Përpjekja e Z. Prifti si avokat për ruajtjen e trashëgimisë shqiptaro-amerikane, jo vetëm që siguroi ruajtjen e materialit, por gjithashtu nderon trashëgiminë e tij si gazetar, duke theksuar integritetin dhe depërtimin e tij kulturor.
Shpërndarja e ardhshme shënon hapin e parë publik drejt ruajtjes së kësaj trashëgimie për brezat e ardhshëm, duke siguruar njëkohësisht atribuimin dhe kontekstin historik të duhur.
Vitet e Hershme dhe Karriera në Zërin e Amerikës (VOA) 1951-1982
Louis M. Prifti (1914-1984) lindi në Borovë të Shqipërisë. Ai emigroi në Shtetet e Bashkuara në vitin 1931, duke u vendosur në Filadelfia, ku babai i tij punonte si murator në Muzeun e Artit të Filadelfias. Në vitin 1941, Z. Prifti u regjistrua në Forcat Ajrore të Ushtrisë dhe u vlerësua me Kryqin e Fluturimit të Shquar, Yllin e Argjendtë, Citatin e Njësisë Presidenciale dhe Medaljen Ajrore me pesë tufa gjethesh lisi për shërbimin e tij si mirator me kullë topi në B-17. Më 6 korrik 1943, ai mësoi se prindërit e tij, së bashku me fshatarë të tjerë në Borovë, ishin masakruar nga nazistët. Z. Prifti jetoi në Filadelfia deri në vitin 1951, kur u transferua në Bridgeport, Connecticut, dhe udhëtoi për në zyrën e Zërit të Amerikës në Nju Jork. Në vitin 1952 ai u martua dhe, kur Zëri i Amerikës u zhvendos në Uashington D.C. në vitin 1954, ai dhe familja e tij e ndoqën. Ai ishte një gazetar pionier dhe figurë qendrore në Shërbimin Shqip gjatë Luftës së Ftohtë, duke shërbyer si Zëvendës Shef, shkrimtar skenarësh radiofonikë, redaktor, producent, transmetues në radio dhe korrespondent i ngjarjeve speciale.
Metodat dhe intervistat me figurat kryesore historike
Ndërsa shumë anëtarë të stafit u punësuan vetëm si shkrimtarë ose redaktorë, si producent, ai menaxhoi ofrimin teknik, ritmin, formatimin muzikor dhe audio të programeve radiofonike dy herë në ditë. Si Korrespondent i Ngjarjeve Speciale, ai luajti një rol të rëndësishëm në regjistrimin dhe ruajtjen e shumë fjalimeve dhe intervistave të Kryepeshkopit të shquar shqiptaro-amerikan, Fan S. Noli, duke përfshirë procedurat e funeralit të tij dhe Simpoziumin e Harvardit që festonte 100-vjetorin e lindjes së tij. Regjistrimet e tij përfshinin gjithashtu intervista me figura me ndikim shqiptaro-amerikan, duke përfshirë Anthony Athanas, Dr. Andrew D. Elia, Guiseppe Schiro, Bekim Femihu, Dorothy Lambert, Rev. Arthur Liolin dhe Elias Mitchell.
Ruajtja e një arkivi historik audio dhe pse ai mbetet i vlefshëm sot
I gjithë ky arkiv u kap dhe u arkivua personalisht në një kohë kur kasetat origjinale shpesh ripërdoreshin ose hidheshin. Shumica e këtyre regjistrimeve nuk janë dëgjuar që kur u transmetuan nga Zëri i Amerikës, dhe si i tillë, ky koleksion përfaqëson një dokument kulturor unik dhe të pazëvendësueshëm. Përpjekja e Z. Prifti si avokat për ruajtjen e trashëgimisë shqiptaro-amerikane, jo vetëm që siguroi ruajtjen e materialit, por gjithashtu nderon trashëgiminë e tij si gazetar, duke theksuar integritetin dhe depërtimin e tij kulturor. Ky koleksion ofron një vështrim të rrallë në gjuhën, kulturën, fenë dhe historinë e diasporës shqiptare përmes syve të disa prej figurave të saj më të rëndësishme kulturore. Ai ofron një mundësi të vlefshme për dialog ndërgjeneracional, duke nxitur krenarinë dhe identitetin kulturor brenda komunitetit shqiptar, dhe një burim të qëndrueshëm për klerin, autorët, historianët dhe studiuesit.
Bashkëpunimi dhe puna në grup në VOA
Si një nga zërat e hershëm shqiptaro-amerikanë gjatë Luftës së Ftohtë, Z. Prifti punoi ngushtë me kolegë të tjerë të shquar të VOA-s, si Joseph Paskal (Shefi i Shërbimit), Xhevat Kallajxhi (botues dhe gazetar), Peter Tyko (Specialist për Evropën Lindore, Redaktor), Kleanth Mima (një kontribues i gjatë në shërbimin shqip), Talat Karagjozi (transmetues, producent, redaktor dhe më vonë Shef i Shërbimit) dhe Frank Shkreli. Z. Shkreli, i cili u trajnua nga Z. Prifti, më vonë vazhdoi të punonte për Shërbimin Shqip për shumë vite si Transmetues Ndërkombëtar, Reporter i Ngjarjeve Speciale, Producent dhe Redaktor i Lartë përpara se të promovohej në Drejtor të Divizionit Evropian, duke mbikëqyrur të gjitha transmetimet e VOA-s në Evropë dhe Euroazi. Së bashku, ata transmetuan shtyp të lirë dhe lajme të pacensuruara në një Shqipëri të atëhershme të izoluar. Ata formuan një bërthamë intelektuale dhe një ekip të fuqishëm që përcaktoi praninë shqipe të VOA-s për dekada, duke ndihmuar në informimin e publikut shqiptaro-amerikan dhe mbajtjen e lidhjeve me atdheun gjatë një periudhe historike sfiduese. Duke punuar nga selia e Zërit të Amerikës në Uashington, D.C., Prifti ndihmoi në mirëmbajtjen e një linje të përditshme lajmesh të sakta dhe të balancuara dy herë në ditë për në Shqipëri, ku regjimi i Hoxhës kishte ndaluar mediat e huaja. Këta intelektualë dhe patriotë shqiptaro-amerikanë kanë dhënë një kontribut të vlefshëm në misionin dhe përpjekjet e njohura për kauzën kombëtare, veçanërisht në promovimin e demokracisë përmes shtypit dhe organizatave të diasporës.
Trashëgimia e Shërbimit Shqip: Z. Prifti dhe kolegët e tij përmenden nga ish-gazetarë të Shërbimit Shqip të Zërit të Amerikës, si Frank Shkreli dhe Elez Biberaj, si heronj të epokës që mbrojtën të vërtetën përmes lirisë së fjalës kur regjimet komuniste në Evropë kërkuan të censuronin informacionin e jashtëm.
Lidhja e komunitetit dhe besimit: Njohuritë e Z. Prifti për rëndësinë e komunitetit shoqëror ishin gjithashtu të rëndësishme në rolin e tij si një nga themeluesit kryesorë të AANO-s në vitin 1946 – Organizatës Kombëtare Shqiptaro-Amerikane, një federatë jo-fetare dhe jo-politike që kërkonte të ruante trashëgiminë shqiptare. AANO ende bashkon diasporën përmes festimit të të rinjve, rrjetëzimit, iniciativave kulturore dhe një konvente kombëtare vjetore. Prifti ishte redaktor i gazetës së organizatës “Shqiptari”. Ai pa komunitetet e ngushta shqiptare të copëtoheshin pas luftës kur veteranët morën fonde nga Projektligji i GI për diploma universitare, trajnim pune ose kredi për shtëpi. Ndërsa largoheshin nga enklavat urbane etnike në periferi, komuniteti shqiptar filloi kalimin e tij nga familjet shumë-gjeneracionale në familjet moderne bërthamore. Për të mbajtur gjallë trashëgiminë e tyre, familjet mbetën të lidhura përmes ngjarjeve vjetore të AANO-s. Vajza e Z. Prifti u takua me burrin e saj në njërën nga këto konventa. Z. Prifti mbajti lidhje të thella me komunitetin ortodoks shqiptar dhe mbajti lidhje me Kishën e Shën Gjonit në Filadelfia.
Çfarë e dallon këtë arkiv dhe përpjekjet për dixhitalizimin e regjistrimeve si hapi tjetër i administrimit të këtij arkivi.
Gjatë viteve të fundit, materiali që lidhet me Veprat është organizuar në mënyrë që të ruhet prejardhja dhe të mbrohet konteksti historik. Versionet e dixhitalizuara me besnikëri të lartë të çdo regjistrimi me rrotulla janë tani të përfunduara. Ky proces riprodhon tingullin me saktësi maksimale në performancën e krijuar nga shtatëmbëdhjetë regjistrimet origjinale të Nolit. Ky format i dixhitalizuar siguron aksesueshmëri dhe është i plotë me hyrje audio, informacion të plotë mbi citimin dhe atribuimin, përmbledhje të përmbajtjes së çdo regjistrimi specifik, vetë përmbajtjen dhe vërejtjet përmbyllëse. Dokumentet shoqëruese përfshijnë një Orar Veprash dhe një spreadsheet Excel me informacion të detajuar rreth skedarëve audio, duke përfshirë Numrat e Regjistrimeve, Folësit (folësit), Datat, Vendndodhjet e Regjistruara, Kohëzgjatjen, Informacionin e Koleksionit dhe Përmbledhjet. Janë hartuar gjithashtu disa transkripte të papërpunuara. Për studiuesit, citimi akademik është një mjet themelor për gjurmimin e prejardhjes së materialit. Përtej thjesht informimit të audiencës, citimi i duhur mbështet standardet më të larta të integritetit akademik duke garantuar atribuimin e duhur ndaj regjistruesit origjinal që ata meritojnë. Aktualisht, Veprat po i dhurohen përsëri Arkidioqezës Shqiptare të Amerikës në Boston, Kishës së Nolit, dhe vendndodhjes origjinale ku Z. Prifti ia besoi materialin për herë të parë. Biblioteka e Kongresit po kalon procesin e blerjes dhe do të marrë kasetat origjinale të mbështjella për prejardhje. Aktualisht, po zhvillohet një listë shpërndarjeje për t’ua ofruar Veprat arkivave, bibliotekave, studiuesve dhe grupeve të diasporës brenda Shteteve të Bashkuara dhe jashtë saj, në mënyrë që të tjerët të mund të vazhdojnë të mësojnë rreth trashëgimisë sonë të përbashkët. Si vajza e Z. Prifti, unë kam një mision dhe vizion të qartë për të nderuar trashëgiminë e babait tim me një qasje të përbashkët administrimi për shpërndarjen dhe përdorimin. Ky koleksion përfiton më shumë kur ruhet përmes bashkëpunimit midis institucioneve fetare, arkivave, bibliotekave, studiuesve dhe organizatave të diasporës, duke ruajtur atribuimin dhe kontekstin historik të duhur. Kjo qasje pasqyron një angazhim për kujdes bashkëpunues, ruajtje, saktësi, marrëdhënie, integritet dhe respekt për rëndësinë kulturore, fetare dhe historike të materialit. Ai bëhet një “projekt i gjallë”.
Atribuimi dhe Njohja:Vepra e jetës së Z. Prifti meriton respekt për prejardhjen dhe atribuimin intelektual – duke përdorur citimin dhe atribuimin e kërkuar sa herë që materiali përdoret, ndahet, riprodhohet, shpërndahet, citohet, nxirret fragmente, referohet, publikohet ose përdoret në shfaqje publike. Si kusht për marrjen e këtyre materialeve, Marrësit/Institucionit do t’i kërkohet të përfshijë citimin dhe atribuimin e plotë të mëposhtëm kudo që përdoren Veprat: “Mirësjellje e Arkivit Audio të Louis M. Prifti, Zëvendës Shef, Shkrimtar Skenari Radiofonik, Redaktor, Producent, Transmetues në Ajër dhe Korrespondent i Ngjarjeve Speciale të Zërit të Amerikës, Shërbimi Shqip 1951–1982.” Ata që gjejnë vlerë në ose i përdorin Veprat janë të mirëpritur të marrin në konsideratë një donacion vullnetar në njohje të ruajtjes së kësaj trashëgimie kulturore dhe mund t’i drejtohen AAOA, Kryepeshkopatës Shqiptare të Amerikës në Boston, Massachusetts. Për t’u siguruar që donacioni juaj të drejtohet siç duhet, ju lutemi të përfshini një shënim që përcakton dhuratën tuaj për Projektin e Arkivit Noli. 617-268-1275. https://albanianarchdiocese.org/ .
