Vrasja në Peqin, përplasja në Fier, celularët në Durrës e Drenovë dhe takimet jashtë protokollit tregojnë një system të dështua në një nga institucionet më të rëndësishme të sigurisë në vend…
Burgu duhet t’ia ndërpresë krimit lirinë e lëvizjes, komunikimit dhe organizimit.Në Shqipëri, sistemi penitenciar ka dështuar pikërisht në këtë mison. Armë, telefona, mjete të ndaluara, alkool dhe vizitorë jashtë protokollit kanë kaluar portat e institucioneve që shteti i quan burgje të sigurisë së lartë. Brenda tyre kanë ndodhur vrasje, plagosje dhe përplasje mes grupeve kriminale.
Autoritetet kanë larguar policë, kanë transferuar të burgosur dhe kanë ndërruar drejtorë. Por skandalet kanë vazhduar. Ngjarja e fundit në burgun e Fierit e rrëzon përsëri propagandën për kontroll dhe siguri. Denis Bajri deklaroi para hetuesve se Jurgen Zoto dhe Aldo Gjini shkuan në qelinë e tij me një telefon. Sipas dëshmisë së Bajrit, në linjë ndodhej Ibrahim Lici, i cili e kërcënoi, ndërsa më pas nisi sulmi.
Hetimi duhet të provojë autorësinë, por faktet materiale kërkojnë përgjigje të menjëhershme: kush e futi telefonin, kush lejoi lëvizjen e të burgosurve, kush dështoi t’i ndante personat me rrezikshmëri dhe si kaloi një mjet i ndaluar në një zonë të kontrolluar? Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve përjashtoi tetë punonjës dhe transferoi dy të burgosur. Prokuroria e Fierit po heton ngjarjen. Këto masa ndëshkojnë hallkën e fundit, por ende nuk zbulojnë kanalin që fut kontrabandën dhe lidh qelinë me botën kriminale jashtë saj.
Telefonat celularë përbëjnë infrastrukturë operative për krimin, jo sende komoditeti. Përmes tyre, një i burgosur mund të ruajë kontaktet, të transmetojë urdhra, të ushtrojë presion dhe të koordinojë njerëz jashtë burgut. Kontrollet në burgun e Durrësit zbuluan dhjetëra telefonë në maj 2025.
Një tjetër kontroll në tetor 2025 zbuloi pesë aparate iPhone. Në maj 2026, autoritetet gjetën përsëri tre iPhone dhe pajisje të tjera komunikimi. Përsëritja në të njëjtin institucion tregon se kontrollet kapin sendet, por administrata nuk çmonton rrjetin që i fut ato.
Në korrik 2025, një kontroll në burgun e Drenovës zbuloi katër telefona pas raportimeve për një takim privat jashtë protokollit. Drejtoria e Burgjeve nisi verifikim në të gjitha institucionet dhe Prokuroria e Korçës nisi hetim për drejtuesit vendorë. Media raportoi edhe dyshime për takime të ngjashme në burgun e Reçit.
Avokati i Laert Haxhiut mohoi pretendimin për takimin në Drenovë, prandaj hetimi duhet të përcaktojë faktet. Por telefonat e sekuestruar dhe verifikimi kombëtar që urdhëroi vetë Drejtoria e Burgjeve konfirmojnë problemin e kontrollit. Shifrat zyrtare e rrëzojnë alibinë e “rasteve të veçuara”.
Shqipëria i raportoi Komitetit të Kombeve të Bashkuara kundër Torturës 95 raste dhune në burgje nga viti 2020 deri më 2025. Këto raste përfshinë 163 persona, mes tyre 28 punonjës të burgjeve. Kur një sistem regjistron dhjetëra episode dhune dhe përfshin në to edhe punonjësit e vet, ai sistem nuk përballet vetëm me sjelljen e të burgosurve. Ai përballet me dobësi kontrolli, mungesë profesionalizmi dhe rrezik korrupsioni.
Sistemi ka dështuar edhe te kushtet bazë që ndikojnë drejtpërdrejt te siguria. Në burgun “Mine Peza” 302, Avokati i Popullit konstatoi në vitin 2025 se dhoma të projektuara për dy persona mbanin katër, ndërsa pjesa më e madhe e 11 qelive në katin e parë ofronte më pak se tre metra katrorë për person. Institucioni kishte 117 punonjës nga 123 vende të miratuara.
Avokati i Popullit paralajmëroi se mungesa e hapësirës, ajrit dhe higjienës shton stresin, dëmton shëndetin dhe krijon kushte për sëmundje infektive. Në vitin 2019, tre punonjës dhe një i burgosur në Durrës pësuan helmim pasi konsumuan të njëjtin ushqim. Këto fakte tregojnë anën tjetër të të njëjtit dështim. Sistemi u krijon privilegje të paligjshme personave me pushtet kriminal, ndërsa u mohon standardet minimale personave që nuk kanë ndikim.
Qeveria nuk mund ta trajtojë çdo ngjarje me të njëjtën skemë: shkarkon disa policë, transferon disa të burgosur, emëron një drejtor të ri dhe pret incidentin tjetër. Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve ka ndërruar disa drejtues gjatë viteve të fundit.
Drejtori aktual Adriatik Kupi dhe ministri i Drejtësisë Toni Gogu duhet të publikojnë bilancin e sendeve të ndaluara, institucionet ku autoritetet i kanë gjetur, numrin e punonjësve që prokuroritë po hetojnë, gjendjen e kamerave dhe skanerëve, si edhe masat që kanë marrë pas Peqinit, Drenovës, Durrësit dhe Fierit.
Shteti duhet të urdhërojë një auditim të pavarur të sigurisë në çdo burg, të kontrollojë pasurinë dhe kontaktet e personelit në pozicionet me risk, të garantojë funksionimin pa ndërprerje të kamerave e skanerëve dhe të publikojë çdo muaj statistika për kontrabandën, dhunën dhe procedimet disiplinore. Prokuroritë, dhe SPAK sipas juridiksionit, duhet të hetojnë rrjetin që siguron telefona, armë dhe privilegje, jo vetëm punonjësin që ndodhet në turn kur shpërthen skandali.
Parlamenti duhet të thërrasë ministrin dhe drejtorin e Burgjeve në një seancë publike, me të dhëna dhe afate, jo me deklarata të përgjithshme. Përgjegjësia politike bie mbi qeverinë. Ajo administron sistemin, emëron drejtuesit, miraton buxhetin dhe kontrollon Ministrinë e Drejtësisë.
Pas vrasjes në Peqin, qeveria kishte detyrimin të mbyllte çdo kanal kontrabande. Rastet e mëvonshme në Durrës, Drenovë dhe Fier tregojnë se ajo nuk e përmbushi këtë detyrim. Një shtet që nuk kontrollon burgjet nuk kontrollon dot as krimin e organizuar. Ai vetëm e zhvendos krimin nga rruga në qeli dhe i lejon të vazhdojë aktivitetin pas mureve.
