Prof. Dr. Qemal Lame: Kina në rrugën për t’u bërë fuqia botërore nr.1

62
Sigal

/Gazeta TELEGRAF

Kina me popullsinë më të madhe në botë prej 1,4 miliard njerëz është në fazën e zhvillimeve intensive ekonomike, financiare, ushtarake. Nga një vend i varfër para dhe pas Luftës së Dytë Botërore, ajo arriti të bëhet një nga superfuqitë e kohës dhe pretendon të bëhet fuqia kryesore botërore. Aktualisht ajo po përballet dhe nuk po  shmang ndonjë ballafaqim për momentin me garën e teknologjisë me SHBA, konfliktet territoriale me vendet fqinje, sanksionet për shkeljet e të drejtave të njeriut nga BE, Britania e Madhe, SHBA dhe Kanada. Sulmi verbal prej 15 minutash nga udhëheqësi i delegacionit kinez Yang Jiechi, ndaj sekretarit të shtetit të SHBA Antony Blinken para kamerave në Alaska, në mes të marsit, mund të shihet si shembulli i fundit i vetë-imazhit me të cilin është qeveria në Pekin tani duke vepruar në skenën ndërkombëtare. Kohët kur Kina ndoqi SHBA pa asnjë kontradiktë dhe ruante neutralitetin në konfliktet rajonale, duket se kanë mbaruar për të mirë. Politika e brendshme dhe gjeopolitika kineze ka ndryshuar. Mbretëria e Mesme kineze po ndjek qëllimet e veta gjithnjë e më me vetëbesim. Udhërrëfyesi i Kinës për në fuqinë botërore Nr.1 u manifestua në Kongresin e fundit të Partisë Komuniste me miratimin e planit të ri 5-vjeçar, vetëm disa ditë para takimit me Shtetet e Bashkuara.

 

U qartësua dhe u konkretizua vazhdimi i planeve të mëparshme strategjike të vitit 2015, si “Prodhuar në Kinë 2025”, i cili parashikon një forcim të ekonomisë, veçanërisht në fushën e teknologjive kryesore. Deri në 2025, synohet ngritja e Kinës në mesfushën e vendeve të industrializuara. Në 2035, ajo do të ketë një buxhet ushtarak 900 miliard dollarë, në krahasim me 700 miliard që parashikon SHBA. Pretendohet arritja në perspektivë në majat e botës deri në vitin 2049, me rastin e 100 vjetorit të themelimit të Republikës Popullore. Për të bërë realitet këto momente historike, Presidenti Xi Jinping dëshiron ta bëjë vendin e tij më të pavarur nga jashtë në pesë vitet e ardhshme, veçanërisht në fusha të rëndësishme strategjike siç është industria e teknologjisë së lartë. Shtetet me ekonomi të fuqishme, gjithnjë e më ahumë e shohin modelin ekonomik dhe politik kinez me dyshim dhe nganjëherë reagojnë me kufizime dhe sanksione tregtare, megjithëse kryesisht të menaxhueshme,  për çështje kritike të tilla si vjedhja e pronës intelektuale të akuzuar nga Kina, ligji i ri i sigurisë për Hong Kong ose shtypja e pakicës Ujgure. E para dhe më e rëndësishmja, politika e SHBA për Kinën ka të ngjarë të bëhet më kritike dhe reaguese. Në Mars, për herë të parë në më shumë se 30 vjet, Bashkimi Evropian gjithashtu miratoi sanksionet kundër Kinës. Për më tepër, mosmarrëveshjet territoriale me Tajvanin, Indinë dhe Japoninë, për shembull, rëndojnë në marrëdhëniet e jashtme të Kinës. Në mënyrë që të arrihet një pavarësi më e madhe, prodhimet dhe burimet e rëndësishme për industrinë vendase duhet të jenë gjithnjë e më shumë nga vetë Kina. Kjo vlen, ndër të tjera, për prodhimin e çipave kompjuterikë, duke përfshirë njohuritë e nevojshme dhe patentat përkatëse. Vetëm në vitin 2020, Kinës iu desh të importonte procesorë për ekuivalentin e rreth 350 miliardë dollarëve amerikanë, veçanërisht paisje me performancë të lartë për smartphone ose përdorim në teknologjinë e rrjetit. Fakti që shumica e tyre erdhën nga vende të tilla si SHBA ose Tajvani duhet t’i japë një shtytje shtesë përpjekjeve për një pavarësi më të madhe teknologjike.  Për këtë arsye, shpenzimet për kërkimin dhe zhvillimin do të rriten me të paktën 7 përqind në vit deri në vitin 2025, numri i patentave të teknologjisë kineze do të dyfishohet dhe pjesa e ekonomisë dixhitale në prodhimin e brendshëm bruto do të rritet nga 7.8 përqind e tanishme në 10 përqind. Pekini ka udhëzime më pak specifike për rritjen ekonomike. Në vend të qëllimeve afatgjata si zakonisht, këto duhet të vendosen vetëm në baza vjetore në mënyrë që të jenë në gjendje t’i përgjigjen më me fleksibilitet zhvillimeve aktuale. Baza për këtë është një orientim ekonomik që Xi Jinping paraqiti në maj të vitit 2020 si “qarkullim të dyfishtë”. Kjo strategji e “ciklit të dyfishtë ekonomik” jep rritjen e kërkesës së brendshme dhe uljen e varësisë nga importi, d.m.th. ciklin kombëtar, përparësi mbi ciklin ndërkombëtar, dmth eksportet dhe liberalizimin e tregjeve të kapitalit, pa lënë pas dore këtë të fundit. Kështu do të ndryshojnë bilancet tregëtare me shtetet perëndimore, sidomos me Gjermaninë që është eksportuesja më e madhe në botë. Që Kina në të vërtetë mund të arrijë qëllimet e saj ambicioze nuk mendohet të jetë e pamundur. Në të kaluarën, vendi ka arritur kryesisht të zbatojë pikat thelbësore të planeve të tij pesë-vjeçare. Të paktën pandemia e koronavirusit, të cilën Pekini jo vetëm që e menaxhoi më mirë se shumë vende të tjera në vlerësimin e vet, nuk duhet të qëndrojë në pengesë. Pas masave drastike të kontrollit në fillim të pandemisë, ekonomia kineze arriti të rimëkëmbet shpejt. Në tremujorin e parë të 2021, u rrit në një rekord prej 18,3%. Megjithëse konsumi i brendshëm në Kinë ende nuk ka arritur nivelin e tij të para krizës, prodhimi industrial ishte përsëri në aktivitet gjatë vitit të kaluar dhe fitoi pjesën më të madhe të tregut në të gjithë botën. Eksportet japoneze në mars u rritën 16,1% nga viti i kaluar në 7,38 trilionë jen (67,9 miliardë dollarë) për rritjen e parë në dy muaj falë një rikuperimi të fortë ekonomik në Kinë, deklaroi Tokio. Dërgesat në Kinë, partneri më i madh tregtar i Japonisë, u rritën 37,2 % nga viti në vit në 1,63 trilionë jen”, sipas një raporti paraprak të lëshuar nga Ministria e Financave, duke shënuar muajin e nëntë radhazi që eksportet japoneze në Kinë u rritën. Eksportet japoneze në Bashkimin Europian u rritën me 12,8% në 714,5 miliardë jen për rritjen e parë në 20 muaj, ndërsa dërgesat në SHBA u rritën me 4,9% në 1,2 trilionë jen, deklaroi, më 19.04.2021, Ministria japoneze e Financave. Rezultatet e arritura janë inkurajuese. Megjithatë, rruga e Kinës në krye nuk është një sukses i sigurt. Në sektorin e teknologjisë në veçanti, është shumë e vështirë dhe nganjëherë e lodhshme për të kapërcyer mangësitë e gjendjen e trashëguar. Deklaratat, qëllimet dhe investimet optimiste për këtë arsye nuk garantojnë plotësisht suksesin e pretenduar me një rrugë të gjatë. Krahas rritjes së erës politike kundërshtuese nga jashtë, një nga rreziqet më të mëdha për zhvillimin e mëtejshëm të vendit është problemi i borxhit të brendshëm. Përveç nivelit të borxhit, Fondi Monetar Ndërkombëtar e sheh normën e tij të rritjes si një faktor negativ për sektorin e rëndësishëm financiar. Borxhi drejtohet, ndër të tjera, nga disa mijëra fintech, përmes të cilave konsumatorët mund të marrin lehtësisht hua kur bëjnë pazar në internet në mënyrë që të paguajnë për mallrat. Këto kompani të mikrokredisë bashkëpunojnë me bankat, por sigurojnë vetëm një pjesë të pretendimeve vetë. Deri në fund të vitit 2020, kreditë e papaguara tashmë arritën në ekuivalentin e 115 miliardë eurove. Kjo është arsyeja pse Pekini dëshiron të kufizojë dhënien e kredive në internet dhe të rrisë kërkesat e kapitalit për kompanitë e mikrokredisë. Kina po bashkëpunon më ngushtë me Rusinë për një sistem të ri financiar dhe të pagesave edhe në monedhën kineze “Juan” e atë ruse “Rubel”. Ato duan të parandalojnë pasojat e sanksioneve nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian.

Vlen të theksohet se do të ishte një hap pozitiv për botën që SHBA, Kina dhe Rusia të bashkëpunojnë për financa të qëndrueshme nën G20 dhe FMN. Në përgjithësi, rritja dinamike e Kinës në të ardhmen nuk është e kuptueshme pa konflikte të brendshme dhe të jashtme. Partia Komuniste të vazhdojë të mbrojë pushtetin e saj autoritar, të mënjanojë të gjitha kundërshtimet dhe t’i përmbahet vijës që ka marrë. Sidoqoftë, rezultatet janë premtuese që ngjitja do të vazhdojë. Qeveria e re e SHBA, ka deklaruar se  dëshiron marrëdhënie bashkëpunimi dhe pa konflikte me Kinën. Njëkohësisht vlerësohet me shqetësim konkurenca në rritje dhe rrezikshmëria për sigurinë dhe priortitetet e gjeopolitikës amerikane. Drejtuesit e agjencisë amerikane të zbulimit paralajmëruan, më 14.04.2021, për “kërcënimin e pashembullt” që vjen nga Kina, duke përmendur agresionin rajonal të Pekinit, aftësitë kibernetike dhe ndikimin ekonomik në vendet e zhvilluara përfshirë edhe Bashkimin Evropian.  Për këto arësye, SHBA po përqendrohet në intensifikimin e partneritetit dhe aleancave të vjetra. Ndër të tjera, përmendim takimin e Joe Biden me shefat e qeverisë së Japonisë, Australisë dhe Indisë si pjesë e Dialogut Katërkëndësh të Sigurisë. Po aq i rëndësishëm ishte në mars angazhimi i qartë i SHBA ndaj NATO-s. Tani është koha që Bashkimi Evropian të marrë një qëndrim me një strategji të qartë ndaj Kinës, përtej sanksioneve të miratuara së fundmi. Ndodhemi në situatën e ndryshimeve të ndjeshme gjeopolitike, të një riorganizimi ekonomik, financiar dhe politik të botës. Për Shqipërinë mbetet jetike partneriteti strategjik euroatllantik, antarësimi në Bashkimin Evropian, bashkimi kombëtar në kushtet e zhvillimeve demokratike e integruese evropiane, si dhe marrëdhëniet e bashkëpunimit me interes të përbashkët me Kinën, Rusinë e shtetet e tjera.