Shtetet e Bashkuara të Amerikës si superfuqia botërore kanë qenë garantuesja e sigurisë dhe mbrojtjen evropiane pas Luftës së Dytë Botërore. Evropa gëzonte paqen dhe nuk mendohej se pas 77 vjetëve do të përsëritej tragjedia e luftrave evropiane.
Kur Rusia filloi ndërhyrjen ushtarake në Ukrainë tre vjet më parë, paqia dhe siguria e mbivlerësuar u vunë në rrezik dhe ndryshuan tërësisht gjeopolitikën dhe strategjinë e shteteve sovrane. Pjesa e lirë e Evropës u përball për herë të parë që nga Lufta e Dytë Botërore me një luftë kundër një “kombi vëlla”, si dhe një luftë kundër rendit evropian të paqes me rrezik për një luftë të mundëshme botërore. Në atë kohë, shumë njerëz mendonin për pasojat e mundëshme më të rënda. Por ky nuk ishte skenari më i keq. Kjo ka ndodhur tani me largimin e Trump nga Evropa, e cila tani duhet të bëjë çdo përpjekje e vetme për të shmangur përballjen e mundshme me Rusinë dhe të vazhdojë solidaritetin ndaj Ukrainës.
Trump e sheh veten si të palidhur me marrëveshjet ndërkombëtare të mëparëshme
Trump me politikat e njëanëshme të sanksioneve e doganave dhe bisedimet direkte me Putinin nuk beson se ka nevojë për aleatë. Me botkuptimin e tij si bisnesmen dhe i vetëdeklaruar si mjeshtër i marrëveshjeve, për të bota është një treg i parregulluar i pasurive të paluajtshme. Aktualisht po zbatohet vetëm ligji i më të fortëve. Për Trump, “urdhri i bazuar në rregulla” është një shpikje e të dobëtve, të cilët dyshohet se shfrytëzuan Amerikën derisa ai u shfaq në skenë për ta bërë atë më në fund të madhe përsëri. Në ndjekjen e këtij misioni, i cili shërben jo pak për të maksimizuar famën e tij personale, Trump po kritikohet se e ka vënë veten mbi ligjin. Prandaj, edhe në politikën e jashtme, ai nuk ndihet i detyruar nga normat ligjore e përkufizimet e mëparshme të interesit kombëtar dhe nga marrëdhëniet me aleatët që janë ndërtuar gjatë dekadave.
Ajo që gjatë mandatit të tij të parë në detyrë mund të shihet ende si një vazhdim i intensifikuar i mosmarrëveshjes midis amerikanëve dhe evropianëve mbi ndarjen e barrës në NATO, po kthehet gjithnjë e më shumë në një përçarje që do t’i japë fund epokës së solidaritetit transatlantik. Perëndimi nuk ishte kurrë një bashkësi vlerash plotësisht homogjene, por ishte e bashkuar nga ide shumë të ngjashme për rendin që duhej të respektohej brenda shteteve dhe midis tyre. Amerika po lëviz me një ritëm të shpejtë drejt një sistemi gjysmë autoritar.
Trumpizmi po nënvleftëson Evropën liberale
Ka pasur dhe vazhdon të ketë përpjekje për të minuar ndarjen e pushteteve dhe për të sjellë në linjë gjyqësorin dhe median (grotesku në emër të lirisë së shprehjes) në këtë anë të Atlantikut. Megjithatë, shumica e shteteve dhe qytetarëve evropianë ende i përmbahen vlerave dhe parimeve të demokracisë pluraliste që amerikanët sollën në Gjermani tetëdhjetë vjet më parë. Por Trumpizmi, siç nënvizoi fjalimi i Vance, ka vetëm nënvleftësim që interpretohet si përbuzje dhe tallje për këtë Evropë edhe në këtë aspekt.
Çfarë do të thotë kjo pikë kthese epokale për Evropën, sidomos për Gjermaninë? Kjo është thënë vazhdimisht më parë. Nëse evropianët nuk duan t’i nënshtrohen vullnetit të superfuqive, Bashkimi Evropian kërkohet të thellojë shumë shpejt integrimin e politikës së saj të sigurisë dhe të bëhet një fuqi ushtarake që frenon Kremlinin nga agresioni kundër territorit evropian të NATO-s, si dhe të përballojë e vetme sigurinë pas kërcënimit amerikan që ka kushtëzuar mbrojtjen evropiane.
Shqetësim për reduktimin e mundshëm të trupave
Sipas Komandës Evropiane të SHBA-së, aktualisht janë rreth 78,000 ushtarë amerikanë të stacionuar në Evropë, duke përfshirë rreth 37,000 në Gjermani. Që kur Donald Trump mori detyrën, ka pasur frikë e dyshime se presidenti amerikan mund të zvogëlojë numrin e trupave. Por ai nuk e ka komentuar këtë deri më tani zyrtarisht.
Kërkesa e tij për shpenzime më të larta të mbrojtjes deri 5 përqind nga partnerët e NATO-s dhe kritikat e mprehta të Vance janë duke nxitur shqetësime në rritje në Evropë. Parandalimi bërthamor nëpërmjet armëve amerikane dhe mbështetja me trupa konvencionale konsiderohen të domosdoshme për mbrojtjen e aleatëve evropianë të NATO-s.
Evropianët përballë riarmatimit konvencional dhe riaktivizimit të rekrutimit
Për ta arritur këto synime, evropianët jo vetëm që duhet të përmirësojnë forcat e tyre të armatosura me teknologji të re të armëve, por edhe t’i zgjerojnë masivisht ato. Gjermania e disa shtete të tjera diskutojnë të riaktivizojë rekrutimin, edhe nëse kjo nuk do të forcojë trupat brenda natës. Shtetet anëtarë të BE dhe NATO vlerësojnë mundësinë e rrezikut potencial nga një sulm tjetër i Rusisë ndaj një shteti të aleancës që do të shkaktonte përmasa të gjera të konfliktit Lindje-Perëndim. Mbi bazën e kësaj ideje dhe kërcënimeve të përsëritura nga politikanë të lartë rusë, thuhet se Putini ka kohë që po përgatitet për luftën e ardhshme. Gjermania, Hungaria, Çekia dhe shtete të tjera, nga ana tjetër, kundërshtojnë dërgimin e trupave ushtarake në Ukrainë. Nuk mbështeten as nismat për të dërguar një numër të madh ushtarësh në Ukrainë për një “forcë paqeruajtëse”. Argumentohet se tanket dhe mbrojtja ajrore për ta ndoshta mund të vijnë vetëm nga një printer 3D.
Përparësi merr riarmatimi konvencional. Potenciali i investimeve në mbrojtje është shtuar dhe po njoftohen rritje deri në 3 për qind apo më shumë nga disa shtetet. Megjithatë, ato nuk janë të mjaftueshme. Që nga themelimi i NATO-s, ka qenë kryesisht forca bërthamore amerikane me opsionet e saj të shumta të vendosjes që e ka penguar Moskën të sulmojë aleatët e saj në Evropë. Besueshmëria e kërcënimit për t’iu drejtuar armëve bërthamore ka qenë gjithmonë e mbushur me probleme. Por askush në Perëndim nuk vuri në dyshim mbrojtjen amerikane nga armët bërthamore. Ky problem gjeostrategjik është bërë shqetësues me deklarimet e përsëritura nga administrata amerikane e udhëhequr nga Donald Trump.
Si duhet kompensuar zvogëlimi apo tërheqia amerikane nga siguria evropiane? Kjo është një pyetje që duhet t’ia bëjnë vetes të gjitha shtetet evropiane që, ndryshe nga Franca dhe Britania e Madhe, nuk posedojnë armë bërthamore. Arsenalet e tyre janë të mjaftueshëm vetëm për të ashtuquajturin parandalim minimal të një sulmi bërthamor ndaj tyre, por jo të mjaftueshme për “parandalimin e zgjeruar” me të cilin Amerika mbrojti aleatët e saj jo-bërthamorë, sidomos Gjermaninë.
Të gjithë përballen me një agresor që po zhvillon një luftë konvencionale pushtuese dhe nuk i shmanget kërcënimit të përdorimit të armëve bërthamore. Duke vepruar kështu, Putin e pengoi Perëndimin, i cili kishte frikë nga përshkallëzimi bërthamor. Gjermania ndjehej më e shqetësuar. Me këtë shpjegohet edhe kundërshtimi kategorik i Qeverisë Gjermane për të furnizuar me raketa me rreze të gjata veprimi dhe të mbështeste Ukrainën në një mënyrë të tillë që të mund të negocionte me Rusinë nga një pozicion i fuqisë. Ky ishte qëllimi i Perëndimit përpara ardhjes suprizuese në pushtet për të dytën herë të Trump. Nuk ka gjasa që Putini ta braktisë këtë metodë të suksesshme në të ardhmen, veçanërisht pasi Trump fjalë për fjalë i dha atij “carte blanche” për të bërë çfarë të donte me Evropën.
Evropa ka nevojë për një parandalues të besueshëm bërthamor
Nëse Evropa dëshiron të fuqizohet e të mos bëhet e prekshme ndaj shantazheve, ajo ka nevojë për një mbrojtje të besueshme bërthamore. Berlini nuk pranoi ofertat e përsëritura të Macron për të diskutuar se çfarë roli mund të luante “Forca de frappe”. Kur u pyet për ombrellën bërthamore, kancelari Scholz tha se Gjermania do të jetë në gjendje të vazhdojë të mbështetet në mbrojtjen amerikane. Në Berlin rregulli ishte: Ajo që nuk mund të jetë, nuk mund të jetë.
Koha kur Evropa mbështetej te vëllai i madh dhe polici botëror për të ndërhyrë, mbrojtur, e garantuar pa kushte sigurinë e kontinetit, më në fund ka mbaruar.
