Nga mitologjia popullore dimë se kush dēshiron të ndërroi gjininë e tij, duhet të kapërcejë ylberin, i cili është një hark koncentrik shumë ngjyrësh e që shfaqet për një periudhë kohore jo të gjatë , në kohën kur rrezet e diellit bien e thyhen mbi pikat e shiut dhe , që vihet re kur ne e kemi diellin përballë. Pra ylberi shfaqet për një kohë të kufizuar , është shumë i lartë dhe duhet ta kesh diellin përballë. Si rrjedhojë del se është e pamundur të kapërcehet ai ,nga njeriu i zakonshëm . Mirëpo dëshira për të ndërruar gjininë ,zakonisht është tek vajzat, pasi ato, si gjini delikate, shpesh , kur bien në vështirësi thonë : “Ah sikur të isha djalë”! Me një fjalë ,ylberin duhet ta kapërcejnë vajzat . Populli ,si artisti më i madh që është , e çon vajzën që dëshiron të bëhet djalë , të kapërcejë ylberin ,duke e çuar bukurinë te bukuria , pasi ylberi ka 7 ngjyra të kombinuara bukur. Pra, vetëm bukuria mund ta kapërcejë bukurinë.
Sikundër thamë edhe më lartë ,që të kapërcesh ylberin duhet të jesh vajzë e jashtëzakonshme. Gjë ,që nuk ndodh kurrë ose ndodh një herë në një milion vjet. Rasti e deshi ,që një vajzë shqiptare të realizojë këtë mit . Fati e deshi ,që ajo vajzë të jetë pjestare e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Ajo ka një emër, ka një baba, një nënë dhe një vëlla. Dhe ne, kur e mësuam, morëm lapsin dhe vendosëm që t’ia bëjmë të njohur jo vetëm opinionit në Kosovë, por edhe më gjërë. Duke qenë një rast i rrallë, është e nevojshme që të zbardhet, që nesër, kur të shkruhet historia e UÇK-së dhe ,që ajo të jetë e plotë, e saktë dhe mahnitëse, është mëse e domosdoshme, që të pasqyrohen edhe veprimet e individëve të veçantë, me qëllim që brezat të gjykojnë më mirë,e historia të jetë sa më interesante.
Pyesim: Ç’e detyroi këtë vajzë të kapërcente ylberin ? Duke qene se ajo u rreshtua në rradhët e UÇK-së , përgjigja është shumë e thjeshtë : dashuria për Kosovën .Por, duke qene se ajo erdhi nga Tirana, atëhere mund të themi se atë e imponoi dashuria për kombin. Dhe kjo është bindëse , pasi vetëm dashuria për kombin i afron njeriut qasje më të drejtpërdrejta ndaj vlerave më të larta se ç’do dashuri tjetër njerëzore , pasi kjo lloj dashurie nuk e detyron njeriun të zgjedhë rrugë të tërthorta , sikundër të afrojnë dashuritë e tjera , por zgjedh rrugët më të vështira . Dhe më vështirë se të kapërcesh ylberin , kur ai shfaqet mbi maja malesh e shkrepash , nuk mund të ketë . Dashuria për kombin e detyroi këtë vajzë me dy fakultete ( letërsi dhe gazetari) , të lerë punën e mësueses dhe të gazetares ,në atdheun amë, e të kapërcejë ylberin, e të reshtohet në radhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës .
Kjo vajze, duke qene e paisur me vlera të larta , të cilat qëndrojnë më lartë se vlerat morale, themi pa frikë se ajo është e paisur me vlera mbi morale. Dhe kjo është e qartë , pasi në vlerat morale hyn dashuria për njeriun , ndërsa kjo vajzë ,përderisa u detyrua të kapërcente ylberin, duke u nisur nga dashuria për kombin ,është e paisur me vlera qiellore.
Para se të nisej për në Kosovë ajo vajzë pati botuar librin me poezi lirike ” Endrra lozonjare”. Pra kemi të bëjmë me një poete . Dhe duke qenë poete ajo është plot temperament dhe entuziazëm . Dashuria për kombin dhe entuziazmi , duke u bashkuar së bashku i dhanë forcë dhe kapërceu ylberin . Në ditët e para të muajit maj 1998, shndërrohet në djalë dhe vjen e lufton në Junik së bashku me Bedri Shalën e Bekim Berishën ( Abene) . Strehimi i këtyre dhe i shokëve të tyre ilegale në shtëpinë e Bujar Maleçkës , qysh prej vitit 1993, kësaj poeteshe ,Rajmonda Maleçka, i nxiti vlerat e larta qiellore të dashurisë për kombin , dhe , sikundër thotë edhe në vargjet e saj :
« Në ditët e lirisë na thirri gjaku.
Na thirri respekti për lirinë
Të gjithëve ne që e duam
çmendurisht Kombin»!
Poezia është shprehje e imagjinatës , ku në rastin tonë kemi të bëjmë me imagjinate të përzier me realitet. Me anë të poezisë njeriu frymëzohet për bëma të larta atdhetare. Dimë se poeti tregon se si mund të ngjasë. Ajo ,duke qenë e paisur me imagjinatë ,e parashikoi se si mund të ndodhte në Kosovë. Dhe kur u bë realitet , erdhi dhe iu bashkangjit U Ç K -së ,e veshur si djalë dhe e qethur si djalë ,e i tha babait :
« Dua armë e municion se do shkoj…
E urrej dhe unë armikun , do luftoj se jam vajzë shqipëtare ,vajzë mali:
E kam zemrën e kam forcën si të djalit .»
Dhe babai i saj nuk mund ta pengonte. “Ai – tregon Rajmonda- më tha : Ti e ke vendosur . Shko! por ruaje veten . Nuk dua të të pengoj në rrugën tënde . Zoti ta priftë mbarë “.
Kështu Rajmonda, në pamje një vajzë trup vogël , deri atëhere pa ndonjë aktivitet të jashtëzakonshëm që ta dallonte nga shoqet e saj, të cilat ndoshta nuk e dinin se çka bëhej në Kosovë, u vesh ushtare dhe u nis për të kapërcyer ylberin . Zbriti në Junik, në maj 1998 , tek shtëpia e mësuesit Abdyl Gjocaj. Qysh të nesërmen ,vajza – djalë, me pseudonimin Sherri , u rreshtua në batalionin ,me komandant Gani Shehun e zëvendësin e tij Nimon Tofaj .
“Shpesh – thotë Rajmonda , më kujtohet momenti kur u nisa nga shtëpia. Nëna , babai dhe vallai me përcollën deri jashtë portës . Vëllai me babanë mbaheshin mirë , por nënës i rridhnin lotët si pa dashje . Mundohej t’i fshinte , për të mos e parë unë , por ata nuk rreshtnin . Me vone, kur hypa në xhip, edhe babai filloi të ngrinte e të ulte supet ,sikur kish ftohtë . Menjëherë e hoqa shikimin nga ata, pasi e ndieva se po me pushtonte dobësia dhe u tremba se mos anulloja vendimin .”
Vetem pas nje muaji e mesuan luftetaret e batalionit se Sherri ishte vajzë, me perjashtim te Abese , Bedri SHales dhe mesuesit Abdyl, i cili e pat dalluar qysh ne biseden e pare dhe e pat bere vajze te tij. Rajmonda luftoi se bashku me batalionin deri diten e fundit te luftimeve ne Junik. Gjate gjithe kesaj kohe niste shkrime dorazi nga fronti dhe i botonte ne gazeten “Kushtrimi”, ne Tirane . Ate gazete e nxirrte babai i saj Bujari, dhe e shperndante falas, me qellim qe populli te informohej per luften qe po zhvillonte rinia kosovare ,ku ne mesin e saj kish shkuar edhe Rajmonda.
“Dita kur m’u vrane dy shoket e mi me te ngushte , te cilet i kam dashur si vellezer , e ata me kane dashur e respektuar si moter , ka qene e do te mbetet dita me e dhimbshme ne jeten time – shprehet me lote ne sy Rajmonda. Ne fillim na u vra Bedria . Ai na thoshte shpesh se nuk do te rri pa marre nje tank te serbeve me te cilin te shkoj ne Drenice , sepse atje eshte i nevojshem tanku . Ne nuk ia merrnim seriozishte kete shprehie , por lufta tregoi se ai e kishte me plot bindje. Erdhi momenti kur ai desh ta bente realitet endrren e tij . Në 10 gusht tanket serbe munden te depertonin ne lagjen Kalavaj te Junikut , ku luftonte Bedriu. Ai u hodh mbi tank , si dikur Vojo Kushi. Por , nuk arriti ta realizonte qëllimin. Një tank tjetër e goditi me mitraloz dhe ai u rrëzua për tokë , i plagosur për vdekje. Abeja e kish ndjekur me sy të gjithë veprimin e Bedriut dhe me vrap shkoi në bazën e furnizimit ,morri një ZOLA dhe 4 granata kundër tanke dhe u hodh tek pika ku luftonin gjakovarët : Përmet Vula , Elton Zherka dhe Tomor e Stilian Buza . Pasi u ndeshën trimërishte dhe i thyen disa herë sulmet e tankeve , Abeja dhe Stiliani plagosen rëndë . Porsa i çuam në spital ata na vdiqën . Tre ditë më vonë u detyruam ta lëshonim Junikun ” , perfundon tregimin Rajmonda , duke tërhequr thellë në shpirt .
Heroizmi , sakrificat , durimi dhe lufta e rinisë kosovare e frymëzuan Rajmondën , i ngacmuan asaj muzen poetike. Në pushimet e luftimeve ajo krijoi shumë poezi , të cilat i botoi në vëllimin a saj të dytë , me titull ” Tungjatjeta Kosovë ! ” I gjithë vëllimi është me vjersha për luftën e UÇK -së . Zjarri i luftës e largoi poeteshën nga lirika e saj e dashur dhe e hodhi në krahët e poezisë patriotike , nga ku u shkëputëm vargjet :
« Dardani e vjetër , oj Kosovë e re !
Ke qenë shqiptare ,shqiptare je !
Dimër e verë , deri sa te jetë jeta.
Ke me u përshendetun: Hej! – Tungjatjeta!» .
Menjëherë pas lufte Rajmonda u angazhua në përkujdesjen e familjeve të dëshmorëve në Zonën e dytë Operative, ku punon ende . Ajo shkon në çdo shtëpi dëshmori , cep më cep të Kosovës , prej Prizreni në Mitrovicë ,prej Peje në Gjilan . E pa përtueshme . E pa lodhshme . Me fjalen e saj të embël e të bukur ajo mundohet t’ua zbusë sado pak dhimbjen prindërve dhe të afërmve të dëshmorëve Për sejcilin dëshmor ajo mban shënime të hollësishme , të cilat i shoqëron edhe me poezi . Këto poezi vërtetë se janë për ngjarje të shkuara , por ato mbeten poetike , pasi përshkruajnë ngjarjen ashtu si do të ishte e mundshme a e ngjashme të ndodhte . Vendin kryesor të këtij vëllimi, pritet ta zerë poema për Adem Jasharin . Ajo flet dhe mua me shkon nder mend thënia e Aristotelit të lashtë : ” Bota është plot çudira , por çudia më e madhe është njeriu ” . U desh të njihesha me Rajmondën , vajzën trimëreshe prej Tirane , luftëtaren poeteshë të U Ç K – së , që ta kuptoja thënien filozofike të Aristotelit , e cila me shtyn në mendime se si t’ia prezantoj botës shqiptare këtë vajzë të thjeshtë, por heroinë , vajzën e par dhe të vetme nga atdheu amë , që kaloi kufirin ilegalisht në kohë lufte ,e veshur dhe e armatosur si luftëtar , duke len rehatine , familjen dhe punën intelektuale në kryeqytet dhe vendosi të japë maksimumin për kombin e vet ,duke mos kursyer as jetën e saj .
“Sherri ” nuk le familje dëshmori pa ngushëlluar . Ndjenja e ngushëllimit është embrioni i dashurisë njerëzore . Ajo ndjenjë nuk të lejon të soditësh vuajtjet e të tjerëve . Zhvillimi i këtij embrioni të mirësisë i shtyn njerëzit që ta duan sinqerisht njeri -tjetrin . Ky embrion përbën vyrtytin kryesor të kësaj luftëtareje . Kjo vajze, me këtë vyrtyt qiellor, nuk vuan nga egoizmi , prandaj e ka bindur veten se nuk ndryshon nga njerëzit e tjerë , pavarësisht se ajo përbën një rast të rrallë. Parimi udheheqës i saj është thjeshtësia . Ndoshta kjo është arësyeja pse ajo nuk ka rënë në sy të institucioneve të ndryshme dhe të medias në Kosovë e në Shqipëri .
Rajmonda Bujar Maleçka do të mbetet në kujtesën e luftëtarëve të U Ç K – se si vajza që kapërceu ylberin qysh në muajt e parë të Luftës Çlirimtare të Kosovës dhe , qq vazhdon edhe mbas lufte , të mjekoi plagët e zemrave të lënduara . Ajo është një yll i rrallë i vajzërisë shqiptare. Duke qenë yll , ajo qëndron mbi ylberin, prandaj dhe ne e quajtëm : Vajza që kapërceu ylberin.
