Pronat në Shqipëri nuk mund të vazhdojnë të jenë peng i korrupsionit, falsifikimit të dokumenteve, vendimeve të dyshimta administrative dhe proceseve gjyqësore që zgjasin me dekada. Një shtet që nuk garanton pronën nuk garanton as lirinë ekonomike, as investimin dhe as besimin e qytetarëve
Prej më shumë se tridhjetë vitesh, Shqipëria ka ndryshuar vazhdimisht ligjet për pronat. Janë miratuar reforma, janë krijuar institucione të reja, janë shkrirë të vjetrat, janë bërë legalizime, kompensime dhe regjistrime. Megjithatë, problemi i pronës nuk është zgjidhur. Përkundrazi, është bërë edhe më i ndërlikuar.Kjo tregon se problemi nuk është mungesa e ligjeve. Problemi është mungesa e zbatimit të ligjit.
Pronat në Shqipëri nuk mund të vazhdojnë të jenë peng i korrupsionit, falsifikimit të dokumenteve, vendimeve të dyshimta administrative dhe proceseve gjyqësore që zgjasin me dekada. Një shtet që nuk garanton pronën nuk garanton as lirinë ekonomike, as investimin dhe as besimin e qytetarëve.Në të njëjtën kohë, bota ka treguar se edhe problemet më të mëdha të pronësisë mund të zgjidhen, nëse ekziston vullneti politik dhe funksionon shteti ligjor. Nuk ka asnjë vend që e ka eliminuar plotësisht korrupsionin, por ka shumë vende që kanë arritur ta kufizojnë atë dhe të garantojnë sigurinë juridike të pronës.Gjeorgjia, pas revolucionit të vitit 2003, ndërmori një reformë rrënjësore të administratës. Regjistrat e pronave u digjitalizuan, procedurat u thjeshtuan dhe kontakti i drejtpërdrejtë mes qytetarit dhe administratës u reduktua ndjeshëm. Rezultati ishte ulja e korrupsionit dhe rritja e besimit në sistemin e pronësisë.
Estonia ndërtoi një nga regjistrat më modernë të pronës në Europë. Çdo dokument është i verifikueshëm, çdo ndryshim lë gjurmë elektronike dhe manipulimet janë shumë më të vështira.Sot ajo konsiderohet një model i administrimit dixhital të pronës.
Italia, përballë korrupsionit dhe mafias, kuptoi se nuk mjafton të dënohen vetëm personat. Ajo goditi pasurinë. Pasuritë e përfituara në mënyrë të paligjshme konfiskohen, ndërsa hetimet financiare zhvillohen paralelisht me hetimet penale. Kështu korrupsioni humbet motivin ekonomik.
Singapori dhe Hong Kongu ndoqën një rrugë tjetër. Ato krijuan institucione të pavarura kundër korrupsionit, me kompetenca të gjera hetimore dhe pa ndërhyrje politike. Askush nuk konsiderohet i paprekshëm. Zyrtarët mbajnë përgjegjësi të plotë për pasurinë dhe vendimet e tyre.Asnjë prej këtyre vendeve nuk e zgjidhi problemin me propagandë. Asnjëri nuk e zgjidhi duke ndryshuar çdo dy ose tre vjet ligjin për pronat. Ata ndërtuan institucione të forta, transparencë dhe përgjegjësi.
Pikërisht këtë i mungon Shqipërisë.
Është koha të pranohet një e vërtetë e thjeshtë: nuk mund të ndërtohet një ekonomi moderne mbi pasigurinë juridike të pronës.Çdo investitor serioz kërkon vetëm një garanci: që prona mbi të cilën investon është e ligjshme. Të njëjtën garanci kërkon edhe qytetari shqiptar. Askush nuk duhet të jetojë me frikën se pas dhjetë apo njëzet vitesh do të dalë një dokument tjetër që rrëzon të gjithë historinë juridike të pronës.
Prandaj Shqipëria ka nevojë për një reformë kombëtare të pronësisë.
Së pari, duhet të kryhet një auditim kombëtar i pronave me risk të lartë, veçanërisht në zonat turistike dhe bregdetare. Çdo titull pronësie duhet të verifikohet mbi bazën e dokumenteve autentike, hartave historike dhe arkivave shtetërore.
Së dyti, duhet të krijohet një mekanizëm i pavarur, i përbërë nga juristë, topografë, historianë dhe ekspertë të arkivave, që të analizojë çdo rast ku ekzistojnë dyshime për falsifikim ose korrupsion.
Së treti, duhet të vendoset përgjegjësi personale. Nëse provohet se një zyrtar, noter, ekspert apo gjyqtar ka tjetërsuar në mënyrë të paligjshme një pronë, ai duhet të përgjigjet jo vetëm penalisht, por edhe me pasurinë e tij për dëmin e shkaktuar.
Së katërti, duhet të përfundojë digjitalizimi i plotë i arkivave të pronës. Transparenca është armiku më i madh i korrupsionit. Kur çdo dokument është publikisht i verifikueshëm dhe çdo ndryshim regjistrohet elektronikisht, hapësirat për manipulim ngushtohen ndjeshëm.
Së pesti, Shqipëria ka nevojë për gjykata ose seksione të specializuara për çështjet e pronës. Nuk është normale që qytetarët të presin pesëmbëdhjetë apo njëzet vjet për një vendim gjyqësor.
Por reforma nuk mund të ndalet vetëm këtu.Është koha të diskutohet seriozisht edhe një vetting kombëtar i pronave, duke filluar nga zonat me vlerën më të lartë ekonomike. Ashtu si u verifikuan gjyqtarët dhe prokurorët, duhet të verifikohet edhe historia juridike e titujve të pronësisë. Jo për të krijuar pasiguri, por për të rikthyer besimin se prona mbështetet mbi ligjin dhe jo mbi korrupsionin.Shqipëria nuk mund të zhvillohet mbi konflikte të përhershme pronësie. Nuk mund të ndërtojë turizëm të qëndrueshëm, nuk mund të tërheqë investime serioze dhe nuk mund të ndërtojë një shtet të së drejtës nëse prona mbetet fusha ku korrupsioni gjen strehën më të sigurt.Zgjidhja nuk është hakmarrja. Nuk është as propaganda dhe as lufta politike.
Zgjidhja është rivendosja e ligjit.Vetëm kur çdo metër katror në Shqipëri të ketë një histori pronësie të qartë, të dokumentuar, të verifikueshme dhe të mbrojtur nga institucionet, vendi do të mund të mbyllë një nga plagët më të mëdha të tranzicionit.Sepse shteti fillon aty ku mbaron arbitrariteti.Dhe pa siguri mbi pronën, nuk mund të ketë as drejtësi, as zhvillim ekonomik, as investime të ndershme dhe as të ardhme për Shqipërinë .
