(Një gur themeli, një debat fetar dhe një apel për të mos lejuar përçarjen e shqiptarëve.)
Para pak ditësh, me mikun tim Dr. Pal Dodajn, ndërmorëm një vizitë në Kosovë. Destinacioni do te ishte Vushtria, fshati Zogaj (Zagor) ku do të vendosej Gurthemeli per ndërtimin e Kishës së Shën Florit dhe Shën Laurit, (martirëve të lidhur me Dardaninë e lashtë), vizita në Kishën e Madhe “Shën Nan Tereza” në Prishtinë dhe të disa qyteteve të tjera. Gjithashtu kishim si qellim që të takoheshim me disa miq atje dhe të dhuronim libra; unë librin e fundit “Udha e Mendimit Shqiperi Itali” dhe Dr. Pali librit “Historia e Zhvillimit të Shëndetësisë në Mirditë” ku është bashkëautor me Doktorin e Shkencave Nikoll Loka.
Kisha mbi 10 vite pa shkuar ne Kosove ku kam shume miq, disa me origjinë prej Mirdite, ku të parët e tyre, për arsye të ndryshme, para tre apo katër brezash kanë emigruar në Kosovë. E kisha lënë të takohesha edhe me veprimtarin e shquar Geg Lleshin, ish-pjesëtar dhe një nga themeluesit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) në Zonën Operative të Dukagjinit, sot zëvendësministër i parë në Ministrinë e Mbrojtjes të Kosovës. (Gjyshi i tij Tun Lleshi ka lindur ne fshatin tim Shebe) . Familja Markalleshi ka dhënë per lirinë e Kosovës 5 dëshmorë; Ded Pashk Lleshi, Memë Zef Lleshi, Prend Zef Lleshi, Kol Gjon Lleshi dhe Mark Tun Lleshi.
- Një gur themeli që më la shije të hidhur.
Shkuam në Kosovë me atë ndjenjën e veçantë që kemi ne shqiptarët sa herë kalojmë kufirin drejt saj; ndjenjën se po shkojmë në një pjesë të shtëpisë sonë të përbashkët.
Por kësaj here, krahas kënaqësisë së vizitës, mora me vete edhe një shije të hidhur. Mësova për një protestë të disa banorëve në Zogaj të Vushtrrisë, lidhur me vendosjen e gurthemelit të një kishe katolike. Nuk ishte vetëm ekzistenca e një kundërshtimi qytetar ajo që më shqetësoi. Në një shoqëri demokratike, qytetarët kanë të drejtë të shprehin mendimin e tyre. Por, një çështje që duhej të trajtohej me ligj, dialog dhe mirëkuptim rrezikonte të merrte ngjyrime fetare…
Dhe atëherë më erdhi natyrshëm pyetja: Kush po përpiqet të fusë përçarjen mes shqiptarëve të Kosovës?
Kurrë feja nuk i ka ndarë shqiptarët. Ata kanë një histori të veçantë në raport me fenë. Kemi qenë myslimanë, katolikë dhe ortodoksë, por, në shekujt e vështirë të historisë sonë, nuk kemi pushuar së qeni shqiptarë.
Në familjet shqiptare ka pasur gjithmonë respekt për besimin e tjetrit. Kemi festuar Bajramin dhe Pashkët, kemi hyrë në xhami e në kisha me respekt, kemi jetuar pranë njëri-tjetrit dhe kemi ndarë gëzimet e dhimbjet e jetës.
Kjo bashkëjetesë është një nga vlerat më të çmuara të identitetit shqiptar. Prandaj më duket e dhimbshme që në shekullin XXI të shohim përsëri shenja të një mentaliteti që përpiqet ta ndajë shqiptarin nga shqiptari për shkak të besimit.
Kosova është sot një shtet i pavarur. Koha e Perandorisë Osmane ka përfunduar prej më shumë se një shekulli. Serbia nuk e sundon më Kosovën që prej vitit 1999.
Sot përgjegjësia është në duart e institucioneve dhe të qytetarëve të Kosovës. Dhe pikërisht për këtë arsye duhet të jemi edhe më të kujdesshëm.
- Ibrahim Rugova dhe mesazhi i gurthemelit.
Në këtë debat më erdhi ndër mend Ibrahim Rugova. Më 26 gusht 2005, Presidenti Rugova, një shqiptar i besimit mysliman, mori pjesë në vendosjen e gurthemelit të Katedrales “Nënë Tereza” në Prishtinë.
Ishte një akt me domethënie të jashtëzakonshme. Një president mysliman shqiptar vendoste gurin e parë të një katedraleje katolike në kryeqytetin e Kosovës.
Ky nuk ishte thjesht një gur në themelet e një godine. Ishte një gur në themelet e bashkëjetesës. Ishte një mesazh për Kosovën dhe për botën: se shqiptarët mund të kenë besime të ndryshme, por mund të ndërtojnë së bashku një shtet demokratik.
Kjo ishte edhe një nga madhështitë e vizionit të Rugovës. Prandaj, sot pyes veten:
-Çfarë ka ndodhur që pas kaq vitesh të dëgjojmë zëra kundër ngritjes së një objekti fetar katolik?
-A nuk duhet të jetë Kosova një vend ku secili qytetar ka të drejtë ta ushtrojë besimin e tij, për sa kohë respekton ligjin dhe të drejtat e të tjerëve?
-Kush përfiton nga përçarja? Kjo është pyetja që duhet t’ia bëjmë vetes.
Nuk dua të besoj se kjo është dëshira e shumicës së shqiptarëve të Kosovës. Nuk dua të besoj se myslimani shqiptar e sheh kishën si kërcënim dhe se katoliku shqiptar e sheh xhaminë si kërcënim.
Kjo nuk është tradita jonë. Prandaj duhet të jemi të kujdesshëm ndaj çdo individi, grupi apo ideologjie që përpiqet ta përdorë fenë për të krijuar armiqësi midis shqiptarëve.
Nuk duhet të bëjmë gabimin e madh që një grup të vogël njerëzish ta identifikojmë me një komunitet të tërë fetar. Myslimanët e Kosovës nuk janë kundër katolikëve. Katolikët e Kosovës nuk janë kundër myslimanëve.
Ne duhet të flasim kundër ekstremizmit, jo kundër fesë. Duhet të flasim kundër përçarjes, jo kundër besimtarëve. Duhet të mbrojmë ligjin, jo të ushqejmë konfliktin.
Ku ishte shteti? Në një shtet demokratik, institucionet duhet të jenë mbi konfliktet fetare.
Nëse ndërtimi i një objekti fetar është në përputhje me ligjin, shteti duhet të garantojë të drejtën e tij për t’u ndërtuar. Nëse ka shkelje ligjore, ato duhet të shqyrtohen nga institucionet kompetente. Por asnjë çështje ligjore nuk duhet të lejohet të shndërrohet në konflikt ndërmjet komuniteteve fetare.
Këtu lind edhe një pyetje tjetër që kërkon përgjigje: A nuk duhej që institucionet e sigurisë së Kosovës të garantonin qetësinë dhe sigurinë e një ceremonie të ligjshme?
Shteti nuk duhet të presë që një konflikt të shpërthejë për të ndërhyrë. Parandalimi është përgjegjësi e shtetit dhe mbi të gjitha, mbrojtja e bashkëjetesës është përgjegjësi e të gjithëve.
- “Festojmë Bajram e Pashkë, por Shqipërinë e kemi bashkë”.
Gjergj Fishta, një nga figurat më të mëdha të kulturës shqiptare, e ka shprehur në mënyrë të fuqishme idenë e bashkimit përtej dallimeve fetare. Vargjet e tij: “Festojmë Bajram e Pashkë, por Shqipërinë e kemi bashkë.” duhet t’i dëgjojmë edhe sot. Madje ndoshta sot më shumë se kurrë. Sepse bota ka ndryshuar. Teknologjia ka ndryshuar. Kufijtë kanë ndryshuar. Shoqëria ka ndryshuar….
Por një e vërtetë mbetet: Kur shqiptarët përçahen, të gjithë humbasim.
-Nuk ka rëndësi nëse njëri lutet në xhami dhe tjetri në kishë. Rëndësi ka që të dy të respektojnë njëri-tjetrin.
-Nuk ka rëndësi nëse njëri feston Bajramin dhe tjetri Pashkët. Rëndësi ka që të dy të jenë qytetarë të denjë të vendit të tyre. Mos ta kthejmë gurin e themelit në gur përçarjeje.
Kosova nuk ka nevojë për mure të reja mes shqiptarëve. Ka nevojë për ura. Nuk ka nevojë për frikë nga besimi i tjetrit. Ka nevojë për respekt. Nuk ka nevojë për njerëz që u thonë shqiptarëve se duhet të zgjedhin midis identitetit kombëtar dhe besimit fetar. Ne nuk kemi pse të zgjedhim. Mund të jemi myslimanë dhe të respektojmë kishën. Mund të jemi katolikë dhe të respektojmë xhaminë. Mund të kemi besime të ndryshme dhe të jemi një popull. Kjo është pasuria jonë. Kjo është tradita jonë. Kjo duhet të jetë edhe e ardhmja jonë.
Prandaj, guri i themelit i një kishe nuk duhet të bëhet gur për të goditur njëri-tjetrin…
Le të vendoset një gur tjetër në themelet e Kosovës demokratike. Një gur i lirisë. Një gur i tolerancës. Një gur i bashkëjetesës..
Dhe mbi të gjitha, një gur në ndërgjegjen tonë, që të mos lejojmë askënd, nga brenda apo nga jashtë, të na kthejë në armiq të njëri-tjetrit….
Sepse Kosova është e të gjithë qytetarëve të saj dhe paqja mes tyre është më e shenjtë se çdo gur themeli.
