Shqipëria, xhevahir i paçmuar mjedisor, por burokracia dhe zyrtarët e pabindur po nxisin degradimin e saj, duke e kthyer vendin në një rrjet të paqëndrueshëm e të kërcënuar nga turizmi luksoz prej betoni që rrezikojnë ekosistemet tokësore dhe zonat e mbrojtura detare.
Peter Tase
Analist i gjeopolitikës së Amerikës Latine dhe Evropës.
Burokracia e ngulitur e Shqipërisë dhe funksionarët e pabindur vazhdojnë të nxisin degradimin mjedisor, duke e transformuar vendin në një rrjet të paqëndrueshëm vendpushimesh të mëdha, luksoze prej betoni që rrezikojnë si ekosistemet tokësore ashtu edhe zonat e mbrojtura detare.
Ndërsa Evropa përballet me rryma gjeopolitike në ndryshim, Shqipëria – një komb i vogël i Evropës Juglindore – vazhdon të përballet me sfida mjedisore që ndryshojnë jetën dhe skandale të përsëritura korrupsioni që kërkojnë shqyrtim të vazhdueshëm nga burokratët e lartë të Brukselit. Në vitet e fundit, Shqipëria është dalluar jo duke përqafuar ekoturizmin e qëndrueshëm, por duke u pozicionuar si një destinacion luksoz i turizmit masiv. Ndërtimi i një aeroporti krejt të ri në Vlorë, pranë një ligatine kyçe mesdhetare, është bërë një skandal korrupsioni që të ngre kokën dhe të tërhiqet vëmendja. Ekspertët e Komisionit Evropian pohojnë se projekti shkel si konventat ndërkombëtare ashtu edhe ligjin kombëtar.Konsorciumi i përzgjedhur për të ndërtuar aeroportin përfshin një biznesmen dhe politikan kontrovers kosovar – të lidhur prej kohësh me një kulturë pandëshkueshmërie – Behgjet Isa Pacolli, i cili ka lidhje të thella me Moskën, si dhe një mik personal të kryeministrit shqiptar Edi Rama, i cili dyshohet se ka lidhje me figura të krimit të organizuar. Në vitet 1990, kompania e ndërtimit e Pacollit u punësua nga Moska për të rinovuar ndërtesat historike të Kremlinit. Ndërsa Rama e ka festuar megaprojektin me bujë të madhe, pavarësisht se zhvillimi i tij financohet nga fonde nga burime të pazbuluara, pjesa më e madhe e popullsisë dhe shumë ambientalistë të njohur paralajmërojnë se projekti do të dëmtojë në mënyrë të pariparueshme një nga ligatinat më të mëdha në Mesdhe, shtëpi e qindra llojeve të zogjve. Vetëm disa muaj pasi u shpallën fituesit e tenderit të aeroportit, autoritetet kombëtare revokuan pa asnjë turp statusin e vendosur prej kohësh të “zonës së mbrojtur mjedisore” për pjesët e rezervatit natyror ku aeroporti është ndërtuar tashmë – një vendim që Komisioni Evropian e konsideron të paligjshëm. Për më tepër, gjatë tre viteve të fundit, Presidenti Bajram Begaj nuk ka thirrur asnjë takim të Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shqipërisë. Sipas profesorit të biologjisë Niko Dumani: “ndërsa aeroporti dhe vendpushimet turistike të planifikuara aty pranë janë në shkelje flagrante të ligjit, aeroporti do të jetë disa kilometra larg lagunës Vjosë-Nartë, pjesë e një delte bregdetare në grykëderdhjen e njërit prej lumenjve të fundit të egër në Evropë. Ligatinat janë shtëpia e rreth 200 llojeve të zogjve, duke përfshirë flamingot dhe pelikanin dalmat të rrezikuar, dhe formojnë pjesë të një korridori kyç migrimi për shumë të tjerë në udhëtimin e tyre vjetor nga Evropa Qendrore në Afrikën e Veriut.” Kjo lagunë madhështore është tashmë e mbrojtur nga disa konventa ndërkombëtare dhe është nominuar për t’u bashkuar me Rrjetin Emerald të Këshillit të Evropës të vendeve të veçanta të ruajtjes. Sipas Komisionit Evropian, “Miratimi i Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës nga Tirana shkeli si ligjet kombëtare ashtu edhe konventat ndërkombëtare.”
Brenda ndërtesës së zymtë të Këshillit të Ministrave, në zemër të Tiranës – pas ledheve të njëpasnjëshme prej graniti të bardhë dhe rozë dhe një pylli vertikal miniaturë të ngulitur në ndërtesë – Edi Rama, me hundën e tij të prerë me brinjë dhe mjekrën e shkurtuar me kujdes, zakonisht shmang dritën e ditës dhe shkëlqimin e publicitetit, ndërsa duket se nuk ka një ndjenjë të sinqertë përgjegjësie sociale ndaj mjedisit. Gjatë dymbëdhjetë viteve të fundit, për hidhërimin e shumë njerëzve, treshja e ashpër e qeverisë shqiptare nuk ka arritur të kuptojë rëndësinë e ruajtjes së kënetave të pastra dhe florës së egër të lagunave në Qarkun e Fierit në Shqipërinë jugore.Gama marramendëse e vendimeve politike që ndikojnë në energjinë, mbrojtjen e mjedisit, turizmin dhe zhvillimin ekonomik lokal të Fierit kërkon vëmendje shumë më të madhe dhe angazhim të qëndrueshëm nga qeveria shqiptare. Rruga e Shqipërisë drejt integrimit në BE kalon pa mëdyshje përmes performancës së matshme dhe veprimeve konkrete në mbrojtje të mjedisit dhe iniciativave të ekonomisë rrethore.
Parku Kombëtar Divjakë-Karavasta është një tjetër rajon natyror në Shqipërinë jugperëndimore, që përballet me kërcënime të vazhdueshme nga prishjet institucionale dhe strategjia e zhvillimit të tokës së djegur të Tiranës. Laguna e Karavastasë është ndër ekosistemet më të pasura me specie brenda zonave të mbrojtura të Shqipërisë dhe strehon, ndër thesare të tjera, vendet e shumimit të kolonisë së vetme të vendit të pelikanëve dalmatë të rrezikuar. Që laguna mbetet e paprekur dhe vazhdon të tërheqë lentet e disa prej ornitologëve kryesorë në botë është kryesisht falë një njeriu: Ardian Koçi.Gjatë mandatit të tij si drejtor i parkut kombëtar, angazhimi i palëkundur i Koçit për mbrojtjen e parkut ishte shembullor, duke e bërë atë një nga rezervatet natyrore më të menaxhuara në vend. Megjithatë, sot, planet e investimeve që shpërfillin rregulloret e zonave të mbrojtura kërcënojnë parkun kombëtar, së bashku me disa thesare të tjera natyrore të Shqipërisë.Më 16 tetor 2025, ambientalisti i njohur i Shqipërisë, Ardian Koçi, mori Çmimin EuroNatur për Ekselencë Mjedisore në njohje të “angazhimit të tij të madh personal për të mbrojtur Parkun Kombëtar Divjakë-Karavasta dhe për integritetin e tij, duke duruar disavantazhet profesionale, si dhe ato private”, siç u tha nga Drejtori Ekzekutiv i EuroNatur, Gabriel Schwaderer.Z. Koçi është një kirurg veterinar i licencuar i cili, në vitin 2013, u emërua nga qeveria e re shqiptare nën kryeministrin Rama si drejtor i Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta, duke lënë pas mundësi punësimi të paguara mirë në Itali.Çmimi EuroNatur për Ekselencë Mjedisore nderon angazhimin e jashtëzakonshëm ndaj ruajtjes së natyrës, mbrojtjes së mjedisit, edukimit mjedisor dhe promovimit të zhvillimit të qëndrueshëm. Ai u jepet individëve që kanë demonstruar përkushtim shembullor për ruajtjen e burimeve natyrore gjatë një periudhe të zgjatur. I dhënë për herë të parë në vitin 1992, ndër fituesit e mëparshëm janë autori Jonathan Franzen, gratë e guximshme të Kruaicës dhe komuna e Mals në Tirolin Jugor.
Në fjalimin e tij lavdërues, Gabriel Schwaderer nënvizoi integritetin e laureatit: “Ardian Koçi e ka marrë seriozisht punën e tij si administrator i natyrës dhe ka mbështetur me vetëmohim mbrojtjen e saj. Pozicioni i tij i pakompromis dhe i qartë i ka bezdisur të tjerët, si në nivel lokal ashtu edhe në atë kombëtar.”Dihet mirë se lidershipi i shfrenuar i Koçit dhe zbatimi i vazhdueshëm i ndalimit të gjuetisë në Shqipëri e bënë atë një gjemb në këmbë për shumë gjuetarë dhe gjuetarë të paligjshëm. Kundërshtimi i tij i guximshëm ndaj planeve për objekte turistike në shkallë të gjerë brenda Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta shkaktoi gjithashtu pakënaqësi midis qarqeve elitare brenda qeverisë shqiptare. Si pasojë, në vitin 2023, Koçi u detyrua praktikisht të jepte dorëheqjen.Në deklaratën e tij të pranimit të çmimit, Koçi vuri në dukje: “Kisha më shumë frikë se mos humbisja pasionin tim për punën sesa vetë punën. Çmimi EuroNatur përfaqëson të gjithë ambientalistët e përkushtuar shqiptarë: ky nder nuk më përket vetëm mua. Ai u dedikohet të gjithë atyre që – ndonjëherë me sakrifica të mëdha personale – mbrojnë pyjet, ligatinat dhe jetën e egër që janë pjesë e trashëgimisë sonë natyrore.”Është koha që Kryeministri Rama të hartojë një rrugë praktike drejt adresimit të sfidave mjedisore të Shqipërisë dhe të zbatojë politika publike që nuk dëmtojnë ligatinat perëndimore të vendit. Në një botë gjithnjë e më të mbushur me njerëz dhe shumëpolare, Tirana duhet të frenojë zhvillimin e zinxhirëve të mëdhenj hotelierë brenda kufijve të parqeve të mbrojtura ndërkombëtarisht. Burokracia e ngulitur e Shqipërisë dhe funksionarët e pabindur vazhdojnë të nxisin degradimin mjedisor, duke e transformuar vendin në një rrjet të paqëndrueshëm vendpushimesh të mëdha, luksoze prej betoni që rrezikojnë si ekosistemet tokësore ashtu edhe zonat e mbrojtura detare.
