Ekspert i Auditimit, Antikorrupsionit dhe Financave Publike
Shqipëria nuk është një shtet i dështuar, por është një shtet në rrezik deformimi social. Rreziku më i madh nuk është kriza ekonomike në vetvete, por: humbja e besimit, ndarja sociale, dhe mungesa e një kontrate të drejtë midis qytetarit dhe shtetit. Sepse në fund, një vend nuk matet vetëm me: rritjen ekonomike, por me: drejtësinë, dinjitetin, dhe mundësinë reale për të jetuar me ndershmëri.
Shqipëria po përballet me një krizë të thellë që nuk matet me statistika të zakonshme ekonomike, por me një tregues shumë më të rrezikshëm: shpërbërjen graduale të kohezionit social.Kjo nuk është më thjesht një çështje perceptioni apo pakënaqësie sporadike. Është një realitet strukturor që po prek themelet e funksionimit të shtetit dhe të shoqërisë.
- Inflacioni i pabarazisë – kur kriza godet vetëm të dobëtit
Në teori, inflacioni prek të gjithë. Në praktikë, ai godet në mënyrë disproporcionale shtresat më të varfra. Një familje me të ardhura të ulëta shpenzon deri në 70–80% për ushqim dhe nevoja bazë. Një familje me të ardhura të larta shpenzon vetëm një pjesë minimale për këto kategori.
Kjo do të thotë se: rritja e çmimeve nuk është thjesht ekonomike – është padrejtësi sociale.
Sot në Shqipëri kemi një paradoks të rrezikshëm: çmime të krahasueshme me Europën; paga dhe pensione që mbeten ndër më të ulëtat në rajon.
- Dobësimi i shtresës së mesme – humbja e boshtit stabilizues
Çdo shoqëri funksionale mbështetet te një shtresë e mesme e fortë. Në Shqipëri kjo shtresë po: ngushtohet, varfërohet, dhe po humbet funksionin stabilizues. Pasojat janë të drejtpërdrejta: rritet polarizimi social; bie konsumimi real;dobësohet kërkesa e brendshme; dhe shtohet pasiguria ekonomike.
- Mosbesimi institucional – kriza më e rrezikshme
Kur qytetari nuk beson më: te drejtësia, te administrata, te barazia përpara ligjit, atëherë shteti humbet legjitimitetin moral. Perceptimi dominues sot është: sistemi favorizon një pakicë; korrupsioni është i institucionalizuar; meritokracia është përjashtim, jo rregull. Ky është një sinjal alarmi për çdo demokraci funksionale.
- Emigrimi – votë mosbesimi ndaj sistemit
Emigrimi masiv nuk është thjesht fenomen ekonomik. Është akt politik i heshtur. Kur largohen: të rinjtë, profesionistët, dhe kapitali njerëzor, vendit i hiqet potenciali për zhvillim afatgjatë. Shqipëria po hyn në një cikël të rrezikshëm: më pak njerëz, më pak ekonomi, më pak shpresë. më shumë largime.
- Politikat publike – midis nevojës dhe deformimit
Ndërhyrja e shtetit është e domosdoshme në kohë krize, por ajo duhet të jetë: e targetuar, transparente, dhe e auditueshme. Subvencionet pa mekanizma kontrolli rrezikojnë të kthehen në:
favorizim oligarkësh, rritje të korrupsionit, deformim të tregut, dhe barrë për buxhetin publik.
Prandaj nuk mjafton vetëm “ndihma”, por mënyra si ajo administrohet.
- Çfarë duhet bërë – një qasje strukturore
Për të rikthyer kohezionin social, kërkohet një paketë e qartë reformash: Politika fiskale progresive reale Ulje barrash për shtresat e ulëta dhe drejtësi tatimore. Mbështetje direkte për shtresat vulnerable Jo subvencione të përgjithshme, por të targetuara. Kontroll i monopoleve dhe transparencë tregu Thyerje e strukturave oligopolistike. Rritje e prodhimit vendas Veçanërisht në bujqësi dhe ushqim. Politika serioze për pensionistët dhe të rinjtë Pa këtë, kohezioni social është i pamundur. Forcim i institucioneve dhe luftë reale kundër korrupsionit Jo retorikë, por rezultate të matshme.
Përfundimi: Shqipëria nuk është një shtet i dështuar, por është një shtet në rrezik deformimi social. Rreziku më i madh nuk është kriza ekonomike në vetvete, por: humbja e besimit,
ndarja sociale, dhe mungesa e një kontrate të drejtë midis qytetarit dhe shtetit. Sepse në fund, një vend nuk matet vetëm me: rritjen ekonomike, por me: drejtësinë, dinjitetin, dhe mundësinë reale për të jetuar me ndershmëri.
