OSBE-ODIHR prezanti raportin paraprak të zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri. Koordinatorët special, vëzhguesit e OSBE-ODIHR dhe Asamblesë së KiE , ENEMO dhe KRIIK, pohuan se fenemoni masiv i shitblerjes së votave përbën rrezik për demokracinë. Abuzimi me të dhënat personale, dekonspirimi i votës, përfshirja e administratës dhe vendimi për bllokimin e emigrantëve me karantin për ata nga Greqia, 5 ditë para votimeve ndikuan në procesin zgjedhor
Raporti i parë ndërkombëtar i ENEMO për zgjedhjet në Shqipëri 2021
Rama u hoqi të drejtën për të votuar mijëra shqiptarëve, pati dhunë dhe akuza tepër serioze
Dje u publikua edhe raporti i parë paraprak i vëzhguesve të huaj që ndodhen në Shqipëri për zgjedhjet e 25 prillit. Rrjeti Evropian i Organizatave të Monitorimit të Zgjedhjeve (ENEMO) në raportin paraprak shprehet se, në kundërshtim me Ligjin, një numër i konsiderueshëm votuesish, kryesisht shtetas që jetojnë jashtë dhe pacientë të shtruar në spital, u privuan nga e drejta e tyre për të votuar.
Gjetjet dhe përfundimet paraprake të ENEMO
‘Rrjeti Evropian i Organizatave të Monitorimit të Zgjedhjeve (ENEMO) vlerëson ndryshimet zgjedhore të paraqitura në vitin 2020 si një hap përpara në harmonizimin e legjislacionit me standardet ndërkombëtare.
- Sidoqoftë, zgjedhjet parlamentare të vitit 2021 u zhvilluan në një ambient politik dhe të fushatës shumë të polarizuar dhe të tensionuar, përkundër përpjekjeve për të siguruar zhvillimin e duhur të sondazheve.
- ENEMO ngre shqetësimin për rastet alarmante të dhunës disa ditë para dhe në ditën e zgjedhjeve.
- Në kundërshtim me Ligjin, një numër i konsiderueshëm votuesish, kryesisht shtetas që jetojnë jashtë dhe pacientë të shtruar në spital, u privuan nga e drejta e tyre për të votuar, tha Dr. Gianluca Passarelli, Shefi i Misionit ENEMO në Shqipëri, në konferencën për shtyp të mbajtur në Hotel “Rogner”. Misioni ka ndjekur përgatitjet për zhvillimin e zgjedhjeve parlamentare të 25 Prillit që prej 29 Marsit. Në Ditën e Zgjedhjeve, misioni vëzhgoi votimin në qendrat e zgjedhura të votimit në kryeqytetin Tiranë, por edhe në qytetet e Elbasanit, Durrësit dhe Kamzës.
- Në disa raste anëtarëve të Komisionit të Qendrës së Votimit (KQV), duket se u mungonte njohuria e duhur për procedurat.
- Pavarësisht nga prania e lartë e forcave të policisë të vendosura për të garantuar sigurinë në Ditën e Zgjedhjeve, duhet të ngrihen shqetësime në lidhje me rastet e dhunës, prishjen e rendit publik, akuzat për blerjen e votave, shkeljen e fshehtësisë së votës ose votimin familjar, të raportuar nga media. Këto raste duhet të hetohen si duhet nga autoritetet shtetërore dhe të ndiqen penalisht nëse është e nevojshme.
Zgjedhjet parlamentare 2021 u kryen brenda kornizës së ndryshimeve të reja në legjislacionin zgjedhor të miratuar më 23 korrik dhe 5 tetor, 2020.
Analistja Ligjore Znj. Elene Nizharadze
- Trajtimi i diferencuar i kandidatëve nuk është i justifikuar. Ndryshimet kishin të bënin me një gamë të gjerë çështjesh si, administrata e zgjedhjeve, financimi i fushatës, abuzimi i burimeve shtetërore, votimi nga qytetarët që jetojnë jashtë vendit, zgjidhja e mosmarrëveshjeve zgjedhore, etj. Futja e votimit preferencial u mundësoi qytetarëve të votojnë për kandidatin e tyre të preferuar. Sidoqoftë, pragu i vendosur i votave preferenciale duhej të merrej nga kandidatët për të qenë në gjendje të ndikojë në renditjen në listën e kandidatëve uli ndikimin e ndryshimit. Për më tepër, mundësia për udhëheqësit e partisë për të kandiduar në deri në katër rrethe krahasuar me kandidatët e tjerë që mund të kandidojnë vetëm në një qark, krijoi më shumë mundësi për ta.
- Asnjë kalendar elektoral i disponueshëm për publikun nuk ishte përgatitur. Në përgjithësi, ENEMO vlerëson punën e KQZ-së si transparente dhe informuese për publikun. Vendimet u morën në një mënyrë kolegjiale midis organeve të të njëjtit nivel brenda KQZ-së, me përjashtim të Komisionerit Shtetëror të Zgjedhjeve i cili merr vendime në mënyrë të pavarur. Afatet u ndoqën kryesisht, ndërsa asnjë kalendar elektoral i disponueshëm për publikun nuk ishte përgatitur për të rritur transparencën dhe llogaridhënien, në drejtim të ndjekjes së afateve ligjore dhe afateve të përgjithshme për përgatitjet e zgjedhjeve.
- ENEMO vëren se përfshirja e ish-zyrtarëve politikë dhe zyrtarëve të kabinetit krijon hapësirë të mundshme për politizim shtesë të KQZ-së.
Znj. Kristina Kostelac, Analiste e Administrimit të Zgjedhjeve / Vëzhguese e KQZ-së
9.ENEMO vëren se materialet për edukimin e votuesve të paraqitura në faqen e internetit të KQZ-së janë të kufizuara dhe kryesisht citojnë artikujt e Kodit Zgjedhor.
- Shqetësime shtesë u ngritën në lidhje me ndryshimet e shumta në vendet e qendrave të votimit afër Ditës së Zgjedhjeve, të cilat çuan në konfuzion të votuesve dhe mund të dekurajonin potencialisht një numër të votuesve nga pjesëmarrja në zgjedhje.
- Kur bëhet fjalë për të drejtat e votuesve, ajo shtoi: “ENEMO vëren se e drejta e votuesve që banojnë jashtë vendit duhet të ishte garantuar, ndërsa KQZ-ja duhej të kishte hartuar të gjitha aktet nënligjore dhe të siguronte kushtet për të mundësuar votimin jashtë vendit, pavarësisht nga afati i kufizuar. Për më tepër, ENEMO dënon mungesën e plotë të vullnetit politik për të mundësuar votimin e qytetarëve pozitivë dhe të izoluar të COVID-it, përveç votuesve të tjerë të shtruar në spital, pasi që nuk u krijuan njësi të posaçme të votimit në institucionet shëndetësore. Kjo qasje është në kundërshtim me standardet ndërkombëtare, si dhe me Kodin Zgjedhor.”
- Pierre Peytier, Zëvendës Shef i Misionit
- ENEMO vëzhgoi një ambient shumë të tensionuar fushate, të prishur nga akuza dhe gjuhë inflamatore midis kandidatëve, si dhe raste të grindjeve fizike midis mbështetësve të ndryshëm të partisë.
- Fushatës i mungonte moderimi dhe u dëmtua nga akuza serioze për lidhje të garuesve zgjedhorë me krimin e organizuar dhe korrupsionin, blerjen e votave, presionin ndaj punonjësve të shtetit, frikësimin e votuesve dhe ‘kapjen e shtetit’. ENEMO vlerëson se pavarësisht nga saktësia e këtyre akuzave, të cilat duhet të hetohen nga autoritetet përkatëse, ato ndikuan ndjeshëm dhe negativisht në perceptimin e fushatës dhe integritetin e procesit zgjedhor.
- Raportet e mediave treguan një numër incidentesh fizike që përfshinin armë zjarri dhe plagosnin disa individë, gjatë javës së fundit të fushatës, dhe në një rast tragjikisht çoi në vrasjen e një politikani vendas. ENEMO dënon me forcë çdo formë të dhunës dhe ngre shqetësime alarmante në lidhje me pasojat negative të ngjarjeve të tilla tragjike, kur bëhet fjalë për mjedisin e fushatës.
ENEMO thekson pozitivisht dispozitat dhe përkufizimet në Kodin Zgjedhor që synojnë parandalimin e keqpërdorimit të burimeve shtetërore. Po kështu, Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve (SEC) mori një numër vendimesh në lidhje me abuzimin e mundshëm të burimeve shtetërore në fushatë dhe lëshoi udhëzime në lidhje me këtë.
- Çështjet në lidhje me financat politike mbeten, siç janë rreziqet e fondeve të zeza dhe ‘financimi në hije’ i fushatave elektorale, mungesa e transparencës në lidhje me financimin e reklamave politike të faqeve të ‘palëve të treta’ në mediat sociale, dhe mungesa e ndërmjetme raportet financiare të garuesve zgjedhorë përpara zgjedhjeve. Znj. Peytier deklaroi: “Kjo deklaratë është e natyrës paraprake, në pritje të numërimit përfundimtar dhe shpalljes së rezultateve dhe bazohet në gjetjet e misionit të ENEMO nga 29 Mars deri më 25 Prill. Pas kësaj deklarate paraprake të gjetjeve dhe konkluzioneve, misioni do të vazhdojë pas zhvillimeve elektorale, përveç ankesave dhe ankesave të mundshme pas Ditës së Zgjedhjeve. Një raport përfundimtar duke përfshirë një vlerësim të plotë të procesit dhe rekomandimet do të lëshohet brenda gjashtëdhjetë ditëve nga certifikimi i rezultateve.”
ODIHR– ODIHR prezantoi raportin paraprak të zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri
Nuk pati fushatë dinamike, mesazhet u fokusuan te krerët e partive dhe shitblerja e votave
OSBE- ODIHR publikoi dje raportin paraprak mbi zgjedhjet parlamentare të 25 prillit në Shqipëri. Koordinatori special dhe drejtuesi afatshkurtër i misionit vëzhgues të OSBE/ODIHR në Tiranë, Azay Guliyev, tha se fushata elektorale nuk pati dinamikën e duhur, pasi mesazhet u fokusuan më shumë te liderët politikë.
Gjetjet e raportit të OSBE-ODIHR
Të dhënat që janë publikuar, të dhënat personale për shtetasit shqiptarë, patjetër që kanë përbërë problem. Kjo është një thyerje privatësie dhe konfidencialitetit, një pikë shqetësuese që vlen për t’u përmendur. Në raportin e saj, OSBE-ODIHR ka përmendur edhe ngjarjen e rëndë që ndodhi katër ditë para votimit, në Elbasan, ku mbeti i vrarë Pjerin Xhuvani dhe u plagosën katër persona të tjerë, duke theksuar se, ajo duhet të zbardhet dhe dhuna duhet “të dënohet, jo të tolerohet”.
“Duam të dënojmë incidentin e dhunshëm ku mbeti një person i vrarë në Elbasan e u plagosën disa. Ky është një incident, duke ndikuar negativisht. Ky incident duhet të hetohet patjetër dhuna nuk duhet të tolerohet, por të dënohet
Nga ana jonë dua të them që do të vazhdojmë të monitorojmë. Duhet të theksoj se, gjithçka duhet të bëhet në interes të shqiptarëve e u bëj thirrje të gjitha palëve që, gjithçka ta bëjnë në interes të shqiptarëve”. Duke folur mbi median, ai tha se “patjetër që ka ndikim politik në mediat në Shqipëri.”
