot, e komanduesit të formacioneve të vogla ushtarake me shkallëzime të ndryshme gradash, pastaj Komandant i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Antifashiste Nac.Çl., nga korriku i vitit 1943 dhe pas çlirimit, Shtatmadhor i Ushtrisë Kombëtare Shqiptare 1944-48. Njëkohësisht, Spiro Moisiu në shumë legjislatura, ka qenë i zgjedhur deputet në Kuvendin Popullor dhe N/Kryetar i Komitetit të Veteranëve të Luftës Nac.Çl. të Shqipërisë. Karriera e Spiro Moisiut është e lidhur ngushtë me historinë e Ushtrisë sonë Kombëtare, artin e së cilës ai nuk e mësoi vetëm në shkolla e kurse kualifikimi, por kryesisht edhe në luftra e beteja, momentet historike e të cilave e vunë përballë që në hapat e para të karrierës së tij.
VIJON…
