Shqipëria shtrenjtohet:” Pagat rriten në letër, por
qytetarët blejnë gjithnjë e më pak” Nga pensionet dhe ushqimet te qiratë, karburanti dhe emigracioni. Shifrat tregojnë një realitet ku rritja ekonomike nuk po përkthehet domosdoshmërisht në mirëqenie. ATËHËRE; “SA KUSHTON TË JETOSH NË SHQIPËRI”? Pyetja duket e thjeshtë, por përgjigjja është gjithnjë e më e vështirë. Pagat janë rritur. Pensionet janë indeksuar. Në fund të muajit, ajo që ka rëndësi nuk
është sa lekë merr në dorë, por sa mund të blesh me ato lekë. Dhe pikërisht këtu qëndron problemi. Paga rritet, por fuqia blerëse bie Sipas të dhënave të cituara nga INSTAT për vitin 2025, një punonjës në Shqipëri
merr mesatarisht rreth 10.3 mijë euro në vit pagë bruto, ose afërsisht 860 euro në muaj. Në pamje të parë, shifra mund të duket pozitive. Por paga nominale
nuk tregon të gjithë historinë. Ekonomia matet me shifra, por familja jeton me çmimet. Nëse paga rritet me 5%, ndërsa çmimet rriten me 10%, qytetari nuk është bërë 5% më i pasur. Përkundrazi, fuqia e tij blerëse ka rënë. Kjo është diferenca mes pagës nominale dhe pagës reale. Paga nominale është shuma qëmerr. Paga reale është ajo që mund të blesh me të. Prandaj, pyetja nuk duhet të jetë vetëm:
”SA U RRIT PAGA?” POR: “SA U RRIT KOSTOJA E JETESËS?”
Pensionisti: Më shumë lekë, më pak mundësi për të blerë. Pensionet janë rritur ndër vite dhe kjo nuk mund të mohohet. Por rritja e tyre duhet parë në raport me çmimet. Këtë vit, indeksimi i pensioneve është përcaktuar në 2.8%. Për një pensionist, kjo mund të përkthehet në disa qindra apo mijëra lekë shtesë në muaj. Por çfarë blehet me to? Një kilogram djathë mund të kushtojë rreth 1,400 lekë. Pra, një pjesë e konsiderueshme e një shtese pensioni mund të shkojë vetëm për një produkt. Kjo është arsyeja
pse pensionistët nuk e matin mirëqenien me përqindjen e indeksimit, por me çantën e ushqimeve që marrin nga supermarketi. Nëse çmimet rriten më shpejt se pensioni, standardi i jetesës bie. Dhe kjo është matematikë, jo propagandë. Inflacioni nuk i prek të gjithë njësoj Nëse një qytetar merr 20 mijë lekë në muaj dhe inflacioni është 5%, për të ruajtur të
njëjtin standard jetese do t’i duheshin 21 mijë lekë. Nëse vazhdon të marrë 20 mijë, ai mund të blejë më pak. Pra, edhe kur paga apo pensioni nuk ulet, të ardhurat reale mund të bien. Ushqimet, goditja që ndihet çdo ditë. Një pjesë e madhe e të ardhurave të familjeve shqiptare shkon për ushqime dhe karburant. Dy kategori që janë të lidhura drejtpërdrejt. Produktet
duhet të transportohen. Transporti kushton karburant.
Karburanti ndikon në koston e prodhimit dhe shpërndarjes. Në fund, kostoja kalon te konsumatori.
Sipas vlerësimeve të cituara në këtë analizë, transporti
mund të përbëjë rreth 20–30% të çmimit përfundimtar të disa produkteve ushqimore. Kështu krijohet zinxhiri: karburanti ’! transporti ’! produkti ’! çmimi në raft ’! buxheti i familjes. Nëse të ardhurat nuk rriten në të njëjtin ritëm, familja detyrohet të blejë më pak. 721 EURO QIRA: TIRANA PO BËHET E PAPËRBALLUESHME?
Një tjetër plagë e kostos së jetesës është strehimi. Tirana po përjeton një rritje të fortë të çmimeve të qirave. Sipas të dhënave të cituara nga agjencitë imobiliare, qiraja mesatare e një apartamenti në kryeqytet në vitin 2026 ka arritur rreth 721 euro në muaj. Në pesë vitet e fundit, çmimet e qirave janë rritur me rreth 60%. Por a janë rritur pagat me 60%?
Pikërisht këtu qëndron problemi. Kur qiraja merr një pjesë të madhe të pagës, qytetarit i mbeten më pak para për ushqime, energji, transport, shëndetësi dhe arsim. Për të rinjtë, kjo mund të nënkuptojë shtyrjen
e pavarësisë ekonomike. Për familjet, do të thotë më pak para për fëmijët dhe për nevojat e tjera. Për shumë të tjerë, zgjidhja bëhet emigracioni. Vezët dhe
orizi: shifra që tregojnë realitetin. Sipas të dhënave të Numbeo të cituara në analizë, 12 kokrra vezë kanë kaluar nga rreth 204 lekë në 318 lekë, një rritje prej rreth 56% në pesë vjet. Një kilogram oriz i bardhë
është rritur nga rreth 129 në 199 lekë, ose rreth 54%. Një vakt në një restorant ekonomik është rritur nga rreth 611 lekë në vitin 2021 në rreth 800 lekë në vitin 2026. Edhe kafeja apo kapuçino kushtojnë rreth 28%
më shumë. Këto nuk janë shifra abstrakte. Janë shifra që qytetari i sheh në faturën e supermarketit, në restorant dhe në kafene. 400 lekë në ditë për ushqim.
Çfarë mund të blesh?
Ndoshta pyetja më tronditëse është kjo: Çfarë mund të konsumojë një shqiptar me vetëm 400 lekë në ditë për ushqim?
Sipas të dhënave të cituara nga Banka Botërore, 23.4% e popullsisë shqiptare jetonte vitin e kaluar me rreth 8.3 dollarë në ditë, ose rreth 681 lekë. Sipas
metodologjisë së cituar, rreth 60% e kësaj shume, afërsisht 400 lekë, shkojnë për ushqim. 400 lekë në ditë. Me këtë shumë duhet të sigurohen kaloritë bazë
dhe ushqimi i ditës. Por ku mbeten mishi, peshku, frutat, produktet e qumështit, ilaçet, transporti, veshjet, arsimi apo një vizitë te mjeku? Këtu nuk
flasim më për zgjedhje konsumi. Flasim për mbijetesë. 681 lekë në ditë nuk mjaftojnë për një jetë normale. Një person që jeton me 681 lekë në ditë nuk mund të përballojë lehtësisht as qiranë, as ushqimin, as shërbimet bazë. Sipas shifrave të cituara, një qira në zona periferike mund të arrijë rreth 1,075 lekë në ditë. Pra, vetëm qiraja është më e lartë se i gjithë buxheti ditor i kësaj kategorie. Pastaj vijnë energjia, uji, transporti, ilaçet dhe çdo nevojë tjetër. Në këto kushte, një familje detyrohet të bëjë zgjedhje të dhimbshme: Të blejë ushqim apo ilaçe? Tëpaguajë qiranë apo faturat? Të blejë këpucë për fëmijën apo të kursejë për një vizitë mjekësore?
Kjo është ana e padukshme e statistikave. Rritjaekonomike dhe paradoksi shqiptar Shqipëria ka pasur rritje ekonomike. Sipas shifrave të cituara
në këtë analizë, ekonomia është zgjeruar me më shumë se 24% gjatë viteve 2021–2025. Por rritja ekonomike nuk është e barabartë automatikisht me rritjen e mirëqenies së çdo qytetari. Nëse ekonomia rritet, por pensionisti nuk mund të blejë më shumë ushqime; nëse paga rritet, por qiraja dhe ushqimet
rriten më shpejt; nëse të rinjtë largohen sepse jashtë vendit paguhen disa herë më shumë, atëherë kemi një problem që nuk mund të fshihet pas statistikave të rritjes ekonomike.
EMIGRACIONI: VOTA ME KËMBË
Një nga pasojat e diferencës së pagave është emigracioni. Sipas të dhënave të cituara nga Eurostat,
gjatë viteve 2022–2024 janë dhënë mesatarisht rreth 20 mijë leje pune në vit për shqiptarët, kryesisht në Itali, Greqi dhe Gjermani. Që nga viti 2021, Bashkimi Europian ka dhënë rreth 72 mijë leje të para qëndrimi
për arsye punësimi për shtetas shqiptarë. Këto janë vetëm largimet e regjistruara. Pas shifrave qëndrojnë
njerëz që kërkojnë një pagë më të mirë, një jetë më të përballueshme dhe një të ardhme më të sigurt. Në këtë kuptim, emigracioni është edhe një lloj “vote me këmbë”. Njerëzit largohen atje ku mendojnë se puna e tyre vlen më shumë.
ÇFARË DUHET TË BËJË QEVERIA?
Është e vërtetë se çmimet në një ekonomi tregu përcaktohen kryesisht nga kërkesa dhe oferta. Por kjo nuk e përjashton përgjegjësinë e shtetit. Qeveria duhet të sigurojë politika që mbrojnë fuqinë blerëse të shtresave më të ekspozuara, sidomos pensionistët dhe familjet me të ardhura të ulëta. Indeksimi duhet të jetë i lidhur me realitetin e kostos së jetesës. Politikat sociale duhet të bazohen jo vetëm në rritjen nominale të të ardhurave, por në fuqinë reale blerëse. Sepse nuk mjafton të thuash: “Pensioni u rrit.” Duhet të pyesësh: “Sa ushqime, ilaçe, energji dhe shërbime mund të blejë pensionisti me të?” Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për paga më të larta, por për një jetë më të përballueshme Në fund, problemi shqiptar nuk është
vetëm paga. Është raporti mes pagës dhe çmimit. Nuk mjafton që një qytetar të marrë më shumë lekë nëse ato lekë humbasin vlerën përballë ushqimeve, qirasë, karburantit dhe shërbimeve. Nuk mjafton rritja ekonomike nëse ajo nuk ndihet në tryezën e familjes. Nuk mjafton indeksimi i pensioneve nëse pensionisti vazhdon të heqë dorë nga ushqimet, ilaçet apo nevojat bazë. Dhe nuk mjafton të flasim për emigracionin si një
zgjedhje individuale, kur mijëra shqiptarë largohen çdo vit sepse nuk shohin mundësi të mjaftueshme ekonomike brenda vendit. Shqipëria ka nevojë për
një ekonomi ku rritja të përkthehet në mirëqenie reale.
Sepse në fund të ditës, qytetari nuk jeton me përqindje rritjeje ekonomike. Jeton me pagën që merr, pensionin që merr dhe çmimin që paguan. Dhe kur çmimet rriten më shpejt se të ardhurat, standardi i jetesës bie. Pagat
bruto vjetore, Shqipëria renditet në fund të listës me 10 mijë euro në vit, sa një e pesta e Europës Kjo është shifra që duhet të na shqetësojë më shumë.
