– Krizat globale janë të pashmangshme, por mënyra si i menaxhojmë ato është zgjedhja jonë ose e qeveritarëve tanë.
– Por problemi i Shqipërisë nuk fillon te Hormuzi, ai fillon në strukturën tonë fiskale.
– Ne nuk prodhojmë naftë për tregun vendas, jemi totalisht të varur nga importi.
-Çdo rritje në bursë përkthehet në rritje çmimi në pompë, por ndryshe nga shumë vende europiane, mbi 55–60% e çmimit final në Shqipëri janë taksa.
– Nëse çmimi i saj rritet, rriten çmimet e karburantit, rriten çmimet e ushqimeve dhe mallrave, shtohet inflacioni global.
Nako Petro-ish-Drejtor i UPTHNB.
Ndërsa raketat bien në Lindjen e Mesme dhe tensionet përshkallëzohen përreth ngushticës të Hormuzit, efekti nuk është vetëm gjeopolitik. Ai është shumë konkret, pompat e karburantit në Shqipëri po përgatiten të shënojnë shifra më të larta dhe si gjithmonë, faturën e parë e merr qytetari. Rreth 20% e naftës botërore kalon përmes kësaj ngushtice strategjike. Çdo kërcënim për bllokim, apo destabilizim përkthehet menjëherë në “premium frike” në bursë. Çmimi i Brent rritet jo vetëm për shkak të mungesës reale të furnizimit, por për shkak të pasigurisë. Tregjet reagojnë me panik, konsumatori reagon me pagesë. Por problemi i Shqipërisë nuk fillon te Hormuzi. Ai fillon në strukturën tonë fiskale. Ne nuk prodhojmë naftë për tregun vendas, jemi totalisht të varur nga importi. Çdo rritje në bursë përkthehet në rritje në pompë. Por ndryshe nga shumë vende europiane, mbi 55–60% e çmimit final në Shqipëri janë taksa. Kjo do të thotë diçka thelbësore, kur çmimi rritet, qytetari paguan më shumë, kur çmimi rritet, shteti arkëton më shumë TVSH, kur çmimi rritet, buxheti përfiton nga kriza. Pra, kriza globale përkthehet në fitim fiskal të brendshëm, a është kjo e drejtë? Apo është një model që penalizon konsumatorin dhe mbron arkën shtetit? Një rritje prej 20 lekë për litër nuk është thjesht çështje makine. Ajo rrit kostot e transportit, shton çmimin e ushqimeve, rrit tarifat e shërbimeve, shton presion inflacionar. Inflacioni mund të shtohet me 1–2 pikë përqindje nëse çmimi i naftës qëndron mbi 90–100 USD/fuçi për disa muaj. Kjo do të thotë ulje e fuqisë blerëse, presion për rritje pagash dhe pensionesh, rrezik për norma më të larta interesi. Ekonomia ngadalësohet pikërisht kur familjet kanë më shumë nevojë për stabilitet. Por zgjidhja ekziston, por kërkon vendim politik. Qeveria mund të ulë përkohësisht akcizën, rishikojë taksën e qarkullimit, vendosë mekanizma stabilizimi automatik kur çmimi global kalon një prag të caktuar, krijon një fond amortizimi për kohw krize. Shumë vende të BE-së e kanë bërë këtë gjatë krizës së Ukrainës. Shqipëria zgjodhi të mos prekë strukturën e taksave. Jemi me fat se kursi i dollarit është 82 lek nga 112 lek kur filloj lufta në Ukrainë.
Pse?
Sepse karburanti është një nga burimet më të sigurta të të ardhurave buxhetore. Lufta në Iran është jashtë kontrollit tonë, por reagimi ekonomik është në dorë të shtetit. Në fund të ditës, pyetja nuk është sa kushton një fuçi nafte në botë, por sa nga ajo fuçi e shtrenjtë nafte duhet të paguajë qytetari shqiptar? Sepse krizat globale janë të pashmangshme, por mënyra si i menaxhojmë ato është zgjedhja jonë.
Problemet kryesore që mund të sjellë bllokimi
Bllokimi ose kërcënimi për bllokimin e Ngushtica e Hormuzit nga Irani do të sillte pasoja shumë të mëdha për ekonominë dhe sigurinë botërore. Kjo ngushticë është një nga pikat më strategjike të transportit të energjisë në botë. Krizë globale e naftës dhe gazit: Përmes Ngushticës së Hormuzit kalon rreth 20–30% e naftës së tregtuar në botë nga vendet e Gjiri Persik. Nëse ajo bllokohet, eksportet e naftës nga Arabia Saudite, Iraku, Kuvajti, Katar dhe Emiratet e Bashkuara Arabe do të bllokoheshin pjesërisht. Kjo do të rrite menjëherë çmimin e naftës dhe gazit në tregjet botërore. Rritje e çmimeve në gjithë ekonominë: Nafta është baza e transportit dhe industrisë. Nëse çmimi i saj rritet: rriten çmimet e karburantit, rriten çmimet e ushqimeve dhe mallrave, shtohet inflacioni global. Krizë në transportin detar:
Ngushtica lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe më pas me oqeanin. Bllokimi i saj do të pengonte: tankerët e naftës, transportin e gazit të lëngshëm (LNG), shumë mallra tregtare. Përshkallëzim ushtarak në Lindjen e Mesme: Bllokimi mund të çojë në përplasje me flotat e Shtetet e Bashkuara të Amerikës, NATO ose vendeve të rajonit. Kjo do ta kthente zonën në një vatër të rrezikshme konflikti ndërkombëtar. Pasoja për Europën dhe vendet e vogla: Edhe vende si Shqipëria do të ndjenin efektet:rritje të çmimit të karburantit, rritje të kostos së transportit dhe energjisë, ndikim në inflacion. Përfundim: Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet kryesore të ekonomisë botërore. Çdo bllokim i saj do të shkaktonte krizë energjetike, tension ushtarak dhe tronditje ekonomike globale.
Pse është kaq e rëndësishme ngushtica
Ngushtica e Hormuzit është një korridor detar shumë i ngushtë që lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe oqeanin. Në disa pika ajo është vetëm 33 km e gjerë, ndërsa korridori i lundrimit është edhe më i ngushtë. Çdo ditë kalojnë: rreth 20 milion fuçi naftë, një pjesë e madhe e gazit të lëngshëm nga Katari prandaj ajo konsiderohet arteria energjetike e botës. Si mund ta bllokojë Irani? Me mina detare-Irani ka mijëra mina detare, që mund të vendosen shpejt nga: anije të vogla, nëndetëse, helikopterë. Edhe pak mina mund të mjaftojnë për të ndalur trafikun e tankerëve, sepse anijet nuk rrezikojnë të kalojnë. Me raketat bregdetare kundër anijeve: Irani ka shumë raketa kundër anijeve të vendosura në brigjet e Gjirit Persik, si: Noor, Qader, Khalij Fars. Këto raketa mund të godasin tankerë ose anije ushtarake që kalojnë në ngushticë. Sulme me skafe të shpejtë: Marina e Gardës Revolucionare Islamike përdor: dhjetëra skafe shumë të shpejtë, të armatosur me raketa dhe torpedo. Taktika quhet “sulm me tufë”, ku shumë skafe afrohen njëkohësisht ndaj një anijeje të madhe. Irani ka disa nëndetëse të vogla që mund të vendosin mina ose të sulmojnë tankerë.
Sa kohë mund ta mbajë të bllokuar
Shumica e analistëve mendojnë se Irani mund ta pengojë trafikun për disa ditë ose javë, por vështirë ta mbajë të mbyllur për një kohë të gjatë. Arsyeja është prania e flotave të mëdha ushtarake, sidomos: Shtetet e Bashkuara të Amerikës, NATO-s, flotave të vendeve të Gjirit. Flota e 5-të amerikane me bazë në Bahrein ka mision pikërisht të mbajë të hapur këtë rrugë detare. Çfarë do të ndodhte nëse mbyllet? Pasojat do të ishin të menjëhershme: çmimi i naftës mund të rritej shumë (ndoshta mbi 120–150 dollarë fuçia), kriza energjetike në Europë dhe Azi, tension ushtarak në gjithë Lindjen e Mesme, rritje e inflacionit global. Edhe vende të vogla si Shqipëria do ta ndjenin menjëherë përmes rritjes së çmimit të karburantit.
