Dështimi si rezultat i prurjeve patronazhiste, helmatosjes me idetë e Fatmir Xhafës dhe Arben Rakipit, dhe boshllëkut politik
Reforma në Drejtësi, e shpallur si projekti më i madh institucional pas viteve ’90, dështoi pa filluar.
Ajo që duhej të ishte një ndarje e qartë nga e shkuara, u kthye në një vazhdimësi të saj, e mbushur me njerëz të partive, me patronazhistë e militantë të bindur që morën rolin e “drejtësisë së re”.
Në vend që të prodhonte pavarësi, reforma solli varësi të reja.
Në vend që të çlironte sistemin, e lidhi edhe më fort me pushtetin politik.
Sot, në çdo hallkë të sistemit, ndihen efektet e kontrollit politik dhe mungesës së meritokracisë.
1. Dy faktorë determinantë: Policia dhe Sigurimi i Shtetit
Asnjë reformë drejtësie nuk mund të ketë sukses nëse bazohet mbi të njëjtët njerëz dhe struktura që kanë qenë instrumente të shtypjes dhe kontrollit politik.
Në Shqipëri, ndryshe nga vendet e tjera të Evropës Lindore, nuk u bë asnjë ndarje morale dhe ligjore midis shtetit demokratik dhe strukturave të sistemit të vjetër.
Në rastin e Rumanisë, pas viteve 1990, ligji ndaloi që çdo person që kishte qenë pjesë e ish-Sigurimit të Shtetit, policisë politike ose aparatit të gjykatës dhe prokurorisë, të mos punonte më në administratë, drejtësi ose shërbime sekrete.
Në Shqipëri ndodhi e kundërta: ish-oficerë të Sigurimit, ish-hetues, ish-prokurorë dhe gjyqtarë të sistemit para ’90-s jo vetëm që mbetën në detyrë, por u promovuan nga reforma.
Kështu, reforma nuk solli drejtësi të re, por rikthim të sistemit të vjetër me emër të ri, duke legalizuar vazhdimësinë e kontrollit politik.
2. Struktura patronazhiste – prurjet e reja në drejtësi
Përzgjedhjet e bëra gjatë reformës u ndikuan nga kabinetet qeveritare dhe rrjeti i patronazhistëve, duke sjellë njerëz të bindur ndaj partisë dhe jo profesionistë të lirë.
Në vend që të prodhoheshin gjyqtarë dhe prokurorë me integritet dhe aftësi, u promovuan juristë të kabineteve qeveritare dhe këshilltarë ministrash, që shërbejnë interesave të pushtetit.
Ky sistem, në vend të pavarësisë, krijoi varësi dhe frikë, duke shndërruar drejtësinë në një administratë që ndjek urdhra dhe jo ligjin.
3. Demokracia e mangët dhe boshllëku politik
Pas viteve ’90, demokracia shqiptare u prezantua me “Kal të Bardhë”, por drejtimin e partive e morën në dorë kriptokomunistët, të cilët trashëguan logjikën e kontrollit dhe lidhjet me sistemin e kaluar.
Shqipëria nuk ka opozitë reale, dhe një pjesë e vogël e popullit që mund të ndikonte përmes reformave ka emigruar masivisht. Kjo ka lënë vendin me një strukturë shoqërore të plakur, të ngushtë dhe të lidhur ngushtë me interesat e të shkuarës.
Në vend të një shtrese qytetare aktive dhe kritike, Shqipëria është kthyer në “azil për pleqsh”, ku energjia dhe mundësitë për ndryshim janë të kufizuara.
Ky boshllëk politik favorizon pushtetin socialist, i cili operon në një hapësirë bosh, pa kundërshtarë realë dhe me kontroll të fortë të administratës dhe institucioneve.
Në këtë klimë, çdo përpjekje për reformë reale ishte e pamundur.
Përfundim
Reforma në Drejtësi dështoi pa filluar.
Ajo u helmuar nga idetë e Fatmir Xhafës dhe Arben Rakipit, u mbush me patronazhistë, dhe u përball me një boshllëk demokratik që e bëri sistemin të paqartë dhe të kontrollueshëm nga politika.
Në vend të një drejtësie të lirë dhe të pavarur, sot kemi një administratë të komanduar dhe një shoqëri të frikësuar, ku reforma nuk funksionon sepse u ngrit mbi frikën, jo mbi lirinë.
