-Nuk mund të ketë zhvillim ekonomik, paga të larta, pensione të larta kur ka korrupsion dhe administratë të tej fryrë
-Qeveria duhet që të marrë rolin e organizatorit në ekonomi për të koordinuar bashkëpunimin e sektorëve të ndryshëm, por duke luftuar korrupsionin.
-Liria e vërtetë individuale nuk mund të ekzistojë pa sigurinë ekonomike dhe pavarësinë ekonomike.
-Tek ne sheh njerëz të uritur dhe të papunë ka, pra, ky është brumi nga i cili bëhen diktaturat. Franklin D.Roosevelt.
-Qytetarët shqiptarë dhe qeveritarët duhet të kuptojnë se pa rritjen dhe zhvillimin e ekonomisë do të jetë e vështirë rritja e mirëqenies.
Nga: Prof.Assoc.Ilia S.Larti
Ekonomia-Konceptualiteti ekonomi dhe proceset e zhvillimit
Një ekonomi (nga greqisht οίκος – “shtëpiake” dhe νέμoμαι – “menaxhoj”), është një zonë e prodhimit, shpërndarjes dhe tregtisë, si dhe konsumi i mallrave dhe shërbimeve nga agjentë të ndryshëm. Parë kjo në kuptimin e tij më të gjerë, “Ekonomia përkufizohet si një fushë sociale që thekson praktikat, ligjërimet dhe shprehjet materiale që lidhen me prodhimin, përdorimin dhe administrimin e burimeve”. Agjentët ekonomikë mund të jenë individë, biznese, organizata ose qeveri. Transaksionet ekonomike ndodhin kur dy grupe ose palë bien dakord për vlerën ose çmimin e së mirës ose të shërbimit të transaksionuar, të shprehur zakonisht në një monedhë të caktuar. Sidoqoftë, transaksionet monetare përbëjnë vetëm një pjesë të vogël të fushës ekonomike. Aktiviteti ekonomik nxitet nga prodhimi i cili përdor burime natyrore, punë dhe kapital. Ka ndryshuar me kalimin e kohës për shkak të teknologjisë (automatizimi, përshpejtuesi i procesit, zvogëlimi i funksioneve të kostos), inovacioni (produkte të reja, shërbime, procese, zgjerimi i tregjeve, diversifikimi i tregjeve, tregjet e ngrohta, rrit funksionet e të ardhurave) si, ai që prodhon pronësia intelektuale dhe ndryshimet në marrëdhëniet industriale (më e rëndësishmja puna e fëmijëve duke u zëvendësuar në disa pjesë të botës me qasje universale në arsim ). Një ekonomi e dhënë është rezultat i një sërë procesesh që përfshin kulturën, vlerat, edukimin, evolucionin teknologjik, historinë, organizimin shoqëror, strukturën politike dhe sistemet juridike, si dhe gjeografinë e saj, pasurinë natyrore dhe ekologjinë, si faktorët kryesorë. Këta faktorë japin kontekstin, përmbajtjen dhe vendosin kushtet dhe parametrat në të cilët funksionon një ekonomi. Me fjalë të tjera, domeni ekonomik është një fushë sociale e praktikave dhe transaksioneve njerëzore. Nuk qëndron vetëm.Një ekonomi e bazuar në treg është ajo ku mallrat dhe shërbimet prodhohen dhe shkëmbehen sipas kërkesës dhe ofertës midis pjesëmarrësve (agjentëve ekonomikë) me shkëmbim ose një medium shkëmbimi me një vlerë krediti ose debiti të pranuar brenda rrjetit, siç është njësia e monedhës. Një ekonomi e bazuar në komandë është ajo ku agjentët politikë kontrollojnë drejtpërdrejt atë që prodhohet dhe si shitet dhe shpërndahet. Një ekonomi e gjelbër është e karbonit të ulët, me burime të efektshme dhe me përfshirjen sociale. Në një ekonomi të gjelbër, rritja e të ardhurave dhe punësimit është nxitur nga investimet publike dhe private që zvogëlojnë emetimin e karbonit dhe ndotjen, rrisin energjinë dhe efikasitetin e burimeve dhe parandalojnë humbjen e biodiversitetit dhe shërbimeve të ekosistemit. Një ekonomi koncert është ajo në të cilën caktohen ose zgjidhen punë afatshkurtra përmes platformave në internet. Ekonomia e re është një term i referuar gjithë ekosistemit në zhvillim ku u futën standarde dhe praktika të reja, zakonisht si rezultat i inovacioneve teknologjike. Sot sfera e fushave të studimit që ekzaminojnë ekonominë rrotullohet rreth shkencës sociale të ekonomisë, por mund të përfshijë sociologjinë (sociologjia ekonomike ), historinë (histori ekonomike), antropologjinë (antropologjia ekonomike) dhe gjeografinë (gjeografi ekonomike). Fushat praktike që lidhen drejtpërdrejt me veprimtaritë njerëzore që përfshijnë prodhimin, shpërndarjen, shkëmbimin dhe konsumin e mallrave dhe shërbimeve në tërësi janë inxhinieria, menaxhimi, administrimi i biznesit, shkenca e aplikuar dhe financat.Të gjitha profesionet, agjentët ekonomikë ose aktivitetet ekonomike, kontribuojnë në ekonomi. Konsumi, kursimi dhe investimi janë përbërës të ndryshueshëm në ekonomi që përcaktojnë ekuilibrin makroekonomik. Ekzistojnë tre sektorë kryesorë të veprimtarisë ekonomike: fillore, sekondare dhe terciare.
Revolucioni industrial
Ekonomisti i parë në kuptimin e vërtetë modern të fjalës ishte skociani Adam Smith (1723-1790), i cili u frymëzua pjesërisht nga idetë e fiziokracisë, një reagim ndaj merkantilizmit dhe gjithashtu më vonë studenti i Ekonomisë, Adam Mari. Ai përcaktoi elementët e një ekonomie kombëtare: produktet ofrohen me një çmim natyror të gjeneruar nga përdorimi i konkurrencës – oferta dhe kërkesa – dhe ndarja e punës. Ai pohoi se motivi themelor për tregti të lirë është vetë-interesi njerëzor. E ashtuquajtura hipotezë e interesit vetjak u bë baza antropologjike për ekonominë. Thomas Malthus (1766–1834) transferoi idenë e furnizimit dhe kërkesës tek problemi i mbipopullimit. Revolucioni Industrial ishte një periudhë nga shekulli 18 deri në 19, ku ndryshimet e mëdha në bujqësi, prodhim, minierë dhe transport kishin një efekt të thellë në kushtet socio-ekonomike dhe kulturore duke filluar në Mbretërinë e Bashkuar, duke u përhapur më pas në të gjithë Evropën, Amerikën e Veriut, etj. dhe përfundimisht bota. Fillimi i Revolucionit Industrial shënoi një pikë kthese të madhe në historinë njerëzore; pothuajse çdo aspekt i jetës së përditshme përfundimisht u ndikua në një farë mënyre. Në Evropë kapitalizmi i egër filloi të zëvendësojë sistemin e merkantilizmit (sot: proteksionizëm) dhe çoi në rritje ekonomike . Periudha sot quhet revolucion industrial, sepse sistemi i Prodhimit, Prodhimit dhe Ndarjes së Punës mundësoi prodhimin në masë të mallrave .
Nuk janë njerëzit në shërbim të ekonomisë, por ekonomia në shërbim të njerëzve. Ursula von der Leyen
Qytetarët shqiptarë dhe qeveritarët duhet të kuptojnë se pa rritjen dhe zhvillimin e ekonomisë do të jetë e vështirë rritja dhe zhvillimi i ekonomisë do të jetë e vështirë dhe ngadaltë rritja mirëqenies nëpërmjet rritjes së pagave e cila do të vijë nga punësimet e qëndrueshme dhe sigurimi i mirëqenies sociale. Në fund të fundit vetëm përmes një angazhimi të përbashkët të qeverisë, biznesmenëve, investitorëve dhe qytetarëve për një transformim strukturor dhe zhvillim të qëndrueshëm mund të ndërtohet një ekonomi rezistencë e qëndrueshme, që të ofrojë një mirëqenie për të gjithë anëtarët e shoqërisë. Në këtë kuadër qeveria duhet që të marrë rolin e organizatorit për të koordinuar dhe mundësuar bashkëpunimin e sektorëve të ndryshëm ekonomikë dhe aktorëve të tjerë. Nevojiten ndërhyrje të qëndrueshme dhe investime të planifikuara mire në sektorët kyçë për të rritur ritmet aktuale që të krijohen baza të forta për progrese afatgjata. Për të siguruar që ekonomia të përfitojë zhvillime me rritme të shpejta me një përkushtim të përbashkët e veprime konkrete nga të gjithë aktorët ekonomikë që të sigurohet një stabilitet dhe një përmirësim i vazhdueshëm i mirqënies ekonomike për të gjithë.Nuk mund të ketë zhvillim ekonomik, paga të larta, penisone të larta kur ka korrupsion dhe administratë të tej fryrë. Liria e vërtetë individuale nuk mund të ekzistojë pa sigurinë ekonomike dhe pavarësinë ekonomike. Kjo në Shqipëri është ende shumë larg. Tek ne sheh njerëz të uritur dhe të papunë ka, pra, ky është brumi nga i cili bëhen diktaturat. Franklin D.Roosevelt. Nuk mund të bësh një ekonomi të mirë me një Etikë të keqe. Ezra Pound
