Raporti vjetor i KE për Sundimin e Ligjit 2024 hedh dritë mbi kaosin e drejtësisë së re, jetën parlamentare dhe lirinë e medias. Shqetësime mbeten ndërhyrjet dhe presioni mbi sistemin gjyqësor nga zyrtarë publikë dhe politikanë. Procesi i emërimeve, e transferimeve të gjyqtarëve, i dyshimtë. Zbatimi i ligjit mbetet i dobët, teksa korrupsioni është i përhapur kudo në institucione , sidomos gjatë fushatave elektorale. Vendimet e Kuvendit që refuzojnë ngritjen e komisioneve hetimore individuale po cenojnë demokracinë
INFO
-Koordinimi ndërmjet institucioneve përgjegjëse për parandalimin e korrupsionit dhe zbatimin e ligjit mbetet i dobët.
-Në përgjithësi, korrupsioni është i përhapur në shumë fusha, madje edhe gjatë fushatave elektorale.
-Procesi i emërimeve, e transferimeve të gjyqtarëve, ndikohet nga transparenca e kufizuar.
-Shqetësime mbeten tentativat për ndërhyrje dhe presion mbi sistemin gjyqësor nga zyrtarë publikë apo politikanë.
Qeveria shqiptare vijon të marrë goditje të forta nga ndërkombëtarët. Komisioni Europian ka publikuar raportin e tij të pestë vjetor për sundimin e ligjit. Raporti i këtij viti përfshin, për herë të parë, katër kapituj mbi zhvillimet në Shqipëri, Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbi. Sipas KE përfshirja e këtyre vendeve të zgjerimit në Raportin e Sundimit të Ligjit, më të avancuara në proces, do të mbështesë përpjekjet e tyre për reforma, do të ndihmojë autoritetet të bëjnë përparim të mëtejshëm në procesin e anëtarësimit dhe të përgatiten për vazhdimin e punës për sundimin e ligjit.
Sa i takon Shqipërisë, duket se kritikat janë të pafundme. Sipas KE, shqetësim i madh mbeten presionet dhe ndërhyrjet në sistemin e drejtësisë. Sipas raportit, reforma po ecën dhe SPAK po lufton korrupsionin, por është shumë pak.
Një goditje e fortë i jepet qeverisë për emërimin e Alfred Pezës në krye të RTSH, pasi thuhet se televizioni publik është politizuar. Shqetësim shihet dhe moszbatimi i vendimeve të Kushtetueses për Olta Xhaçkën. Po ashtu shqetësues është parë dhe ligji për amnistinë, që favorizoi disa zyrtarë.
Përmbledhje e gjetjeve për Shqipërinë
Shqipëria ka zbatuar një reformë thelbësore në drejtësi që nga viti 2016, ku i gjithë sistemin është ristrukturuar dhe vettingu i të gjithë gjyqtarëve dhe prokurorëve ka forcuar llogaridhënien.
Ka mangësi në emërimet e anëtarëve jo magjistratë të Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe Këshillit të Lartë të Prokurorisë. Inspektori i Lartë i Drejtësisë është funksional, por numri i konsiderueshëm i vendeve vakante magjistrat-inspektor përbën një sfidë. Pavarësisht masave të forta mbrojtëse të pavarësisë në procesin e emërimeve, promovimeve dhe transferimeve të gjyqtarëve, ajo ndikohet nga transparenca e kufizuar dhe sfida në sigurimin e vlerësimeve në kohë dhe cilësore.
Shqetësime mbeten tentativat për ndërhyrje dhe presion mbi sistemin gjyqësor nga zyrtarë publikë apo politikanë.
Mungesa e burimeve financiare dhe njerëzore ndikon negativisht në cilësinë e drejtësisë. Sfidat mbeten në lidhje me kohëzgjatjen e procedurave, ndërsa masat e mëtejshme duhet të rriten.
Është duke u përgatitur një Strategji e re Kundër Korrupsionit për 2024-2030. Kuadri ligjor për të luftuar korrupsionin është gjerësisht i vendosur. Ka rezultate fillestare inkurajuese të Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK) dhe gjykatave SPAK, megjithatë autoritetet pengohen nga mugesa e burimeve dhe mjeteve të nevojshme.
Numri i personave të hetuar, ndjekur penalisht dhe dënuar për vepra korrupsioni ka ardhur në rritje tre vitet e fundit, ndërsa një ligj i fundit për amnisti ngre shqetësime.
Hetimeve financave dhe konfiskimet e pasurive janë përmirësuar, megjithëse kufizimet në fushëveprim pengojnë ndikimin e tyre.
Koordinimi ndërmjet institucioneve përgjegjëse për parandalimin e korrupsionit dhe zbatimin e ligjit mbetet i dobët. Ndërsa deklarimet e pasurisë verifikohen nga Inspektorati i Lartë për Deklarimi dhe Auditimi i Pasurive dhe Konflikti i Interesit, ekzistojnë disa mangësi në aspektin mandatiy dhe burimet njerëzore.
Në përgjithësi, korrupsioni është i përhapur në shumë fusha, madje edhe gjatë fushatave elektorale. Masat parandaluese vuajnë nga një kuadër ligjor tepër kompleks dhe vazhdojnë të ketë një ndikim të kufizuar, veçanërisht në sektorët vulnerabël.
Janë ngritur shqetësime në lidhje me pavarësinë e autoritetit rregullator audio-vizual.
Rregullimi i kufizuar për transparencën e pronësisë së medias dhe përqendrimi i lartë ndikojnë negativisht në pavarësinë e medias. Nuk sigurohet shpërndarja e drejtë e reklamave shtetërore dhe burimeve të tjera shtetërore.
Ekzistojnë shqetësime në lidhje me pavarësinë e transmetuesit publik. Ndërsa ndryshimet në Ligj për të drejtën e informimit sjell ndryshime pozitive, ka mangësi në drejtim të zbatimit. Korniza për mbrojtjen e gazetarëve është e vendosur, por sulmet verbale dhe fizike, fushatat e shpifjeve dhe paditë strategjike kundër pjesëmarrjes publike janë shkak për shqetësim.
Ndryshimet në Ligjin për Komisionet Hetimore janë kritikuar për kufizimin e rolit mbikqyrës të Parlamentit dhe janë në shqyrtim nga Gjykata Kushtetuese. Polarizim i thellë politik pati një ndikim negativ në efektivitetin, transparencën dhe objektivitetin e punës parlamentare.
Gjykata Kushtetuese është efektive në ruajtjen e kontrolleve dhe balancave institucionale, edhe pse Parlamenti ka dështuar të respektojë disa nga vendimet e saj. Korniza ligjore për Avokatin e Popullit dhe Komisionerin kundër Diskriminimit është në funksion, por ka pengesa për punën e tyre efektive. Mjedisi për organizatat e shoqërisë civile është sfidues, duke përfshirë kërkesat për regjistrim dhe financimin e kufizuar publik
