Për herë të parë, shkencëtarët në Kinë riprogramuan qelizat dhjamore të një gruaje për t’i kthyer ato në qeliza pankreatike që prodhojnë insulinë, të cilat ndryshuan diabetin e saj të tipit 1. Ky veprim shton një numër në rritje të provave që qelizat burimore të riprogramuara një ditë mund të përdoren për të trajtuar ose kuruar sëmundjen kronike. Pacientja e trajtuar në studimin e fundit ende nuk ka nevojë për insulinë të injektuar një vit pas procedurës së saj.
Këto gjetje janë “shumë emocionuese”, tha Dr. Kevan Herold, C.N.H. Long profesor i imunobiologjisë dhe mjekësisë në Shkollën e Mjekësisë Yale, i cili nuk ishte i përfshirë në hulumtim. Insulina është çelësi kimik që lejon molekulat e sheqerit të dalin nga qarkullimi i gjakut dhe të hyjnë në qeliza, ku mund të përdoren si karburant.
Sidoqoftë, në diabetin e tipit 1, sistemi imunitar shkatërron qelizat e trupit që prodhojnë insulinë, të cilat janë të vendosura brenda “mini-organeve” më të mëdha brenda pankreasit, të quajtur ishuj. Pa insulinë, qelizat janë të uritura për karburant ndërsa nivelet e sheqerit në gjak rriten.
Në raste ekstreme, njerëzit vdesin ndërsa trupi nxjerr komponime acidike, të njohura si ketone, nga përpjekja për të prodhuar energji të mjaftueshme që qelizat të mbijetojnë.
Në studimin e ri, i cili u botua në revistën “Cell”, shkencëtarët morën qeliza dhjamore nga një pacient me diabet të tipit 1 dhe përdorën kimikate për t’i kthyer ato në qeliza burimore “pluripotente”, që do të thotë se ato mund të shndërroheshin në çdo lloj qelize. Pasi i kthyen qelizat në këtë gjendje, shkencëtarët i nxitën kimikisht ato të bëheshin qeliza të izoluara.
Këto qeliza të reja ishullore u implantuan më pas në barkun e pacientit. Përpara se t’i nënshtrohej këtij trajtimi eksperimental, pacientja luftoi për të kontrolluar sheqerin e saj në gjak, duke kaluar më pak se gjysmën e kohës së saj në një gamë të sheqerit të shëndetshëm “të synuar”, tha autori kryesor i studimit Hongkui Deng, një studiues në Qendrën Peking-Tsinghua për Shkencat e Jetës në Universitetin e Pekinit në Pekin.
Pas transplantimit të qelizave të pacientit, koha e saj në zonën e synuar “u përmirësua në mbi 98%,” i tha Deng Live Science në një email.
75 ditë pas transplantimit, pacientja nuk kishte më nevojë të injektonte insulinë për të kontrolluar sheqerin në gjak. “Shpejtësia me të cilën pacienti tregoi ndryshim të diabetit dhe arriti pavarësinë e insulinës pas transplantimit ishte befasuese,” tha Deng. “Ky zbulim sugjeroi një potencial të jashtëzakonshëm të kësaj strategjie terapeutike.”
Transplantimi i qelizave ishullore tek pacientët nuk është një qasje e re. Për tri dekada, shkencëtarët kanë mbledhur ishuj nga trupat e dhuruar dhe më pas i kanë transplantuar qelizat në mëlçitë e pacientëve me diabet të tipit 1. Megjithatë, ka një numër të kufizuar donatorësh dhe marrësit e transplantit duhet të marrin ilaçe të forta për pjesën tjetër të jetës së tyre për të shtypur sistemin imunitar dhe për të parandaluar refuzimin e mini-organeve të tyre të reja.
Si rezultat, vetëm pacientët që kanë nevojë për transplante të tjera, si transplantet e veshkave ose të mëlçisë, zakonisht marrin qelizat e ishujve të donatorëve. Pacienti në studimin e ri nuk ishte i ndryshëm në këtë drejtim. Ajo kishte bërë më parë një transplant të mëlçisë dhe po ashtu merrte ilaçe të forta për shtypjen e imunitetit. Megjithatë, lloji i ri i transplantit të ishujve që ajo mori shënon një përparim: Ndryshe nga qelizat nga trupat e dhuruar, qelizat burimore ofrojnë një burim potencialisht të pakufizuar të ishujve të rinj.
Qelizat e shartuara në bark dolën më mirë sesa ato të implantuara në mëlçi zakonisht, duke treguar “sekretim të përmirësuar dukshëm të insulinës”, tha Deng. Për më tepër, barku është lehtësisht i aksesueshëm dhe mund të skanohet duke përdorur MRI.
Kjo do të thotë që qelizat e implantuara mund të monitorohen lehtësisht për siguri dhe të hiqen nëse fillojnë të dështojnë, shtoi ai. Studimi i ri është pjesë e një numri në rritje të provave që ishujt që rrjedhin nga qelizat staminale mund të ndryshojnë diabetin e tipit 1, të paktën për një kohë.
Për shembull, Vertex Pharmaceuticals po zhvillon ishuj me prejardhje nga qelizat burimore embrionale dhe ka treguar se këto qeliza mund të normalizojnë nivelet e sheqerit në gjak, të paktën në një pjesë të vogël të pacientëve të testuar deri më tani.
Ndërsa trajtimi i ri i qelizave staminale mund të mos përballet me rreziqet tradicionale që lidhen me refuzimin e organeve, ishujt e transplantuar mund të jenë ende në shënjestër për shkatërrim nga sistemi imunitar.
Që ky trajtim të jetë i përshtatshëm për më shumë pacientë me diabet të tipit 1, shkencëtarët duhet të gjejnë një mënyrë për t’i bërë transplantet e qelizave staminale të padukshme për sistemin imunitar pa përdorimin e imunosupresantëve të fortë.
