PROPOZOJ MODELIN ZVICERAN TË QEVERISJES PËR SHQIPËRINË
Shqipëria ndodhet në një moment kur nuk ka më nevojë vetëm për ndryshime qeverish apo reformash të pjesshme. Ajo ka nevojë për një model të ri organizimi të shtetit, ku institucionet të mos ndërtohen sipas interesave të partive politike, por sipas interesit të qytetarëve dhe standardeve objektive.
Mendimi im është se modeli zviceran i organizimit të shtetit është modeli më i përshtatshëm për Shqipërinë. Nuk propozoj një kopjim mekanik të Zvicrës, por përshtatjen e parimeve të saj me realitetin shqiptar: decentralizimin, ndarjen e qartë të pushteteve, demokracinë e drejtpërdrejtë, administratën e depolitizuar dhe funksionimin e institucioneve mbi bazën e kritereve të matshme.
Shqipëria ka një sipërfaqe prej rreth 28 000 km² dhe një popullsi rreth 2,4–2,8 milionë banorë. Për këtë arsye, organizimi i shtetit duhet të mbështetet në norma kushtetuese dhe ligjore të qëndrueshme, ku numri i institucioneve, administratës dhe funksionarëve të përcaktohet sipas popullsisë dhe territorit dhe jo sipas interesave të shumicës politike të radhës.
PARLAMENTI
Parlamenti duhet të jetë organi ligjvënës dhe kontrollues i ekzekutivit.
Deputetët duhet të zgjidhen me votim proporcional kombëtar, në mënyrë që çdo votë të ketë të njëjtën peshë në të gjithë territorin e Republikës.
Propozoj:
• 1 deputet për çdo 30 000 banorë.
• Deputetët të mos kenë më shumë se dy mandate.
• Parlamenti të ushtrojë kontroll real mbi Qeverinë dhe administratën.
PRESIDENTI
Presidenti duhet të zgjidhet drejtpërdrejt nga populli.
Presidenti nuk duhet të jetë anëtar i asnjë partie politike gjatë mandatit.
Presidenti duhet të jetë garant i Kushtetutës, i unitetit kombëtar dhe i funksionimit të institucioneve kushtetuese.
Në cilësinë e garantuesit të shtetit, ai duhet të mbikëqyrë funksionimin institucional të organeve kushtetuese dhe të garantojë që Policia e Shtetit të jetë në shërbim të ligjit dhe qytetarëve, e jo e qeverisë.
QEVERIA
Qeveria duhet të administrojë:
• ekonominë;
• financat publike;
• arsimin;
• shëndetësinë;
• infrastrukturën;
• administratën publike;
• zhvillimin ekonomik.
Numri i ministrive të përcaktohet me Kushtetutë dhe të mos kalojë 10–12 ministri.
Kryeministri dhe ministrat të mos ushtrojnë më shumë se dy mandate.
REFERENDUMI
Referendumi duhet të jetë institucion kushtetues i përhershëm.
Qytetarët duhet të kenë të drejtë:
• të propozojnë ligje;
• të rrëzojnë ligje;
• të ndryshojnë Kushtetutën;
• të vendosin për çështje madhore kombëtare.
PUSHTETI VENDOR
Shqipëria ka rreth 28 000 km² territor.
Propozoj:
• një bashki për çdo 40 000–60 000 banorë;
• sipërfaqe orientuese 300–500 km² për çdo bashki, duke marrë parasysh relievin dhe shpërndarjen e popullsisë.
STANDARDET KOMBËTARE TË ADMINISTRIMIT
• 1 deputet për 30 000 banorë.
• 1 polic për 400–450 banorë.
• 1 mjek familjeje për 1 200–1 500 banorë.
• 1 mësues për 15–18 nxënës.
• 1 gjyqtar për 8 000–10 000 banorë.
• 1 prokuror për 12 000–15 000 banorë.
• 1 noter për 8 000–10 000 banorë.
PAGAT
Pagat e funksionarëve publikë duhet të lidhen me pagën mesatare kombëtare.
Propozoj:
• Presidenti: 5 paga mesatare.
• Kryeministri: 4,5 paga mesatare.
• Kryetari i Kuvendit: 4 paga mesatare.
• Ministri: 3,5 paga mesatare.
• Deputeti: 3 paga mesatare.
• Gjyqtari: 4 paga mesatare.
• Prokurori: 4 paga mesatare.
• Mjeku specialist: 3 paga mesatare.
• Mjeku i familjes: 2,5 paga mesatare.
• Mësuesi: 2 paga mesatare.
• Punonjësi i Policisë së Shtetit: 2 paga mesatare.
PENSIONET
• Pensioni minimal të mos jetë më i ulët se 50% e pagës minimale.
• Pensioni i pleqërisë të jetë 60–70% e pagës mesatare mbi të cilën janë paguar kontributet.
• Pensioni maksimal shtetëror të mos kalojë tre herë pensionin mesatar kombëtar, përveç skemave private.
Ky projekt synon ndërtimin e një Republike ku shteti organizohet mbi standarde kushtetuese të pandryshueshme, institucionet i shërbejnë qytetarëve dhe jo partive politike, ndërsa pushteti buron dhe kontrollohet vazhdimisht nga sovrani – populli.
