Nëse zgjat lufta në Iran do kemi rritje të çmimeve të ushqimeve, rritje të kostos së transportit urban dhe ndërurban, presion mbi inflacionin.
- – Nëse lufta zgjat disa muaj: Benzina në Shqipëri mund të shkojë 220–250 lekë/litër, inflacioni mund të rritet 1–2% shtesë, bizneset e vogla do ta ndjejnë më fort.
- – Nëse situata përshkallëzohet në një konflikt rajonal që përfshin vendet e Gjirit: tregjet financiare tronditen, euro dobësohet, rriten normat e interesit, bie fuqia blerëse
- -Si do ndikojë konflikti në Lindjen e Mesme në çmimet e naftës bruto dhe karburanteve në tregjet globale dhe vendin tonë.
- – Çmimi referencë global) është rritur deri në rreth $80 për fuçi, me mundësi që të shkojë në $90–$100 ose më shumë nëse konflikti vazhdon.
- -Rreth 20% e naftës botërore transportohet përmes Ngushticës së Hormuzit, pranë Iranit.
- – Ndërprerja ose rreziku i ndalimit të trafikut atje shkakton frikë për mungesë furnizimi, që sipas analistëve vendos një “premium gjeopolitik” mbi çmimin e naftës
Nako Petro, ish-drejtor i UPTHNB
Aktualisht konflikti në Iran dhe tensionet e luftës në Lindjen e Mesme po ndikojnë ndjeshëm në tregjet globale të energjisë, dhe ky ndikim pritet të reflektohet edhe te çmimet e karburanteve jashtë vendit, përfshirë edhe në Shqipëri. Për shkak të sulmeve dhe tensioneve ushtarake, çmimet e naftës kanë shënuar rritje të menjëhershme. Brent crude (çmimi referencë global) është rritur deri në rreth $80 për fuçi, me mundësi që të shkojë në $90–$100 ose më shumë nëse konflikti vazhdon dhe sasite e eksportit ndërpriten seriozisht. Rreth 20% e naftës botërore transportohet përmes Ngushticës së Hormuzit, pranë Iranit. Ndërprerja ose rreziku i ndalimit të trafikut atje shkakton frikë për mungesë furnizimi, që sipas analistëve vendos një “premium gjeopolitik” mbi çmimin e naftës. Çmimet e naftës janë të ndjeshme ndaj jo vetëm ofertës reale, por edhe frikës së tregjeve (e cila shton volatilitetin dhe çon në rritje çmimesh). Çmimet e naftës mund të rriten ndjeshëm në terma afatshkurtër dhe të qëndrojnë të larta deri sa tensionet të zbuten. Edhe pse Shqipëria nuk prodhon karburante, çmimi në vend është tërësisht i varur nga çmimi ndërkombëtar i naftës brutë dhe kursi i këmbimit, plus kostot e transportit, taksat, dhe margjinat e importuesve. Kur nafta bruto në tregjet ndërkombëtare rritet, importuesit e karburanteve duhet të paguajnë më shumë për blerjet në bursë. Kjo zakonisht çon drejt rritjes së çmimit të benzinës dhe dizelit në pikat e shitjes. Rritjet globale shpesh do shoqërohen me çmime më të larta të karburantit me pakicë. Edhe pse ka faktorë lokal si taksat dhe konkurrenca, ndjeshmëria ndaj çmimit të naftës botërore mbetet e fortë. Ndonëse ndonjëherë ka vonesa tendenca është që çmimet e karburantit në Shqipëri të rriten kur çmimet globale të naftës rriten.Konflikti në Iran dhe tensionet e lidhura rritin çmimet globale të naftës për shkak të frikës së ndërprerjes së furnizimit dhe rrezikut gjeostrategjik. Sa më i gjatë dhe i ashpër të jetë konflikti, aq më shumë kosto shtesë mund të shfaqet për konsumatorët në formë të çmimeve më të larta të karburanteve. Nëse tensionet vazhdojnë dhe çmimi i Brent kalon $90–$100 për fuçi, ekspertët parashikojnë se kjo do të shtojë presion mbi çmimet globale, duke sjellë rritje të çmimeve të karburanteve edhe në vende që importojnë shumicën e nevojave të tyre.
Një çmim mbi $100 për fuçi (skenar dramatik konfliktit) do të nënkuptonte ndoshta çmime dhe mbi 200–230 lek/litër në Shqipëri , sepse të gjitha kostot transferohen tek konsumatori. Në skenar pa tensione të mëtejshme dhe me furnizim të qëndrueshëm global, çmimet mund të qëndrojnë më të moderuara, por akoma më të larta sesa para konfliktit. Shqipëria ka nga çmimet më të larta të karburanteve në botë, edhe kur çmimet globale bien. Kjo ndodh për shkak të taksave të larta dhe tarifave në pompë, që përbëjnë një pjesë të madhe të çmimit final, kursit të këmbimit (lek vs dollar), i cili ka qenë favorizues për shqiptarët dhe kostove të transportit , marzheve te importimit e tjerë. Ndryshimet e çmimeve globale në Shqipëri shpesh reflektohen më shpejtë dhe ulen më vonë nga çmimi final i shitjes në pompe nga kompanitë e marketingut.
Situata aktuale e konfliktit me Iranin.
Konflikti ushtarak pranë Strait of Hormuz është përshkallëzuar ndjeshëm prej disa ditësh. Irani ka deklaruar zyrtarisht mbylljen e këtij ngushtice kyçe dhe ka kërcënuar të sulmojë çdo anije, që përpiqet të kalojë përmes saj si përgjigje ndaj sulmeve amerikano-izraelite. Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet më të rëndësishme për tregtinë globale të energjisë — rreth 20% e naftës së botës dhe një sasi e madhe e gazit natyror kalon aty çdo ditë. Përveç naftës, edhe çmimet e gazit natyror janë rritur ndjeshëm (deri mbi 20-25%) për shkak të ndërprerjes së trafikut dhe pallimit më të madh të furnizimeve globalisht. Tregjet financiare reaguan ashpër: indekset kryesore të aksioneve u ulën ndjeshëm, ndërsa investitorët panë rritje të çmimeve të energjisë dhe rritje të pasigurisë. Pse ka shqetësime të mëdha? Irani është një nga eksportuesit kryesorë të naftës në botë, dhe çdo ndërprerje e rrjedhave nga Gjiri Persik përmes Hormuzit ndikojnë direkt në furnizimin global me karburante. Për më tepër, një konflikt më i gjerë rajonal (përfshirja e vendeve të tjera dhe sulmet ndaj infrastrukturës energjetike) mund të shtyjë çmimet edhe më lart dhe të krijojë presione inflacioniste në ekonomi. Konflikti është rritur ndjeshëm, dhe trafiku në ngushticën strategjike të Hormuzit është afër ndalimit praktik. Çmimet globale të naftës janë rritur, me Brent mbi 80 $ për fuçi dhe me mundësi përtej 100 $ nëse tensionet vazhdojnë. Kjo situatë ka ndikime të gjera në tregjet energjetike, ekonomitë globale dhe çmimet e produkteve të naftës për konsumatorët.
Çmimi i naftës dhe benzinës në Shqipëri
Shqipëria nuk prodhon mjaftueshëm naftë për konsum të brendshëm dhe është e varur nga importet. Çmimi i karburantit këtu lidhet me bursat ndërkombëtare (Brent). Nëse një fuçi shkon: 80 $ → rritje e moderuar në pompë. 90–100 $ → rritje e ndjeshme. Mbi 100 $ → rritje e fortë, si në krizën e Ukrainës. Një rritje 10–20% në bursë zakonisht përkthehet në 10–20 lekë më shumë për litër në Shqipëri, ndonjëherë edhe më tepër për shkak të taksave të larta. Rritje zinxhir e çmimeve- Nafta prek: transportin- ushqimet- materialet e ndërtimit- energjinë elektrike (indirekt). Pra mund të kemi: rritje të çmimeve të ushqimeve, rritje të kostos së transportit urban dhe ndërurban, presion mbi inflacionin
Energjia elektrike
Shqipëria prodhon energji kryesisht nga hidrocentralet, por nëse ka thatësirë dhe duhet të importojë energji, çmimi ndërkombëtar ndikohet nga krizat energjetike globale.
Rreziku më i madh
Nëse situata përshkallëzohet në një konflikt rajonal që përfshin vendet e Gjirit: tregjet financiare tronditen, euro dobësohet, rriten normat e interesit, bie fuqia blerëse. Skenari realist: Nëse lufta zgjat disa muaj: Benzina në Shqipëri mund të shkojë 220–250 lekë/litër, Inflacioni mund të rritet 1–2% shtesë, bizneset e vogla do ta ndjejnë më fort.
