Brezi i pishave në Golem të Kavajës është nismë e një vizioni që nisi gati një shekull më parë. ultra|fakte facebook. Ndonëse shpesh i faturon vetëm një emri, ky pyllëzim ishte produkt i bashkëpunimit mes dy vizionarëve amerikanë: Charles Telford Erickson, ideatori dhe nismëtari në Golem, dhe Harry Fultz, inxhinieri që udhëhoqi “ushtrinë” e nxënësve për ta kthyer ëndrrën në realitet.
Projektet pilote në bregdet
Zona e Golemit asokohe ishte një kënetë e pashëndetshme, vatër e malaries dhe me rërë që “udhëtonte” nga era. Erickson ideoi pyllëzimin si mjet shpëtimi, ndërsa Fultz nuk u mjaftua me teoritë e klasës; ai udhëhoqi nxënësit e tij të Shkollës Teknike në terren për të zbatuar teknika moderne. Projektet synonin:
* Krijimin e brezave mbrojtës: Mbjellja e pishave shërbente si një “mur” natyror që ndalonte rërën dhe erën e kripur të dëmtonte tokat bujqësore në brendësi.
* Tharjen e kënetave: Përmes mbjelljes së pishave dhe eukaliptëve, u arrit thithja e lagështisë së tepërt, duke eliminuar vatrat e malaries që infektonin Adriatikun.
Pishat, një zgjedhje inxhinierike.
Pisha u zgjodh si një “pompë” natyrore. Ajo rritej shpejt në kushte të vështira dhe krijonte një mikroklimë që lejonte zhvillimin e zonës. ultra|fakte facebook Ky model që nisi në Golem, shërbeu më vonë si bazë për pyllëzimet masive në Divjakë e Velipojë.
Dy fazat e këtij zhvillimi:
- Faza Pioniere (Vitet ’20-’30): Erickson siguroi tokën dhe vizionin, ndërsa nxënësit e Fultz-it (fultzistët) mbollën fidanët e parë, duke hapur kanale dhe tharë kënetat.
- Faza e Aksioneve (Vitet ’50-’60): Pyllëzimet masive që shohim sot u bënë me aksione, por shpesh u drejtuan nga ish-nxënësit e Shkollës Teknike, të cilët trashëguan disiplinën dhe njohuritë amerikane.
Institucionet që transformuan vendin
Harry Fultz dhe Erickson nuk lanë pas vetëm pemë, por një elitë teknike.
* Shkolla Teknike e Tiranës (1921): Zemra e inovacionit ku zbatohej parimi “të mësojmë duke bërë”.
* Shkolla Bujqësore dhe Kampi në Golem: Ky ishte laboratori i hapur ku Erickson dhe Fultz bashkuan forcat. Nxënësit jetonin në kabina druri gjatë verës, duke praktikuar pyllëzimin dhe sistemimin e tokave në atë që sot e quajmë zonë turistike.
Një trashëgimi e gjallë dhe e rrezikuar
Sot, pishat buzë detit janë “monumenti” i heshtur i këtij bashkëpunimi. Ato dëshmojnë se inxhinieria e mirë nuk ndërton vetëm mure, por mbron vetë natyrën. Gjendja e sotme: Trashëgimia mjedisore po përballet me një sfidë të vështirë. ultra|fakte facebook. Në Golem, ku dikur nxënësit mbollën fidanët e parë me vizionin e një bregdeti të mbrojtur, hapësirat e gjelbra po zhduken. Betonizimi masiv po pret ato pisha shekullore, duke e lënë bregdetin të ekspozuar ndaj erozionit dhe duke zbehur kujtesën e punës titanike të viteve ’30.
