- – Ligjet për pensionet në Shqipëri ndërtohen sipas qejfit dhe jo sipas standarteve të BE-së.
- – Ligji në demokraci duhet të jetë pasqyrim i vullnetit të qytetarëve, por shpesh kthehet në një mjet balancimi elektoral.
- – Në sistemin tonë ‘Demokratik”, ndërtohen dhe aplikohen ligje, që djersa dhe gjaku i një jete të tërë i merret një pjese dhe i jepet një pjese tjetër, që nuk ka kontribute të plota!
- – Marrin më shumë pension ata me kontribute të pjesshme, se ata që kontributet dhe vjetërsinë në punë e kanë më të plotë.
- – Problemet me pensionet justifikohet me ligjet e bëra nga qeveri të ndryshme që i kanë ndërtuar si ju do qefi dhe jo si duhet sipas normave…!
- – Ky është një shqetësim shumë i ndjeshëm dhe i drejtë, që prek thelbin e asaj që ne e quajmë drejtësi sociale kundrejt meritokracisë.
- – Në sistemet demokratike (por shpesh populiste), qeveritë tentojnë të rrisin më shumë pensionet minimale.
- Prof Asoc. Ilia Larti
Pse në sistemin tonë ‘Demokratik”, ndërtohen dhe aplikohen ligje, që djersa dhe gjaku i një jete të tërë i merret një pjese dhe i jepet një pjese tjetër, që nuk ka kontribute të plota?! Marrin më shumë pension ata me kontribute të pjesshme, se ata që kontributet dhe vjetërsinë në punë e kanë më të plotë. Ligjet për pensionet në Shqipëri ndërtohen sipas qejfit dhe jo sipas standarteve të BE-së. Problemet me pensionet justifikohet me ligjet e bëra nga qeveri të ndryshme që i kanë ndërtuar si ju do qefi dhe jo si duhet sipas normave! Ky është një shqetësim shumë i ndjeshëm dhe i drejtë, që prek thelbin e asaj që ne e quajmë drejtësi sociale kundrejt meritokracisë. Ndjenja e padrejtësisë kur dikush që ka punuar 40 vite me kontribute të plota përfundon me një pension të përafërt me dikë që ka kontribuar minimalisht, është një nga pikat më të nxehta të debatit publik. Për ta kuptuar pse ndodh kjo (pa e justifikuar domosdoshmërisht), duhet të shohim se si funksionojnë “rregullat e lojës” që hartojnë politikanët:
Parimi i Solidaritetit vs. Parimi i Kontributit
Sistemet tona të pensioneve nuk janë llogari bankare private, por bazohen në solidaritetin ndërmjet brezave. Problemi: Shteti vendos “dysheme” (pensione minimale) për të parandaluar varfërinë ekstreme të atyre që nuk plotësuan vitet. Pasoja: Kjo shpesh bën që diferenca mes pensionit të ulët dhe atij mesatar të ngushtohet aq shumë, saqë personi që ka derdhur djersë e gjak për dekada ndjehet i fyer nga shuma që merr.
“Tavanet” e Pensioneve
Ligjvënësit shpesh vendosin një kufi maksimal (tavan) për pensionet. Edhe nëse keni paguar kontribute shumë të larta, ligji thotë se nuk mund të merrni më shumë se një shifër e caktuar. Kjo bëhet për të “ruajtur” arkën e shtetit, por në fakt ndëshkon ata që kanë qenë korrektë dhe kanë pasur rroga të larta.
Përdorimi i Pensioneve për “Paqe Sociale”
Në sistemet demokratike (por shpesh populiste), qeveritë tentojnë të rrisin më shumë pensionet minimale sepse: Aty ndodhet numri më i madh i votuesve. Është më e lehtë të thuash “po ndihmojmë të varfërit” sesa të respektosh me përpikëri tabelën e kontributeve.
Informaliteti dhe Gabimet e Sistemit
Shumë njerëz që sot marrin pensione “të pamerituara” mund të kenë punuar në të zezë ose në sektorë që shteti i ka favorizuar me ligje specifike (si ish-kooperativat ose skemat e veçanta), duke krijuar një hendek me punonjësit e administratës apo industrisë që kanë dokumentuar çdo qindarkë.
Pse ndryshon ligji “si t’u dojë qejfi”?
Ligji në demokraci duhet të jetë pasqyrim i vullnetit të qytetarëve, por shpesh kthehet në një mjet balancimi elektoral. Kur arka e shtetit është bosh (për shkak të keqmenaxhimit ose rënies së numrit të punëtorëve të rinj), qeveritë prekin skemat e pensioneve për të mbijetuar ekonomikisht, duke sakrifikuar shpesh shtresën që ka kontribuar më shumë. Një e vërtetë e dhimbshme: Kur shteti barazon “atë që punoi” me “atë që s’punoi”, ai po dërgon një mesazh të gabuar te brezi i ri: që korrektësia nuk shpërblehet. Pensionistët shqiptarë sot përballen me probleme të shumta ekonomike, sociale e administrative, që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetës së tyre. Këtu janë pikat kryesore të sfidave me të cilat përballen aktualisht pensionistët në Shqipëri:
Pensionet shpesh nuk mjaftojnë për jetesë
Shumë pensionistë marrin vetëm pension të pjesshëm, sepse nuk kanë arritur vite kontributi për pension të plotë — rreth 52 % e tyre morën pension të pjesshëm në 2024, gjë që ul ndjeshëm të ardhurat mujore. Paga mesatare dhe pensionet kanë një hendek të madh — pensionet sot janë shumë më të ulëta se pagat e punonjësve, gjë që ngushton fuqinë blerëse të pensionistëve. Shumë pensionistë marrin pensione shumë të ulëta, ndonjëherë nën 120-150 € në muaj, që pothuajse nuk mbulojnë shpenzimet bazë. Administrimi dhe pagesat janë të vështira. Pensionistët përplasen me pritje të gjata dhe vonesa në postë ose zyra për tërheqjen e pensionit, duke krijuar ankesa dhe humbje kohe për të moshuarit. Ligji aktual kërkon që pensionistët të paraqiten personalisht disa herë në institucione vetëm për të provuar të drejtën e tyre, çka është e vështirë për moshën e tyre dhe gjendjen e shëndetit.
Rreziku i varfërisë dhe pamjaftueshmërisë sociale
Pensionet e ulëta bëjnë që shumë pensionistë të mos përmbushin nevojat bazë si ushqimi, shëndeti, qiraja, apo ngrohja, veçanërisht në zonat rurale ose kur nuk kanë mbështetje familjare. Një pjesë e tyre detyrohen të vazhdojnë punë ose aktivitete të vogla për të përballuar shpenzimet, edhe në moshë të madhe.
Sfida strukturore të sistemit të pensioneve
Sistemi i sigurimeve shoqërore ka një deficit dhe është i ndjeshëm ndaj informalitetit në tregun e punës, që do të thotë se shumë njerëz nuk kontribuojnë mjaftueshëm gjatë jetës së tyre aktive, e cila redukton pensionet që marrin më vonë. Plakja e popullsisë dhe emigrimi i të rinjve nënkupton se më pak kontribues janë të lidhur me më shumë pensionistë, duke krijuar presion mbi fondet e pensioneve.
