Ekskluzive për Telegraf.al me Martin Henze, ish-Këshilltar Ekonomik i Kancelares  Merkel dhe Kryetar i Komisionit të Transportit, të KE të CDU-së, Gjermani: Rruga për të siguruar të ardhmen e Shqipërisë, integrimi në BE, nxjerrja nga listat e zeza të një shteti mashtrues. Shteti i së Drejtës, demokracia, liria absolute e shtypit, dështimi i Reformës në Drejtësi, largimi i deputetëve të korruptuar dhe atyre që shkelën besimin e opozitarëve, qeveri e përkohshme para zgjedhjeve të 2025, mbrojtja e investimeve, zëvendësimi i komisioneve gjyqësore të vettingut si dhe shkarkimi i drejtuesve të Policisë së Shtetit, RTSH, AKEP, ndërmarrjeve energjitike etj.

Intervistoi

Engjëll Musai – Drejtor i “Telegraf”

Blerina Llalla – SHBA

(Dhënë për Drejtorin e Telegraf më 2 shtator 2024)

01

Situata ekonomiko-financiare në Shqipëri, ndikimi i politikës, sistemi ynë bankar, mbivlersimi i lekut edhe pse investimet po shterojnë dhe importi po rritet, “lulëzimi i piramidave”, pasiguria, borxhi kombëtar, ngritja e bankës zhvillimore në raportin: 1/4 shteti; 3/4 kapital privat, përbuzja e këshillave të institucioneve të rëndësishme të BE-së, FMN-së, BB-së janë pjesë e një interviste që Martin Henze ekspert dhe ish-këshilltari ekonomik i Kancelares Merkel ka dhënë ekskluzivisht për Gazetën Telegraf.al. Në këtë analizë Martin Henze njëkohësisht Anëtar i Komitetit të Punëve të Jashtme të Këshillit Ekonomik të Berlinit analizon sulmin politik të partisë në pushtet ndaj liderëve të opozitës dhe  heqjen e imunitetit të Berishës, duke imituar partinë-shtet të Rusisë së Putinit. Rruga për të siguruar të ardhmen e Republikës së Shqipërisë, integrimi në BE, nxjerrja nga listat e zeza të një shteti mashtrues, Shteti i së Drejtës, democracia, liria absolute e shtypit, dështimi i Reformës në Drejtësi, largimi i deputetëve  të dyshuar për korrupsion dhe emrat e atyre që shkelën besimin e opozitarëve, qeveri e përkohshme para zgjedhjeve të 2025, mbrojtja e investimeve, zëvendësimi i komisioneve gjyqësore, zëvendësimi i kreut të BSH, zëvendësimi i drejtuesve të televizionit dhe radios shqiptare, kompanisë shqiptare të telekomunikacionit dhe energjisë elektrike si dhe drejtuesve të policisë qendrore të shtetit dhe shërbimit sekret. Pension vetëm nga  mosha 60- vjeç;  dhe për të lindurit pas 2000 duhet të ketë vetëm pension shtetëror nga  mosha 70 vjeç. Ja intervista e plotë që do të vazhdojë edhe ditën e nesërme dhënë për Telegraf.al më datë 2 shtator 2024.

Ekonomia shqiptare është në stanjacion. Leku është rritur kundrejt euros muajt e fundit. Cilat janë arsyet për këtë?

Rruga për të siguruar të ardhmen e Shqipërisë, integrimi në BE, nxjerrja nga listat e zeza të një shteti mashtrues, Shteti i së Drejtës, demokracia, liria absolute e shtypit, dështimi i Reformës në Drejtësi, largimi i deputetëve të korruptuar dhe atyre që shkelën besimin e opozitarëve, qeveri e përkohshme para zgjedhjeve të 2025, mbrojtja e investimeve, zëvendësimi i komisioneve gjyqësore të vetingut, shkarkimi i drejtuesve të Policisë së Shtetit, RTSH, AKEP, ndërmarrjeve energjitike…

Vlerësimi i një monedhe mund të shkaktohet nga ngjarje të ndryshme si inflacioni i ulët, niveli më i lartë i normave të interesit në krahasim me vendet e tjera, fluksi neto i valutave të huaja, tepricat e llogarisë rrjedhëse, rritja e kërkesës për një monedhë në tregun valutor. Megjithatë, vlerësimi mund të jetë gjithashtu një instrument i synuar për një vend si Shqipëria nëse ka kredi në valutë dhe dëshiron të përmirësojë situatën e borxhit të brendshëm. Një monedhë e vet më e fortë redukton kreditë e marra në monedha të tjera. Arsyeja e parë për vlerësimin nominal në krahasim me monedhat e tjera është zakonisht diferenca e inflacionit: në dekadat e fundit, inflacioni në Shqipëri nuk ka qenë më i ulët se në Eurozonë, por më i lartë në disa raste. Por, dhe kjo është e rëndësishme, Shqipëria mbetet një vend shumë tërheqës për paratë e zeza nga Rusia dhe Serbia, si dhe për kapitalin e drogës në krizën e Koronës dhe Ukrainës, përsa kohë që sistemi ligjor dhe legjislativ, dhe rrjedhimisht kontrolli i tregut të kapitalit në Shqipëri janë joaktive dhe dega ekzekutive është shumë e korruptuar. Këta faktorë tërheqin kapital të konsiderueshëm nga kanalet e errëta të botës. Shqipëria duket se ka degjeneruar në një bankë parash të zeza, e drejtuar nga një administratë që ndihet e legjitimuar nga zgjedhjet e falsifikuara dhe shefi i së cilës u përfshi së fundi në një skandal korrupsioni me rusët kundër kreut të FBI-së në Neë York, i cili ishte kompetent për mbrojtjen nga spiunazhi i huaj, që mesa duket është i përfshirë.

Pra, leku nxitet fuqishëm nga flukset e kapitalit të zi?

Kjo mund të supozohet. Nga njëra anë, në Shqipëri nuk ka pothuajse asnjë prodhim industrial. Turizmi fitimprurës ndërkombëtar e ka shmangur Shqipërinë që nga viti 2013. Kush dëshiron të shkojë me pushime në një vend që, siç shkruan gazeta më e madhe evropiane, drejtohet nga një qeveri MAFIA

Kjo mund të supozohet. Nga njëra anë, në Shqipëri nuk ka pothuajse asnjë prodhim industrial. Turizmi fitimprurës ndërkombëtar e ka shmangur Shqipërinë që nga viti 2013. Kush dëshiron të shkojë me pushime në një vend që, siç shkruan gazeta më e madhe evropiane, drejtohet nga një qeveri MAFIA? Turizmi me kosto të ulët u tërhoq nga Shqipëria kur LEK-u nuk ishte ende aq i vlerësuar. Por edhe investitorët seriozë ndërkombëtarë, që duhet t’i kushtojnë vëmendje strukturës së tyre të përputhshmërisë nuk do të investojnë në Shqipëri përsa kohë që sistemi nuk ndryshon.

Prandaj ekonomia prodhuese e ligjshme në Shqipëri po i afrohet zeros.

Por dhëndri i Trump dëshiron të ndërtojë një resort në një zonë të mbrojtur natyrore/zona Natura 2000, apo jo?

Edhe unë kam dëgjuar për këtë. Është interesant fakti se një nga familjet nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që mesa duket kanë dallime të konsiderueshme me shtetin kushtetues amerikan dhe demokracinë parlamentare dhe administratën financiare atje, mund të dëshirojë të investojë në Shqipëri. Rastësi? Sa mirë? Përveç kësaj, Shqipëria ka një natyrë unike – rajone, ADN shqiptare dhe vende kulturore mbresëlënëse. Këta tre faktorë, të cilët kanë edhe vlerë të konsiderueshme ekonomike, aktualisht po shkatërrohen në mënyrë të pakthyeshme nga angazhimi i qeverisë Rama, siç e shohim në portin e Durrësit, në shembjen e Teatrit Kombëtar me vlerë në Tiranë, apo në projektet e mëdha të digave nga veriu. Në këtë aspekt, humbja e ADN-së shqiptare ka të ngjarë të sjellë bllokimin e sektorit të turizmit në periudhën afatmesme, nëse eliminohen tiparet e veçanta të Shqipërisë. Pa këtë ADN, turizmi shqiptar nuk mund të konkurrojë!

Kthehemi tek pyetja fillestare. Pra, leku drejtohet fuqishëm nga flukset e kapitalit?

Në afat të shkurtër, po. Kjo është tipike për kohët e pasigurisë politike. Qofshin trazira gjeopolitike, apo kriza në bashkimin monetar të BE-së apo SHBA-së apo, si tani, në Ukrainë/Rusi. Pastaj LEK-u është tërheqës për shqiptarët jashtë vendit, kriminelët dhe shërbimet sekrete. Në të kundërt, në kohë të tilla edhe fluksi i kapitalit nga Shqipëria jashtë nëpërmjet aktorëve të caktuar është më i dobët. Për shembull, vitet e fundit investitorët kriminel kishin pak besim në Eurozonë dhe investuan në Shqipëri. Shikoni ndërtesat shumëkatëshe ku vështirë se dikush jeton për një kohë të gjatë. Megjithatë, në terma afatgjatë, flukset e kapitalit dhe rrjedhimisht vlera e një monedhe përcaktohen nga faktorë themelorë dhe jo nga vendime afatshkurtra të investitorëve individualë.

A ju ka habitur vala e fundit e vlerësimit të Lekut?

Jo realisht, por shikoni frangën zvicerane, e cila është zhvlerësuar ndaj EURO-s në të njëjtën kohë kur leku është vlerësuar. A është Zvicra më e dobët se Shqipëria? Sigurisht që jo.

Prandaj, tre pika janë interesante:

Së pari/ Emetimi i bankave në Tiranë dhe obligacionet në valutë. Obligacionet në valutë, të njohura edhe si obligacione në valutë, janë obligacione me interes fiks, që nuk kuotohen në lekë. Kur blini bono në valutë të huaj, për llogaritjet përdoret kursi aktual i këmbimit. Pas blerjes së valutës me kursin aktual, kuponët e papaguar dhe vlera nominale e obligacionit duhet të këmbehen përsëri në LEK. Përparësitë e obligacioneve në valutë qëndrojnë në humbjen e monedhës, nëse leku vlerësohet kundrejt valutës përkatëse. Për më tepër, avantazhet e rendimentit mund të përdoren në monedha të tjera. Normat më të larta të interesit në valutë të huaj mund të përfaqësojnë gjithashtu një bufer humbjeje në rast të një zhvlerësimi të mundshëm të valutës së huaj kundrejt LEK-ut. Pra, lindin pyetjet: Kush përfiton nga ky zhvillim? Popullit shqiptar ? Jo, se nuk i sjell dobi popullit. A e optimizon ky zhvillim aftësinë e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në BE? Jo, se nuk e optimizon zhvillimin. A janë fituesit e kësaj strategjie financiare aktorët financiarë të sistemit autokratik Rama? Po! Bie në sy se Sorros Junior është shpesh i ftuar tek Rama.

Së dyti / Shpenzimet në kujdesin shëndetësor, për shembull, reagojnë më fort ndaj një vlerësimi nga sa mendoja. Zhvillimin e shpenzimeve do ta kisha vlerësuar më konsekuent, pata përshtypjen se të paktën administrata Rama e sheh sistemin shëndetësor të rëndësishëm – këto janë investime në të ardhmen. Për shkak të politikave monetare, ekonomike dhe kreditore të administratës Rama, pajisjet mjekësore janë shtrenjtuar ndjeshëm, ndërsa në të njëjtën kohë janë shkurtuar buxhetet në sektorin e shëndetësisë. Si rrjedhojë, cilësia e kujdesit mjekësor në Shqipëri do të bjerë, gjë që do të sjellë më shumë vdekje të pacientëve shqiptarë. Një dështim fatal i administratës Rama.

Së treti / Në Shqipëri po zhvillohet një problem me të ashtuquajturin efekt të sëmundjes holandeze. Edhe këtu qeveria shqiptare po vuan humbjen e kontrollit. Çështja është se sektorët e eksportit prodhues në mënyrë indirekte ngarkojnë sektorë të tjerë, më pak produktivë, sepse kërkesa në favor të sektorëve të fortë të eksportit mund të çojë në një vlerësim të monedhës vendase. Ndikimi në turizëm dhe ekonominë bujqësore është aktualisht dukshëm më i lartë.

Pra, në terma afatgjatë, ekonomia shqiptare nuk e ka përballuar mirë vlerësimin?

Po, kjo është një gjetje kryesore: vlerësimi i vazhdueshëm i LEK-ut është një barrë shtesë për ekonominë kombëtare dhe çon në një përshpejtim të rënies ekonomike të Shqipërisë dhe zhvillimit në të parëndësishme dhe një kandidaturë për marrjen e Serbisë dhe Rusisë. Vetëm një ekonomi e qëndrueshme sociale e tregut mund të stabilizojë dhe mbrojë shtetin kombëtar. Kur shikoj rezultatet e 12 viteve të politikës të qeverisë së Ramës, Veliaj, nuk duket se i intereson askujt. Për shkak të vlerësimit real, eksportet e Shqipërisë janë në rënie. Shërbimet, veçanërisht turizmi, po bëhen më të shtrenjta dhe në të ardhmen turistët më pak të pasur që kanë ardhur më parë në Shqipëri do të kthehen edhe në Turqi ose në Bullgari, Greqi dhe Ukrainë. Studimet tregojnë se ekonomia e huaj është përgjithësisht më e rëndësishme për zhvillimin e eksportit sesa kursi i këmbimit: Nëse gjërat shkojnë mirë në tregjet e shitjeve, eksportuesit mund të eksportojnë edhe nëse monedha është relativisht e fortë. Megjithatë, Shqipëria nuk ka pothuajse asnjë produkt eksporti konkurrues dhe siç thashë, tiparet turistike, që janë unike në Evropë aktualisht po shkatërrohen nga politikat e qeverisë Rama.

Si i vlerësoni avantazhet dhe disavantazhet e një vlerësimi të monedhës shqiptare për zhvillimin e ardhshëm të Shqipërisë?

Kur një monedhë vlerësohet, ajo mund të ketë efekte pozitive në vend në disa fusha dhe efekte negative në të tjera: Vlerësimi i monedhës i bën importet e brendshme më të lira, sepse konsumatorët mund të blejnë produkte nga jashtë më lirë. Shembull: Para përmirësimit, një produkt nga jashtë kushton 100 lekë. Pas rivlerësimit të lekut me 20 për qind, konsumatorët shqiptarë duhet të paguajnë vetëm rreth 80 lekë për import. Transaksionet e eksportit bëhen më të shtrenjta për shkak të vlerësimit, pasi çmimet për produktet e eksportit, p.sh., rriten jashtë vendit. Kompanitë aktive ndërkombëtare rrezikojnë të humbasin konkurrencën e tyre. Rënia e numrit të eksporteve mund të çojë gjithashtu në një rënie të prodhimit, e cila nga ana tjetër mund të çojë në një spirale ekonomike në rënie në Shqipëri. Rritja e lekut është e pafavorshme për turistët, pasi duhet të shpenzojnë më shumë para për udhëtimin e tyre. Rritja e një monedhe mund të ketë efekte afatshkurtra: Produktet e prodhuara në Shqipëri me monedhë të rivlerësuar bëhen më të shtrenjta për partnerët e huaj tregtarë. Kjo mund të ulë normën e eksportit, duke u dhënë shqiptarëve idenë për të konsumuar ullinjtë serbë më të lirë. Kjo, nga ana tjetër, mund të bëjë që marzhi i fitimit të kompanive shqiptare dhe të ardhurat e familjeve shqiptare të ulen, gjë që redukton investimet dhe konsumin në Shqipëri dhe mund të çojë në norma më të larta të papunësisë. Ky është një problem themelor, veçanërisht për Shqipërinë, me prodhimin industrial afër zeros dhe një sektor të madh bujqësor e turistik.

Që nga viti 2013, nën Rilindjen e Ramës, strukturat demokratike dhe kushtetuese janë minuar, nga krimi dhe qeveria aktualisht është autokratike dhe autoritare. Nëse kjo organizatë dëshiron të legjitimohet sërish në 2025 përmes zgjedhjeve mashtruese, do vijë dita që nuk do kemi më një shoqëri të lirë, e cila nuk do ekzistojë më atje. Ndaj Shqipëria ka nevojë për një fillim të ri.

Kush është i interesuar për vlerësimin e monedhës?

Qeveria Rama financon shtetin shqiptar kryesisht nëpërmjet kredive, fondeve të ndihmës ndërkombëtare dhe të ardhurave indirekte nga investimet e parave të zeza.

Për të shlyer kreditë, që janë për shembull në euro ose dollarë amerikanë, që është rregull për shtetin shqiptar, duhet të mblidhet më pak kapital në monedhën e vendit. Ekziston mundësia që të organizohen programe të reja kredie dhe obligacionesh. Problemi është se Shqipëria po rrëshqet gradualisht në nivele më të larta borxhi. Nëse, siç parashikohet, zhvlerësohet masivisht LEK-u, shteti shqiptar do të falimentojë, ekonomia do të shembet dhe qytetarët shqiptarë do të humbasin të gjitha pasuritë e tyre. Vetëm oligarkët, përfshirë edhe familjen Rama, sigurisht që kanë marrë masa paraprake dhe e kanë zhvendosur kryeqytetin e tyre në vende të ndryshme ku administrohet nga administratorë, përfshirë në Gjermani.

Ekonomia shqiptare po stagnon, borxhi kombëtar dhe kostoja e jetesës po rriten dhe kujdesi shëndetësor për shqiptarët po bëhet gjithnjë e më problematik. Çfarë duhet bërë, çfarë e këshilloni opozitën?

Kjo do të shkonte përtej qëllimit të kësaj interviste. Unë jam një mik i madh i maceve. Kur zakonisht vij në shtëpi për fundjavë, tre macet e mia dhe tre vëllezërit e motrat më përshëndesin gjithmonë të parët. Njëra prej tyre është veçanërisht e zgjuar, emri i saj është Duka. E veçanta e Dukës është se ajo hidhet mbi dorezën e derës dhe hap derën e përparme. Ky është i vetmi ndryshim mes maces sime dhe Ramës. Duka mund të hapë derën. Por fatkeqësisht nuk mund ta mbyllë. Rama është gati të mbyllë sërish derën e Shqipërisë. Që nga viti 2013, nën Ramën, strukturat demokratike dhe kushtetuese janë minuar, është organizuar një qeverisje kriminale dhe qeveria aktualisht është autokratike dhe autoritare. Nëse kjo organizatë dëshiron të legjitimohet sërish në 2025 përmes zgjedhjeve mashtruese, megalomania dhe deluzionet e kontrollit në Shqipëri sigurisht që do të bëhen më të forta, më totalitare dhe do të ndryshojnë ligjin e partisë dhe strukturat e tjera në atë mënyrë që një shoqëri e lirë të mos ekzistojë më atje. Shqipëria ka nevojë për një fillim të ri dhe nuk mund të ndodhë që një vit para zgjedhjeve parlamentare, liderët e opozitës, qofshin ata përfaqësues të minoritetit grek, apo kreu i opozitës Sali Berisha, të izolohen në burg pa bazë ligjore pavarësisht imunitetit.

Intervista e ploë në gjuhën Angleze

Intervista e ploë në gjuhën Gjermane

02

Në Shqipëri nuk ka shtet ligjor! Askush nuk është i sigurt përsa kohë që nuk janë pjesë e ndjekësve të Ramës.

Në këtë kontekst, ambasadat e huaja duhet të ndërgjegjësohen për ndalimin e ndërhyrjeve dhe respektimin e ligjeve ndërkombëtare. Reforma ligjore nuk është në vetvete detyrë e një ambasade amerikane, britanike, ruse, kineze, apo gjermane. Ka mjaft ekspertë shqiptarë që mund të flasin për vendin e tyre.

Në numrin e djeshëm Anëtar i Komitetit të Punëve të Jashtme të Këshillit Ekonomik, Berlin dhe CEO i Këshillit Strategjik Ndërkombëtar GSK Martin Henze analizoi se cila ishte rruga për të siguruar të ardhmen e Shqipërisë, integrimin në BE dhe nxjerrjen nga listat e zeza të një shteti mashtrues. Ekspert Henze dhe njëkohësisht Kryetar i Komisionit të Transportit, Infrastrukturës dhe Lëvizshmërisë së Këshillit Ekonomik të CDU-së Veriore, Gjermani skanoi situatën e vështirë ekonomiko-financiare në Shqipëri, ndikimin e politikës mbi sistemin tonë bankar, zhvlerësimin e euros pa rritje ekonomike, pensionet, importet etj. Në numrin e sotëm ai analizon arrestimin e Berishës, skandalin McGonigal, lidhjet e tij me oligarkët rusë, krimet e luftës së Serbisë, njohja e Kosovës, agjencia e investimeve të huaja etj

Liderit të opozitës i është hequr imuniteti, apo jo?

Kështu është, por administrata Rama duket se nuk di shumë për ligjin kushtetues. Këtu nuk bëhet fjalë për imunitetin, por për dëmshpërblimin. Dëmshpërblim do të thotë që deputetët dhe përfaqësuesit e qeverisë në asnjë moment nuk mund t’i nënshtrohen ndjekjes ligjore dhe/ose zyrtare ose të mbahen përgjegjës jashtë Kuvendit për shkak të votimit të ligjeve ose deklaratave të tyre në Kuvendin e Shqipërisë, në grupin parlamentar apo në një komision. Ligjërisht, mbrojtja që u garantohet politikanëve me dëmshpërblim nuk mund të revokohet nga asnjë parlament, apo gjykatë, është pjesë e statusit kushtetues të një deputeti/kryeministri. Ashtu si në rastin e Sali Berishës, i cili akuzohet se ka qenë përgjegjës për një ligj dhe rregullore më shumë se 12 vite më parë, që përcakton se toka e shpronësuar nga komunistët dhe forcat pushtuese italiane/gjermane duhet t’u kthehet pronarëve të ligjshëm. Partia pasardhëse komuniste, Partia Rama, tani akuzon Berishën për korrupsion, sepse në këtë ligj është përfshirë edhe dhëndri i tij, absurd. Nga njëra anë, procesi tashmë është i parashkruar ligjërisht, nga ana tjetër, projektligji në atë kohë ndjek një kërkesë të kushtetutës shqiptare, një ligj i krahasueshëm u hartua në Gjermani në vitet 1990 dhe, nga ana tjetër, Berisha mbron imunitetin e tij kushtetues. Fakti që kjo nuk merret parasysh nga drejtësia dhe qeveria shqiptare tregon se në Shqipëri nuk ka shtet ligjor, askush nuk është i sigurt përsa kohë që nuk janë pjesë e ndjekësve të Ramës. Arrestimi shtëpiak i Berishës, në thelb izolimi, i cili tashmë ka mbi 8 muaj, pak para zgjedhjeve parlamentare, tregon shumë mirë kushtet ekzistuese në Shqipëri. Ashtu si në Mianmar dhe Moskë, edhe opozita demokratike në Shqipëri po sulmohet me akuza të pabaza, të fabrikuara dhe të paligjshme, shumica e të cilave dëgjojmë janë akuza për korrupsion, avokatët po rrihen ose eliminohen në rrugë dhe fëmijët dhe gratë e opozitës. anëtarët janë të frikësuar.

Kjo është kulturë e diktaturës dhe e korrupsionit qeveritar?

Në Shqipëri taksat janë shumë të larta, dhe kjo çon në mos raportimin e shumë të ardhurave në organet tatimore. Prandaj, barra tatimore për kompanitë dhe qytetarët duhet të reduktohet gradualisht në 19%, një normë tatimore uniforme (taksë e sheshtë). Të gjitha llojet e tjera të taksave, përfshirë TVSH-në, duhet të hiqen. Deklarata tatimore duhet të reduktohet në një faqe Din A4. Kushdo që shmang taksat duhet të dënohet ashpër me një minimum prej 5 vjetësh

Administrata është një nga më të korruptuarat në botë dhe nuk është opozita ajo që është përgjegjëse për korrupsionin në Shqipëri. Së fundmi, Rama tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare, i cili mesa duket është përfshirë në skandalin korrupsion McGonigall/FBI, i cili ishte përgjegjës për mbrojtjen nga spiunazhi i huaj në New York. Kjo qeveri Rama karakterizohet nga fakti se organizon qeverinë në Shqipëri që nga viti 2013 dhe legjitimitetin e saj do ta provojë vetëm përmes zgjedhjeve mashtruese. Putini e adoptoi konceptin e zgjedhjeve nga Stalini, Putini ka shumë imitues në ish-partitë socialiste, përfshirë Ramën. Diktatori sovjetik vlerësohet se ka thënë: “Mendoj se është krejtësisht e parëndësishme kush voton dhe kë. Megjithatë, ajo që është shumë e rëndësishme është se kush i numëron votat dhe si”. Shtimi i fletëve të votimit dhe raportimi i rezultateve të rreme nuk është metoda e vetme në Rusi dhe Shqipëri. Tashmë në vitin 2018, një vit pas zgjedhjeve parlamentare të falsifikuara nga anëtarët e Partisë Socialiste të Shqipërisë, gazeta më e madhe evropiane BILD publikoi kasetë të Ramës dhe shokëve të tij nga MAFIA, ata nuk u ndoqën kurrë penalisht, përkundrazi, prokurorët hetues dhe oficerët e policisë duhej të përballeshin me të njohurit shqiptarë. që punojnë në organizata dhe kompani shtetërore, më thanë se ata ikën nga qeveria dhe gjetën azil në Zvicër dhe Gjermani.

Çfarë është kjo? Moska? Jo, është Shqipëria e 2024-ës!

Në 2013 dhe 2017 kjo nuk ishte aq e lehtë për t’u kontrolluar. Për të ashtuquajturat zgjedhje parlamentare në Shqipëri në 2021, më në fund po përdoren mjete moderne, paradoksale edhe të financuara nga BE-ja: aparatet elektronike të numërimit, portalet online, kamerat në qendrat e votimit dhe punonjësit bashkiakë dhe shtetërorë duhet t’u dëshmojnë shefave të tyre përmes screenshot-it se kanë votuar për Ramën. Rezultati i radhës zyrtar i zgjedhjeve parlamentare shqiptare në vitin 2025, pra, nuk do të jetë surprizë, sepse Rama ka vënë nën kontroll shtetin, pothuajse të gjitha bashkitë dhe ekonominë e Shqipërisë: maxhoranca do të votojë për Ramën, do të pretendojë komisioni zgjedhor shqiptar. Kandidatët kundërshtarë seriozë nuk pranohen ose, si liderët e mëparshëm të opozitës, nuk persekutohen, vihen nën presión, apo burgosen nga institucionet shtetërore. Shtypi pjesërisht i rreshtuar do të festojë suksesin e Ramës dhe disa ambasadorë në Tiranë do ta urojnë vazhdimisht Ramën për veprimin e tij.

Pra, çfarë duhet bërë? Me pak fjalë, çfarë duhet bërë për të siguruar të ardhmen e Republikës së Shqipërisë dhe për ta integruar atë në BE dhe për ta riintegruar atë nga roli i një shteti mashtrues?

Përmbledhurazi, ne kemi rekomandimet e mëposhtme për Shqipërinë:

1. Shteti i së drejtës, demokracia dhe liria absolute e shtypit duhet të rikthehen menjëherë. Miratimi i një ligji zgjedhor demokratik të shqyrtuar dhe miratuar nga Komisioni i Venecias.
2. Reforma me të meta në drejtësi duhet të vendoset mbi një bazë të re, nën kontrollin ekskluziv shqiptar. Shqipëria është një shtet sovran. Komisioni i ekspertëve duhet të përbëhet nga personalitete të njohura të shoqërisë civile shqiptare, universiteteve, biznesit dhe komuniteteve fetare. Në këtë kontekst, ambasadat e huaja duhet të ndërgjegjësohen për ndalimin e ndërhyrjeve dhe ndërhyrjeve sipas ligjit ndërkombëtar. Reforma ligjore nuk është në vetvete detyrë e një ambasade amerikane, britanike, ruse, kineze apo gjermane. Ka mjaft ekspertë shqiptarë që mund të flasin për vendin e tyre.
3. Deputetët problematikë të dyshuar për korrupsion: Rama, Veliaj, Balli, Basha, Alibeaj dhe Tabaku duhet të japin dorëheqjen nga postet e tyre dhe të mos kandidojnë më në rast se japin dorëheqjen vullnetarisht, atyre dhe familjeve të tyre t’u garantohet mosndëshkimi. Lideri i opozitës i burgosur padrejtësisht në Shqipëri, Sali Berisha dhe dhëndri i tij, si dhe përfaqësuesi i minoritetit grek duhet të lirohen menjëherë dhe të lejohen të kryejnë sërish funksionet e mëparshme. Për të tre aktorët që u burgosën padrejtësisht, shteti shqiptar duhet të paguajë dëmshpërblim dhe shteti të kërkojë falje.
4. Një qeveri e përkohshme e përbërë nga ekspertë duhet të marrë qeverinë deri në zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 dhe në këtë mënyrë të sigurojë zgjedhje demokratike.
5. Kreu i mëparshëm i SPAK-ut dhe institucionet të larta duhet të japin dorëheqjen edhe për shkak të afërsisë me qeverinë Rama, e cila erdhi në pushtet me mashtrime elektorale. Atyre gjithashtu duhet t’u garantohet mosndëshkimi.
6. Zëvendësimi i komisioneve gjyqësore dhe vettingut, të BQ, të drejtuesve të RTSH-së, AKEP dhe energjisë elektrike si dhe drejtuesve të Policisë Qendrore të Shtetit dhe Shërbimit Sekret.
7. Mbrojtja e investimeve nga investitorët e huaj dhe shqiptarë dhe asistencë për gjetjen e vendndodhjeve të investimeve dhe marrjen e lejeve. Kjo kërkon një agjenci qeveritare, që shërben si pikë qendrore kontakti për të gjithë investitorët; ekzekutivisht, kjo agjenci duhet t’i raportojë drejtpërdrejt Kryeministrit; Një komision i posaçëm parlamentar, i plotësuar nga ekspertë teknikë (nga gjyqësori, rajonet dhe shkenca), duhet t’i jepet kompetenca kontrolli mbi agjencinë.
8. Taksat janë në thelb një instrument me të cilin një shtet mund të parandalojë diçka në ekonominë kombëtare, siç është ndotja e tepërt e CO 2, siç është rasti në BE. Por, në Shqipëri situata është ndryshe. Taksat janë shumë të larta, ekonomia dhe njerëzit janë vënë nën tendosje ekstreme. Nga njëra anë, kjo çon në mos raportimin e shumë të ardhurave në organet tatimore dhe, nga ana tjetër, në faktin se rritja e rregullt ekonomike pengohet rrënjësisht. Prandaj, barra tatimore për kompanitë dhe qytetarët duhet të reduktohet gradualisht në 19%, një normë tatimore uniforme (taksë e sheshtë). Të gjitha llojet e tjera të taksave, përfshirë TVSH-në, duhet të hiqen. Deklarata tatimore shqiptare duhet të reduktohet në një faqe Din A4. Kushdo që shmang taksat duhet të dënohet ashpër me një minimum prej 5 vjetësh. Për të siguruar këtë vendim themelor, duhet të përfshihet një nen i veçantë kushtetues në seksionin ekonomik të kushtetutës shqiptare dhe rregullore të tjera në kushtetutë dhe kodi penal duhet të përshtatet në përputhje me rrethanat.
9. Investime të mëtejshme në infrastrukturë. Për infrastrukturën publike në Shqipëri, është e rëndësishme jo vetëm rritja masive e investimeve në mirëmbajtje dhe modernizim (arsim, turizëm, shëndetësi, bujqësi, lëvizshmëri/ndërtim banesash), por edhe mbajtja e tyre. Ky përjetësim u mundëson investitorëve privatë, p.sh. kompanitë e ndërtimit të rrugëve, turizmin dhe shkollat/universitetet, si dhe klinikat, të investojnë në kapacitetet e duhura dhe gjithashtu të punësojnë dhe trajnojnë sasi masive të stafit. Për këtë, është e rëndësishme që financimi i modernizimit të infrastrukturës shqiptare të vendoset mbi një bazë të re. Është e qartë se shteti shqiptar nuk ka burime të mjaftueshme financiare për të realizuar këtë projekt. Ngjashëm me BE-në, investitorët privatë kombëtarë dhe ndërkombëtarë duhet të përfshihen në financim. Nga ana e shtetit, duhet të krijohet një fond rindërtimi me kapacitetin e vet kreditor. Vetë financimi duhet të jetë i strukturuar dhe i ndërlidhur. Kjo do të thotë: 1/3 e financimit bazë të qeverisë, 2/3 e investimeve private. Për vetë zbatimin duhet të përdoren konceptet PFI/PPP, siç i njohim nga Gjermania dhe Britania e Madhe. Për ta bërë këtë, është e nevojshme të miratohet një ligj përkatës PPP dhe të krijohet një strukturë kontrolli në formën ligjore të një kompanie administruese të projektit publiko-privat. Fondi i përshkruar shtetëror i rindërtimit i është caktuar gjithashtu kësaj kompanie dhe ndihma ndërkombëtare gjithashtu duhet të përpunohet në mënyrë qendrore nëpërmjet një banke zhvillimi që do të krijohet veçmas.
   

   Menaxhimi i fondit të pensioneve duhet të kryhet nga Banka Qendrore Shqiptare, për të cilën duhet të krijohet një agjenci financiare shtetërore brenda bankës. Investitorëve privatë duhet t’u jepet mundësia të marrin pjesë në këtë bankë zhvillimore në raportin 1/4 e gjendjes; 3/4 e kapitalit privat për të marrë pjesë.

   

10. Pension vetëm nga mosha 60- vjeç; dhe për të lindurit pas 2000 duhet të ketë vetëm pension shtetëror nga mosha 70 vjeç. Pagesa e pensionit shtetëror duhet të bëhet për të ardhmen përmes riinvestimit në infrastrukturën shtetërore, duke përfshirë kthimin e kapitalit nëpërmjet një sistemi obligacionesh dhe investimet në tregun e kapitalit. Menaxhimi i fondit të pensioneve duhet të kryhet nga Banka Qendrore Shqiptare, për të cilën duhet të krijohet një agjenci financiare shtetërore brenda bankës. Investitorëve privatë duhet t’u jepet mundësia të marrin pjesë në këtë bankë zhvillimore në raportin 1/4 e gjendjes; 3/4 e kapitalit privat për të marrë pjesë.
11. 11. Në të njëjtën kohë, shteti shqiptar të ngrejë një bankë zhvillimi për popullsinë dhe ekonominë, duke ndjekur bankat e zhvillimit si ato të BE-së, p.sh. KfË-ja në Gjermani. Investitorëve privatë duhet t’u jepet mundësia të marrin pjesë në këtë bankë zhvillimore, raporti: 1/4 shteti; 3/4 kapital privat.
12. Strategjia e sipërmarrjes dhe fillimit të biznesit. Qeveria e re shqiptare duhet të ndjekë me forcë anëtarësimin e Shqipërisë në BE dhe në tregun e përbashkët europian. Shqipëria duhet të përdorë ekspertët e saj më të mirë për këtë, ka shumë të rinj, të trajnuar mirë. Edhe opozita duhet të bëjë përmirësime në këtë pikë dhe të përfshijë kolegët e rinj. Nuk mund të ndodhë që të përfshihen anëtarë të kualifikuar si znj. Tabaku, të cilën fatkeqësisht më është dashur ta takoja disa herë. Bëhet fjalë për të ardhmen e Shqipërisë dhe të gjithë ata që janë të përfshirë në Tiranë duhet të jenë të vetëdijshëm për këtë. Synimi duhet të jetë që Shqipëria të bëhet anëtare e BE-së në vitin 2029, por jo nga dera e pasme. Për këtë qëllim, mund të jetë e dobishme lidhja e një marrëveshjeje asocimi me BE-në si hap i parë, i cili do t’i jepte Shqipërisë akses të menjëhershëm dhe të njëanshëm në tregun e brendshëm të BE-së. Kjo pritet të çojë në rritje të konsiderueshme ekonomike në Shqipëri.
13. Qeveria e re shqiptare duhet të rrisë angazhimin e saj ndaj marrëveshjeve të tregtisë së lirë në mënyrë që fermerët, industria, bankat, kompanitë e sigurimeve dhe popullata shqiptare të shesin më mirë produktet dhe shërbimet e tyre dhe gjithashtu të ulin çmimet e mallrave të importuara. Liria e tarifave duhet të jetë një nga qëllimet parësore të politikës tregtare shqiptare.
    
14. Është i nevojshëm bashkëpunimi ndërmjet vendeve ballkanike me popullsi të lartë shqiptare si Kosova, Mali i Zi, Bosnje-Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut. Projektet e koordinuara të investimeve dhe përgatitja e përbashkët për anëtarësimin në BE do të ishin temat në të cilat mund të fokusohej, ashtu si edhe një monedhë e përbashkët.
15. Bashkëpunimi me Serbinë, e cila ka kryer krime lufte në shtetet shqiptare për 10 vjet, mund të bëhet vetëm nëse Serbia e njeh Republikën e Kosovës brenda kufijve aktualë, do t’u paguajë dëmshpërblime të gjitha shteteve shqiptare, do të ndalojë aktivitetet e inteligjencës në shtete dhe do të anëtarësohet. NATO. Të gjitha marrëveshjet në lidhje me projektin e infiltrimit ruso-serb “Ballkani i Hapur” duhet të ndërpriten menjëherë.
16. Shqipëria është e aftë të rimëkëmbet, ka nevojë për të krijuar perspektiva të ardhshme për shqiptarët dhe për të inkurajuar shqiptarët që jetojnë jashtë të kthehen në atdhe dhe/ose të investojnë në Shqipëri. Një program i tillë rritjeje nuk është pa probleme.

Lehtësimi i taksave për investimet private apo rritja e përdorimit të fondeve publike për rindërtimin e infrastrukturës do të thotë më pak të ardhura për shtetin, ndaj duhet rivendosur ekuilibri mes të ardhurave dhe shpenzimeve në fusha të tjera. Kjo mund dhe duhet të arrihet kryesisht nëpërmjet rritjes ekonomike me kapital privat, një proces i përsëritur. Lajmi i mirë është: Shqipëria është në gjendje të çlirohet vetë nga stanjacioni ekonomik dhe shkretimi njerëzor i shtetit dhe të bëhet Zvicra e Ballkanit. Nëse kjo do të ketë sukses, varet nëse politika në Shqipëri do të gjejë forcë për të rënë dakord për vendimet e nevojshme. Kjo është e mundur vetëm së bashku. Prandaj liderët e opozitës duhet të lirohen menjëherë. Ekonomia duhet të ndalojë përkuljen ndaj administratës aktuale. Një shoqëri funksionale dhe demokratike lulëzon me ndryshimin e qeverive dhe një ekonomi të lirë dhe formimin e opinioneve. Për ta arritur këtë, edhe populli shqiptar duhet të zgjohet, të lërë celularët mënjanë dhe të veprojë vetë dhe jo gjithmonë t’ia kalojë përgjegjësinë vendeve të huaja. Mendimi i ambasadave në Tiranë duhet të dëgjohet, por fillimisht shqiptarët duhet të pretendojnë interesat e tyre dhe jo të zbatojnë interesat e vendeve të tjera. Pa një ndryshim thelbësor, si ai që bën shqiptarët në 1992 dhe ne gjermanët në 1989, nuk do të funksionojë. Masat radikale dhe të dhimbshme janë të nevojshme në Shqipëri, tani dhe vetëm nga sovrani, pra shqiptaret dhe  shqiptarët, përfshirë edhe ekonominë shqiptare. Shqipëria duhet t‘u përkas sërish shqiptarëve.

Zoti Henze; Në emër të lexuesve të Telegraf.al në Shqipëri dhe kudo në botë,  ju falenderojmë.

Intervista e ploë në gjuhën Angleze

Intervista e ploë në gjuhën Gjermane

*Ish-Këshilltar Ekonomik i Kancelares Merkel.
Kryetar i Komisionit të Transportit, Infrastrukturës dhe Lëvizshmërisë së Këshillit Ekonomik të CDU-së Veriore, Gjermani.
Anëtar i Komitetit të Punëve të Jashtme të Këshillit Ekonomik, Berlin.
CEO i Këshillit Strategjik Ndërkombëtar GSK.