Speciale nga Agron Guri / Të jesh pensionist në Shqipëri, do të thotë të jetosh në pasiguri e varfëri edhe pse për dekada të tëra ke derdhur kontribute djers dhe gjak. Vizitat, analizat dhe ilaçet duhet të jenë të garantuara dhe të lira, por në realitet pensionistët në Shqipëri po zgjedhin mes ushqimit dhe ilaçeve, prej pensioneve të ulëta e vetmisë sociale. Emigracioni masiv ka lënë pas një brez prindërish, që kalojnë ditët në heshtje, pa praninë e familjes, pa mbështetjen emocionale, duke e kthyer moshën e tretë në stacionin e fundit të harresës. Veprat e atdheut i privatizuan oligarkët dhe bregdetin e zaptuan trafikantët në këmbim të votave.
– Vizitat, analizat dhe ilaçet duhet të jenë më të aksesueshme dhe më pak të kushtueshme, pensionistët nuk mund të zgjedhin mes ushqimit dhe ilaçeve
– Mijëra të moshuar përballen me pensione të ulëta, vetmi sociale dhe kushte që shpesh nuk garantojnë një jetesë dinjitoze.
– Emigracioni masiv ka lënë pas një brez prindërish që kalojnë ditët në heshtje, pa praninë e familjes dhe pa mbështetjen emocionale që u nevojitet në këtë moshë
– Mosha e tretë nuk duhet të jetë stacioni i fundit i harresës, ajo duhet të jetë një periudhë qetësie, sigurie dhe dinjiteti njerëzor
– Nuk ka biblioteka funksionale, ambiente rekreative, aktivitete kulturore apo vende takimi për të moshuarit.
Agron Guri
Të jesh pensionist në Shqipëri sot, për shumë qytetarë, do të thotë të jetosh mes sakrificash të përditshme, pasigurie ekonomike dhe mungese të vëmendjes institucionale. Pas dekadash pune, përkushtimi dhe kontributi në ndërtimin e jetës ekonomike e shoqërore të vendit, mijëra të moshuar përballen me pensione të ulëta, vetmi sociale dhe kushte që shpesh nuk garantojnë një jetesë dinjitoze. Në shumë raste, pensioni mujor mezi mjafton për ushqimin bazë, pagesat e energjisë elektrike, ujit, ilaçet dhe qiranë apo mirëmbajtjen e banesës. Çmimet janë rritur ndjeshëm vitet e fundit, ndërsa pensionet nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm. Kjo ka krijuar një hendek të madh mes kostos reale të jetesës dhe të ardhurave të pensionistëve. Një problem tjetër i madh është vetmia. Shumë të moshuar jetojnë vetëm ose në çift, ndërsa fëmijët ndodhen në emigracion. Emigracioni masiv ka lënë pas një brez prindërish që kalojnë ditët në heshtje, pa praninë e familjes dhe pa mbështetjen emocionale që u nevojitet në këtë moshë. Në lagjet periferike dhe zonat jashtë qendrave urbane mungojnë qendrat sociale dhe kulturore për pensionistët. Nuk ka biblioteka funksionale, ambiente rekreative, aktivitete kulturore apo vende takimi për të moshuarit. Shumë prej tyre kalojnë orë të tëra nëpër parqe ose lokale, shpesh të detyruar të shpenzojnë nga pensioni i tyre i vogël vetëm për të përdorur një tualet apo për të qëndruar në një ambient të ngrohtë gjatë dimrit. Kjo situatë tregon mungesën e një politike afatgjatë dhe njerëzore ndaj moshës së tretë. Kujdesi ndaj pensionistëve nuk duhet parë si barrë ekonomike, por si detyrim moral dhe shoqëror. Një shtet që respekton veten, respekton edhe ata që kanë punuar një jetë të tërë për të.
Çfarë duhet të ndryshojë?
Së pari, kërkohet rritje reale e pensioneve, jo vetëm indeksime simbolike. Pensioni duhet të garantojë minimumin jetik dhe një standard normal jetese. Së dyti, duhet përmirësuar sistemi shëndetësor për të moshuarit. Vizitat, analizat dhe ilaçet duhet të jenë më të aksesueshme dhe më pak të kushtueshme. Pensionistët nuk mund të zgjedhin mes ushqimit dhe ilaçeve. Së treti, pushteti vendor duhet të investojë më shumë në qendra komunitare për moshën e tretë. Çdo lagje duhet të ketë ambiente ku pensionistët të mund të kalojnë kohën, të lexojnë, të bisedojnë, të ndjekin aktivitete kulturore apo të marrin pjesë në jetën sociale. Po ashtu, duhen më shumë shërbime publike: tualete publike, stola, transport urban falas ose me tarifa të reduktuara dhe mbështetje për ata që jetojnë vetëm. Shoqëria shqiptare ka nevojë të ndryshojë edhe mënyrën si e sheh moshën e tretë. Pensionistët nuk janë barrë. Ata janë kujtesa, përvoja dhe historia e gjallë e vendit. Respekti ndaj tyre është tregues i qytetarisë së një kombi. Mosha e tretë nuk duhet të jetë stacioni i fundit i harresës. Ajo duhet të jetë një periudhë qetësie, sigurie dhe dinjiteti njerëzor. Shqipëria ka nevojë për politika më humane dhe më të ndjeshme ndaj pensionistëve, në mënyrë që askush të mos ndihet i braktisur pas një jete të tërë pune dhe sakrifice.
Ballkani dhe Shqipëria
Në disa vende të Ballkanit dhe Europës Lindore pensionistët kanë më shumë hapësira publike dhe shërbime sociale të organizuara sesa në Shqipëri. Kjo lidhet me mënyrën si janë ndërtuar politikat sociale dhe infrastruktura urbane ndër vite. Në shumë qytete të Ballkanit, pensionistët nuk shihen thjesht si njerëz që marrin një pagesë mujore dhe kalojnë ditën në heshtje. Në Greqi, Bullgari apo Romani, të moshuarit janë pjesë aktive e jetës së lagjes. Në mëngjes i sheh në biblioteka të vogla komunitare, në parqe me tavolina shahu, në qendra ditore ku lexojnë gazetat, pinë kafe apo marrin pjesë në aktivitete sociale. Ka kënde pushimi me hije, palestra të lehta për moshën e tretë dhe ambiente ku ata mund të kalojnë orë të tëra pa qenë të detyruar të shpenzojnë para. Ndërsa në Shqipëri tabloja është ndryshe. Në shumë lagje të Tirana, por edhe në qytete të tjera, pensionistët kalojnë pjesën më të madhe të ditës në kafene ose të izoluar në shtëpi. Hapësirat publike janë të pakta, stolat mungojnë, bibliotekat e lagjeve pothuajse janë zhdukur dhe qendrat komunitare mbeten të rralla. Shumë prej të moshuarve nuk kanë një vend ku të mblidhen, të lexojnë, të luajnë domino apo thjesht të bisedojnë. Kontrasti bëhet edhe më i fortë kur sheh se si janë zhvilluar qytetet shqiptare gjatë viteve të fundit. U ndërtuan kulla, qendra tregtare dhe komplekse banimi, por shumë pak investime shkuan për jetën sociale të moshës së tretë. Në vend të bibliotekave dhe këndeve të pushimit, lagjet u mbushën me beton dhe trafik. Për një pensionist, qyteti shpesh duket i ndërtuar për makina, biznese dhe turistë, por jo për njerëzit që kanë kaluar gjithë jetën duke punuar në të. Në vendet e tjera të Ballkanit ekziston ende ideja se pensionisti duhet të jetë pjesë e jetës publike. Bashkitë organizojnë aktivitete, ekskursione, klube leximi dhe qendra sociale. Në Shqipëri, shumë të moshuar ndihen sikur luftojnë vetëm me pensionin, çmimet dhe vetminë. Për këtë arsye, edhe një stol nën hije apo një bibliotekë e vogël lagjeje do të kishte më shumë vlerë sesa duket në pamje të parë. Megjithatë ka disa përmirësime të vogla në: Tiran apo si Korça, Shkodra ku janë krijuar: kënde rekreative, parqe, disa qendra sociale bashkiake. Por krahasuar me vendet e tjera të Ballkanit, infrastruktura për pensionistët në Shqipëri mbetet më e dobët.
Pensione të ulëta… Shumë pensionistë në Shqipëri mezi mbulojnë: ushqimin, ilaçet, energjinë. Kjo ul edhe kërkesën për aktivitete sociale me pagesë. Në vende si Greqia pensionet janë më të larta dhe bashkitë kanë më shumë buxhet.
