Prof. Dr. Qemal Lame: Franca kushtëzon Evropën

164
Sigal

 

 

Ende nuk flitet për një krizë të re të euros si ajo që ndodhi dhjetë vjet më parë. Por njëfarë mosbesimi ndaj politikës së ardhshme të borxhit të Francës është bërë tashmë i dukshëm në tregjet financiare. Dëshmi për këtë janë yield-et e obligacioneve 10-vjeçare të qeverisë franceze. Ata u shtrënguan pak, edhe para zgjedhjeve

 

 

Presidenti miqësor me Evropën Emmanuel Macron i porsazgjedhur humbi shumicën absolute në Dhomën e Përfaqësuesve. Ai nuk mundi të ketë një mazhorancë të qartë prej 289 deputetësh në zgjedhjet e së djelës 19 qershor, i mungojnë 44 deputetë. Ekstremi i djathtë, RN – Rassemblement National në rritje të vazhdueshme që prej viteve 1980, kaloi nga 8 deputetë në 2017 në 89 deputetë. Në situatën e re politike evidentohet kriza politike me revanshin e populistëve kundër elitaristëve. Franca është në një moment të rëndësishëm ndryshimi. Vota franceze do të ketë pasoja për zhvillimet politike të brendshme, por edhe për Evropën.

1.Kryeministri si drejtues  i mazhorancës do të duhet  të ndërtojë koalicione politike me parlamentin për të qeverisur. Qendra e gravitetit do të zhvendoset nga presidenca drejt kryeministrisë. Zhvillimi ekonomik e punësimi, frenimi i rritjes së çmimeve që rëndon koston e jetesës, qiratë e larta, investimet në shkolla e objektet sociale etj, mbeten prova për qeverisjen dhe kundërpërgjigje ndaj politikave populiste të opozitës.

2.Franca ka luajtur rolin e saj me rëndësi në politikën e forcimit të bashkësisë evropiane, por nacionalistët duan ndryshimin e politikës dhe kundërshtojnëzgjerimin. Në çdo rast që pritet të merret një vendim unanim për Ballkanin Perëndimor, Franca del me ide të reja ndryshe nga të mëparëshmet. Përkundër Procesit të Berlinit për anëtarësimin, u parashtrua edhe Plani i Parisit për bashkësinë rajonale ekonomike pa anëtarësim. Presidenti francez Macron hodhi më 9 maj të këtij viti, idenë për një “Komunitet politik evropian”, komunitet që do të shërbejë si “paradhomë” për shtetet që presin në radhë për t’iu bashkuar “dhomës së madhe” të BE-së. Kështu këto vende vihen në një status nënvleftësues. Megjithatë, kjo u pranua nga Shqipëria, Serbia dhe Maqedonia e Veriut për t‘u hapur bisedimet. Pengesë doli vetoja e Bullgarisë për Maqedoninë e Veriut, megjithë ndërmjetësimin e Francës, që premtonte garancitë nga BE për mënjanimin e kundërshtimeve të Bullgarisë. Është sukses pranimi i Ukrainës dhe Moldavisë në Bashkimin Evropian si vend kandidat, por është e papranueshme që Ballkani Perëndimor të mbetet akoma në pritje.

Presidenti francez Macron hodhi më 9 maj të këtij viti, idenë për një “Komunitet politik evropian”, komunitet që do të shërbejë si “paradhomë” për shtetet që presin në radhë për t’iu bashkuar “dhomës së madhe” të BE-së. Kështu këto vende vihen në një status nënvleftësues. Megjithatë, kjo u pranua nga Shqipëria, Serbia dhe Maqedonia e Veriut për t‘u hapur bisedimet

3.Situata në eurozonë kërcënon të bëhet shumë më e ndërlikuar në të ardhmen. Trazirat në ekonominë globale, inflacioni, borxhet shtetërore, po prekin vendet individuale të euros në shkallë të ndryshme. Bankat qendrore të rëndësishme po rrisin normat e interesit, duke rritur presionin ndaj shteteve për të shlyer borxhet e tyre. Do të kërkohet kursim ose të paktën një reduktim i shpenzimeve qeveritare. Mazhoranca e re në parlamentin francez e bën pothuajse të pamundur konsolidimin e buxhetit.

E majta dhe e djathta ekstreme në spektrin partiak, nga ana tjetër, dolën më të forta nga zgjedhjet. Dhe ata mendojnë pak për uljen e shpenzimeve qeveritare. Kjo jo vetëm që mund të ketë pasoja të brendshme politike në vendin e dytë më të madh të euros, por edhe të përkeqësojë situatën në të gjithë zonën e euros.

Prej ditësh janë rritur shqetësimet se rritja e normave të interesit të shpallur nga Banka Qendrore Evropiane (BQE) për muajin korrik do ta zhysë euron në turbulencë. Yield-et e obligacioneve të qeverisë italiane tashmë janë në rritje. A po fillojnë tani tregjet financiare të kenë dyshime edhe për Francën? Kjo do ta vinte në provë bashkimin monetar. Faktori vendimtar është nëse Macron mund të mbajë nën kontroll borxhin kombëtar. Por edhe sikur të donte, do të ishte e vështirë.

Ende nuk flitet për një krizë të re të euros si ajo që ndodhi dhjetë vjet më parë. Por njëfarë mosbesimi ndaj politikës së ardhshme të borxhit të Francës është bërë tashmë i dukshëm në tregjet financiare. Dëshmi për këtë janë yield-et e obligacioneve 10-vjeçare të qeverisë franceze. Ata u shtrënguan pak, edhe para zgjedhjeve. Rritja nuk mund të krahasohet me atë të bonove italiane, është më shumë në përputhje me vendet e jugut si Spanja apo Portugalia. Nga ana tjetër, yield-et e obligacioneve gjermane, të cilat konsiderohen si më të sigurtat në eurozonë, kanë tendencë edhe në rënie kohët e fundit.

Me fjalë të tjera, cilësia e kredisë së Francës është larguar pak nga ajo e vendeve të euro-s të Europës veriore dhe drejt vendeve më të dobëta. Ky lajm vjen në një kohë të keqe në atë që tashmë është një kohë e trazuar për Evropën. Prandaj tani i takon Francës. Për shkak të peshës së tij ekonomike, vendi luan një rol kyç se si do të trajtohet borxhi i vendeve të euros.

Një pjesë e madhe e së ardhmes së eurozonës është tani në duart e Francës. “Gjithçka do të varet nga besueshmëria e politikës për ristrukturimin e financave publike,” -thotë Agnès Verdier-Molinié, kreu i grupit të mendimit në Paris Ifrap. Sepse në fund të fundit stabiliteti i zonës së euros varet nga kjo. BQE-ja po kërkon aktualisht një mekanizëm për të parandaluar një “fragmentim” të zonës së euros. Verdier është skeptik se vetëm kjo do të jetë e mjaftueshme për të parandaluar një ndarje të mundshme në vendet veriore dhe jugore. Ekonomisti francez Patrick Artus llogarit se yield-et e obligacioneve 10-vjeçare franceze mund të rriten nga 2.2% aktuale në rreth 3% deri në fund të vitit, ende një nivel shqetësues. Por barra e borxhit për shtetin do të rritet ndjeshëm duke qenë se borxhi kombëtar është 113 për qind e prodhimit të brendshëm bruto. Për krahasim: raporti i borxhit gjerman është aktualisht 69 për qind. Artus thotë se 80 miliardë euro shkurtime shpenzimesh do të nevojiteshin për të reduktuar ndjeshëm borxhin. Por për momentin qeveria “nuk e ka idenë” se si ta bëjë këtë. Reforma e pensioneve e parashikuar nga Macron do të sillte vetëm kursime prej dhjetë miliardë euro në vit. Megjithatë, në funksion të shumicës së re, dëshira për t’i shtyrë ato përballë rezistencës nga e djathta dhe e majta në parlament mbart një “rrezik të madh politik”. Pyetja është nëse ia vlen reforma e pensioneve e Macronit.

Qeverisë franceze nuk i mungon vetëm një plan për reduktimin e borxhit. Duart e presidentit do të ishin gjithashtu të lidhura, pavarësisht se çfarë plani kursimi. “Në çdo rast, mund të pritet një rezistencë e konsiderueshme në parlament dhe në rrugë,” thotë Charles-Henri Colombier, ekonomist në qendrën kërkimore Rexecode.

Guntram Wolff nga grupi i ekspertëve Bruegel në Bruksel sheh rrezikun e rritjes së tepërt të borxhit të qeverisë franceze. AUAsetet e vendit kanë disa kohë që devijojnë nga borxhi gjerman. “Por ky nuk është problem në fillim, sepse Franca, ndryshe nga Italia, për shembull, ka rritje të mirë ekonomike dhe produktivitet të lartë”, thotë drejtori i Bruegel. “Megjithatë, nevojitet një shtysë e caktuar për të reduktuar deficitin buxhetor dhe borxhin. Kjo është e vështirë kur nuk ke shumicën në parlament.” Wolff pret presion më të madh nga Franca mbi Evropën për të liruar më shumë paktin e stabilitetit dhe për të lejuar më shumë borxhe.

Sebastian Dullien nga Instituti për Makroekonomi (IMK) thekson se Macron donte të ndryshonte rregullat e stabilitetit gjatë mandatit të tij të parë në detyrë. Humbja e shumicës parlamentare do ta bëjë më të vështirë për të përfaqësimin e propozimeve të tij në Evropë. “Njerëzit mendonin se ai ishte politikani më i fortë në tre vendet e mëdha të Francës, Gjermanisë dhe Italisë, sepse Olaf Scholz është nën presion dhe Macron është zgjedhur edhe për pesë vjet të tjera. Macron ka ende lirinë më të madhe përsa i përket politikës evropiane, të tilla si marrëveshjet e reja tregtare ose më pak varësia nga Rusia për energjinë. Përsa i përket konkurrencës ndërkombëtare, vendi ecën mjaft mirë. Ekonomistët francezë kanë kritika për deficitin tregtar të jashtëm të Francës, i cili është rritur në 100 miliardë euro, si një shenjë të qartë të mungesës së konkurrencës.

Uroj që të përballohen e zgjidhen sfidat për të zhvilluar më tej Francën dhe kontributin në zgjerimin e Bashkimit Evropian në të mirën e francezëve, të evropianëve dhe të bashkësisë ndërkombëtare.