Financimi i sistemit shëndetësor ka qenë subjekti i reformave të hershme financiare në vendin tonë. Qëllimi i reformave ka synuar largimin nga centralizimi i modelit Semashko, që u aplikua në sistemin e kaluar, të decentrilizimi dhe futja e siguracioneve shoqërore e shëndetësore . Kjo u modelua përgjithësisht sipas karakteristikave bazë të modelit Bismarck i Europës perëndimore, por me dallime të rëndësishme se ka synuar tè fusë edhe elemente të sistemit Beverage.
Kjo risi ndryshoi rrugën sipas së cilës, paraja mblidhet dhe grumbullohet duke krijuar një lidhje të re midis xhepit dhe sigurimit të shëndetit. Reformat legjislative jo gjithmone kane perkuar me ndryshimet konkrete, pasi në disa raste objektivat janë anashkaluar për shkak të politikave të moszbatimit të tyre. Kjo ka bërë që të përballemi me një mjedis sfidash jo vetëm në terminologjinë e formimit të përkujdesjes shëndetësore, por edhe në eficiencën e shërbimeve të kujdesit shëndetësor dhe të formimit e zhvillimit të kapaciteteve teknike qeveritare që e kanë përballur jo vetëm me mungesën e
burimeve financiare, por edhe me eficencën e koncensioneve që janë shoqëruar edhe nga korrupsioni dhe konfuzioni.
Shpesh konfuzioni rritet në debatet të cilat bëjnë fjalë për sistemin shëndetësor që duhej aplikuar Bismarck apo Beveridge, duke përjashtuar sistemin Semashko. Me rëndësi është funksionimi i sistemit financiar që ushqehet nga të ardhurat vjetore, grumbullimi , blerja dhe furnizimi. Të ardhurat vjetore i referohen te ardhurave familjare nga institucionet shtetërore, bizneseve, apo nga vetë buxheti i shtetit.
Efiçensa e sistemit financiar do të varej shumë edhe nga niveli i kontributeve të dhëna.
Burimet kryesore të të ardhurave vjetore janë toksat . kontributet e sigurimeve shoqërore e shëndetësore, sigurimet vullnetare dhe përdoruesit me pagesë qoftë formale apo informale. Në shumë shtete kemi një miksim të këtyre burimeve. Nuk ka sisteme të pastra me një lloj të vetëm të burimeve të të ardhurave.Në fund të fundit të gjitha sistemet kombinojne përdoruesit me pagesë me burimet me parapagese.Taksat janë të detyrueshme për të gjithë të punësuarit dhe mblidhen e kontrollohen nga qeveria.
Në termin e paanësisë taksat rriten në proporcion me rritjen e pagesës së punonjësit. Kontributet e sigurimeve shoqërore e shëndetësore rriten zakonisht në proporcion me të ardhurat. Por për shkak se kontributet rriten në bazë të të ardhurave që krijon sektori publik dhe ai privat pa Ilogaritur të ardhurat nga investimet dhe kursimet, ato kanë një barrë tè rëndë tek ata që kanë të ardhura tè vogla.
Por si është përballur qeveria shqiptare në vite me sfidat financiare në fushën e kujdesit shëndetësor?
Cila është problematika e sistemit shëndetësor në vendin tonë dhe cilat janë vështirësitë e krijuara në menaxhimin financiar?
Ja një përmbledhje e qartë dhe e strukturuar se si qeveria shqiptare është përballur me sfidat financiare në fushën e kujdesit shëndetësor, cilin model të sistemit shëndetësor ka zgjedhur dhe cilat janë sfidat:
- Modeli i sistemit të kujdesit shëndetësor në Shqipëri. Sistemi shqiptar i kujdesit shëndetësor është i përzier, pra jo një model “100% i shtetit” apo vetëm i sigurimeve, por një kombinim i dy metodave bazë të financimit: model hibrid mes: Beveridge – financim kryesisht nga buxheti i shtetit për shërbime publike dhe Bismarck – financim nga një skemë sigurimi të detyrueshme shëndetësore (Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor). Ky fond mbledh kontributet e punëmarrësve dhe punëdhënësve, dhe paguan pjesë të shërbimeve, barnave dhe vizitave. Megjithatë, përfshirja i ka kufizime dhe shumë shërbime plotësohen nga pagesa direkte nga pacientët.
Sistemi ofron vizita fizike falas në kujdesin parësor (pa pagesë për ata të regjistruar) dhe kujdes emergjent, por paketat e specialistëve dhe disa shërbime janë të kufizuara ose kërkojnë pagesa nga xhepi.
- Si është përballur qeveria shqiptare me sfidat financiare?
- a) Niveli i ulët i financimit publik.-Vetëm rreth 2.7–2.8% të PBB-së shkojnë për kujdesin shëndetësor publik — më i ulëti në rajon dhe dukshëm nën rekomandimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë.
-Rreth 9.6% e totalit të shpenzimeve publike i dedikohet shëndetësisë, shifër që ka tendencë rënëse dhe mbetet e ulët për standardet rajonale ose të BE-së.
-Financimi për kujdesin parësor ka rënë nga 11.4% në 2020 në 9.1% të buxhetit shëndetësor në 2024, duke ulur mbulimin e shërbimeve themelore.
- b) Rritja e pagesave nga qytetarët (Out-of-pocket)-Më shumë se 50% e shpenzimeve të kujdesit shëndetësor paguhen nga xhepi i qytetarëve, dhe kjo lloj pagesë është ndër më të lartat në rajon.
Raportet e viteve të kaluara tregojnë se pagesat direkte dhe të pashpjeguara informalë për shërbime janë të përhapura dhe mund të kenë pasoja katastrofike për familjet me të ardhura të ulëta (p.sh., një trajtim spitalor mund të kushtojë katër herë më shumë se shpenzimet mujore të një familjeje në varfëri
- c) Probleme në menaxhimin financiar dhe efektivitetin
Shpërndarja e fondeve bëhet jo sipas nevojave reale. Shpesh buxhetet shëndetësore bazohen në historikun e organizatave dhe jo në nevojat demografike/gjeografike të popullsisë.
-Mungesë transparence në disa kontrata koncesionesh, si projekti “Check Up” (paguhet për më shumë persona sesa numri i pacientëve realë që përdorin shërbimin).
Shpenzimet kapitale janë të ulta, me fokus kryesor buxhetor tek shpenzimet operative (pagat, shërbimet) dhe shumë pak investohet në infrastrukturë apo modernizim.
- Problematikat kryesore me shifra
Shpenzimet publike përgjysmë të rekomanduara nga ËHO/OCDE
- Shqipëria: ~2.8–3% të PBB-së në shëndetësi (2024)
- OECD para pandemisë: ~8.8% të PBB-së.
Pagesa out-of-pocket
- Mbi 51% e kostos së kujdesit shëndetësor paguhet drejtpërdrejt nga qytetarët — që rrit rrezikun e varfërimit nga shëndeti.
- Rënie financimi për kujdesin parësor
- Nga 11.4% në 9.1% të buxhetit të shëndetësisë mes 2020–2024.
- Shpenzimet publike janë më të ulëta se në vendet fqinje në raport me PBB-në.
- Çështje historike dhe sfida për reforma.
Qeveritë shqiptare në dekada të ndryshme kanë përjetuar:
-Barazi ligjore e garantuar për kujdesin shëndetësor-Reforma të shumta strategjike (p.sh. Strategjia Kombëtare e Shëndetësisë 2021–2030) Por financimi real mbetet i reduktuar dhe shpesh nuk përputhet me nevojat demografike (plakja e popullsisë, sëmundjet kronike) dhe standardet e kujdesit bashkëkohor.
- Përfundim – Vlerësim i shkurtër!
Qeveria shqiptare ka zgjedhur një model të përzier financiar të kujdesit shëndetësor, i cili nuk ka arritur të sigurojë mbulim universal dhe fonde të mjaftueshme.
Problemet kryesore financiare janë:
- Shpenzime publike të ulëta.
- Alokim jooptimal i fondeve.
- Mungesë transparence dhe efikasiteti.
- Këto faktorë ndikojnë në cilësinë, aksesin dhe qëndrueshmërinë e kujdesit shëndetësor në Shqipëri.
