Avokat Arben Llangozi
Dhoma e këshillimit apo dhoma e mëkatit?
Në Shqipëri, drejtësia duket se ka adoptuar një zakon të veçantë, prokurorët dhe gjyqtarët hyjnë bashkë dhe dalin bashkë nga e njëjta derë ajo e dhomës së këshillimit. Dikush mund të mendojë se kjo është një shenjë e unitetit dhe koordinimit profesional, por ironia është se ky koordinim nuk është për qytetarët, por për vetë ata.
Brendësia e dhomës së këshillimit ngjan me një sallë “magjistratësh të lumtur”, ku çdo vendim duket i dakordësuar paraprakisht, çdo gabim i mbuluar, dhe çdo shqetësim social i lënë jashtë.
Shkolla e Magjistraturës duket se ka mësuar nxënësit e saj jo vetëm ligjin, por edhe artin e solidaritetit të brendshëm: si të mbroni njëri-tjetrin, si të shpëtoni një shkelje nga drita e publikut, dhe si të jeni të bashkuar kur del vendimi, pavarësisht pasojave morale. Është një performancë ku qytetarët nuk janë thjesht të harruar, por dukshëm të lënë jashtë skenës, duke parë vetëm fasadën e “drejtësisë së bashkuar”.
Dhe ndërsa ligji për qytetarët duket i holluar, i shurdhër dhe i pafuqishëm, brenda dhomës së këshillimit magjistratët gëzojnë një unitet që do të nënshkruhej me çfarëdo ligji imagjinar. Kjo është ironia më e hidhur: drejtësia duket e pandashme… por vetëm për ata që duhet të kontrollojnë drejtësinë, jo për ata që e kanë nevojë atë.
Nëse shoqëria dëshiron një sistem që funksionon realisht, duhet të ekzistojë një ndryshim rrënjësor, edukimi i magjistratëve duhet të përqendrohet jo vetëm tek njohuritë ligjore, por mbi të gjitha tek integriteti, etika profesionale dhe përgjegjësia sociale. Vetëm atëherë qytetarët do të shohin se dera e dhomës së këshillimit mund të hapet edhe për të vërtetën, jo vetëm për solidaritetin e brendshëm.
Drejtësia e paaftë dhe e korruptuar po ngjall urrejtje te populli
Av. Myftar Rusta
Në Shqipëri, drejtësia penale shpesh nuk e mbron qytetarin, por e fut atë në kurth. Arrestime për 0.5–2 gram kanabis, blerje stimuluese, provokime nga policia, operacione spektakolare dhe masë ekstreme arresti, për veprime që ligji lejon të trajtohen me alternativa, kanë krijuar një sistem ku paaftësia dhe korrupsioni ushqejnë urrejtje te populli.
Arrestime për 0.5–2 gram kanabis, blerje stimuluese, provokime nga policia, operacione spektakolare dhe masë ekstreme arresti, për veprime që ligji lejon të trajtohen me alternativa, kanë krijuar një sistem ku paaftësia dhe korrupsioni ushqejnë urrejtje te populli. Neni 230 i Kodit të Procedurës Penale përcakton se arrestit me burg vendoset vetëm kur çdo masë tjetër nuk është e përshtatshme.
Blerjet stimuluese dhe provokimi i qytetarëve.
Policia përdor bashkëpunëtorë për të stimuluar qytetarin që të kryejë veprën penale. Problemet janë të shumta:
- Qytetari i varfër ose i papunë provokohet të blejë drogë për përdorim personal.
- Veprimet stimuluese përdoren për statistika, propagandë dhe shfaqje mediatike.
- Provat e nxitura nga këto blerje nuk duhen të konsiderohen si vepër penale, por shpesh përdoren për arrestime.
- Ligji parashikon alternativa ndaj arrestit me burg, por ato shpesh injorohen, duke krijuar një abuzim të hapur. Arrestet masive me burg – absurdi i fundit në Elbasan.
Rasti më i fundit: 30 qytetarë u arrestuan në Elbasan si “tregetarë të lëndëve narkotike” për sasi minimale, nga 0.5 deri në 2 gram.
- Të gjithë u provokuan nga policia me veprime stimuluese.
- U transportuan me autobuza në burgje, sikur të ishin bosa të krimit.
- Gjykata vendosi se arresti ishte i paligjshëm, por ata mbetën të shoqëruar dhe traumatizuar.
- Prokurori që bëri arrestimet nuk jep llogari, dhe asnjë masë nuk merret për shpërdorimin e pushtetit.
Paaftësia dhe korrupsioni po ngjallin urrejtje te populli, duke shndërruar qytetarin e zakonshëm në viktimë të arbitraritetit dhe abuzimeve.Çdo qytetar duhet të mbrohet nga kurthet ligjore, blerjet stimuluese, arbitrariteti i vendimeve dhe abuzimet e zyrtarëve.
Ky rast tregon arbitraritetin e sistemit, mungesën e proporcionalitetit dhe përdorimin e veto-s dhe discretionary poëer nga zyrtarët.
Masat e sigurisë dhe abuzimi me “duhet” dhe “mund”
Neni 230 i Kodit të Procedurës Penale përcakton se arrestit me burg vendoset vetëm kur çdo masë tjetër nuk është e përshtatshme.
Në praktikë:
- Arresti me burg përdoret për çdo sasi minimale, edhe kur qytetari nuk ka qëllim tregtie
- Prokurori dhe gjykatësi shfrytëzojnë discretionary poëer dhe veto, duke vendosur mbi ligjin.
- Shpesh injorohen masat alternative, si detyrim paraqitjeje, masa shtëpiake, ndalesa qarkullimi, garanci.
- Kjo krijon një sistem arbitrar dhe abuziv, ku qytetari bëhet viktimë e zyrtarëve.
Fenomeni i discretion-it dhe veto-s
- Vendimet e prokurorit dhe gjykatës shpesh kalojnë mbi ligjin, duke përdorur boshllëqet e tij.
- Arresti me burg shndërrohet në masë standarde, jo të përshkruar.
- Përdorimi i termave “mund” dhe “duhet” lejon zyrtarët të justifikojnë veprime arbitrare.
- Shkeljet e të drejtave të njeriut janë të qarta ,ndërsa ligji nuk zbaton proporcionalitetin.
Dënimet alternative të injoruara
Ligji lejon alternativa ndaj arrestit me burg, por praktikisht:
- Nuk zbatohen!
- Shpesh mbetet vetëm masa ekstreme, pavarësisht se qytetari është përdorues i rastësishëm,
- Kjo krijon abuzim të hapur, presion dhe ndëshkim të panevojshëm.
Përfundimi
- Drejtësia nuk matet me numrin e arrestimeve, por me mbrojtjen që i jep qytetarit.
- Masat ekstreme, arrestet masive dhe provokimet për statistika shpërfillin ligjin dhe të drejtat e njeriut.
- Paaftësia dhe korrupsioni po ngjallin urrejtje te populli, duke shndërruar qytetarin e zakonshëm në viktimë të arbitraritetit dhe abuzimeve.Çdo qytetar duhet të mbrohet nga kurthet ligjore, blerjet stimuluese, arbitrariteti i vendimeve dhe abuzimet e zyrtarëve.
