Në një realitet të vitit 2025, ku Shqipëria synon të jetë pjesë e denjë e familjes europiane, nuk mund të pranojmë rikthimin e praktikave të së kaluarës, ku kritika ndaj institucioneve dhe shprehja e lirë e mendimit përbënin rrezik penal. Vepra e parashikuar nga neni 327 i Kodit Penal – Ndikimi i paligjshëm, nuk mund dhe nuk duhet të përdoret për të heshtur qytetarët që kërkojnë të ushtrojnë të drejtën e tyre demokratike për të folur, për të kërkuar drejtësi, apo për të ndikuar në mënyrë të ligjshme në vendimmarrje publike.
Ky nen synon të ndëshkojë korruptimin e vendimmarrjes publike përmes përfitimeve të paligjshme – e kjo është një gjë e drejtë dhe e nevojshme. Por nëse fillojmë të zgjerojmë interpretimin e tij, duke përfshirë shprehjen e lirë, protestën qytetare, kërkesat publike, apo përfshirjen në çështje të interesit publik, atëherë kemi rrëshqitur në një terren të rrezikshëm, ku penali kthehet në mjet represiv, jo në garantues të drejtësisë.
Historia jonë e afërt na mëson se burgosja për bindje, për fjalën e lirë dhe për “ndikim” të perceptuar, ishte shprehje e diktaturës. Nëse një qytetar kërkon nga një përfaqësues publik të ndërhyjë për të rregulluar një padrejtësi, nëse shpreh opinion për vendimmarrje administrative, apo politike, kjo nuk përbën akt penal – përkundrazi, përbën një nga mekanizmat themelorë të kontrollit demokratik mbi pushtetin.
Për të ekzistuar vepra penale e nenit 327, duhet të provohet qartë dhe konkretisht:
- se është dhënë ose marrë një përfitim i parregullt,
- dhe se ky përfitim ka pasur si qëllim keqpërdorimin e ndikimit për përfitim të paligjshëm.
Çdo interpretim i zgjeruar, çdo dënim mbi bazën e “ndikimit të supozuar” pa prova të qarta, është shkelje e të drejtave themelore të njeriut, dhe bie ndesh me standardet kushtetuese dhe ndërkombëtare të drejtësisë penale.
A ka vend për një rishikim të nenit 327? Po.
Ky nen, ashtu si shumë dispozita të mbetura që nga tranzicioni post-komunist, kërkon:
- përkufizim më të qartë ligjor,
- ndarje të qartë mes korrupsionit dhe ndërveprimit qytetar,
- dhe garanci më të forta për lirinë e shprehjes.
Përfundimisht:
Nuk është koha të rikthejmë dënimet e ndërgjegjes. Është koha të mbrojmë demokracinë përmes një sistemi drejtësie që mbron të drejtat, jo që i shtyp ato në emër të interpretimeve të zgjeruara penale.
Shprehja e mendimit nuk është krim. Është detyrë qytetare.
