Shumëkush mendon se shirat në Shqipëri na japin një fatkeqësi natyrore që nuk është më e tillë, sepse është fatkeqësi njerëzore për aq kohë sa dihen shkaqet dhe parametrat e stinës, dhe është e pamundur që mos të merren masat paraprake e përkatëse.
Nga ana tjetër, shumëkush mendon se shirat janë bereqet për Shqipërinë për aq kohë sa energjia e vendit varet pikërisht nga shiu apo nga moti. Mirëpo ja që nga fillimi i këtij janari (2026), ky luks për Shqipërinë nuk ekziston më, sepse teprica ujore që shkarkohet në kaskadat tona duke prodhuar energji më tepër nuk shitet si më parë, ose mund të shitet me një çmim qesharak ose shumë nën kosto. Kjo për faktin se Shqipëria si një vend që nuk diti, nuk mundi apo nuk donte, por më shumë dy të parat, nuk ka kryer certifikimin e energjisë me standardet europiane, duke i dhënë certifikatën e gjelbërt energjisë sonë pavarësisht se është 100% e gjelbërt, pra prej ujit. Për pasojë, këto ditë KEH-i ka tentuar të shesë energjinë e gjelbërt tonën nga situata reshje deri në 15 euro/MË dhe askush s’ja ka blenë, sepse ata blerësit do të paguajnë një taksë CBAM (Carbon Boundary Ajustment Mechanism, shqip, Mekanzizmi i Rregullimit Kufitar i Karbonit), prej 80-90 euro/MË, duke mos qenë e certifikuar si energji e gjelbërt apo energji e pastër. Shkurti, bulmeti i Tepelënë-Gjirokastrës, pavarësisht se prodhohet në malet plot pastërti e gjelbërim të Zagorisë, ai nuk del dot në treg. Njësoj, edhe me energjinë!? Nuk ka garancinë si prodhim i pastër ose i gjelbërt, dhe ajo mund të gjobitet nëse eksporton energji, njësoj si me qenë e prodhuar prej qymyrit, o miq, o shqiptarë. Tmerr!
Afatin për të kryer përafrimin me standardet europiane të këtij certifikimi për energji të pastër ose të gjelbërt me qasje italiane, Qeveria jonë e kishte deri në vitin 2023 dhe nuk e bëri as deri para një jave aq sa mori një vërejtje nga BE për këtë mosqasje. Nëse nuk realizohet deri më korrik 2026, vendi ynë do të përballet me pasoja të rënda lidhur me tregtimin e energjisë, të cilën do ta blejë shtrenjtë dhe do ta shesi lirë ose nuk do ta shesi dot. Sepse, nëse energjia në Bursë është psh 95 euro, tregtari i huaj do ta blej 5 euro te ne, sepse 90 euro atij i duhet të paguajë taksën. Shkurt, ne humbasim 90 euro/MË nëse do e shesim atë. Kësisoj uji, jo vetëm që na përmbyt në fatkeqësi, por nuk na qenka as bereqet në energji.
Atëherë, ky shi baba shi, grurë s’na jep, se e marrim nga serbi, misër jo, se e marrim me aflatoksinë po nga serbi, mollë jo, se e marrim nga maqedoni, jep ca pyje, por s’ke çe do se ikën jashtë si dru me pre, lëndina nëse jep në dimër i vëmë zjarmin në verë, por deri më sot na jepte energji për vete dhe për tregun, por kur s’na jep dhe enegji, të dhj…. mu në shi shi babali.
Por, në fakt se ka fajin shiu, më fal o natyrë e bukur shqiptare, fajin e ka Ai që s’ka faj kurrë, Ai që s’pranon kurrë faj, Ai që edhe kur faji bëhet qyrk ja vesh tjetrit.
Ore popull!
do hapni ndonjëherë sytë dhe mendjen ju apo jo? E mendoni dot që mos të shesësh energji për shkak se qeveria, ekipet shqiptare me orientim klientelist, patronazhist nuk dinë të mbushin një projekt kërkesë për të marrë një certifikatë ISO të gjelbërt dhe ti sot humbet shancin e miliardave euro si djersë e këtij popullli. Po tani e kuptoni se ç’dmth të iki pjesa më e mirë e këtij populli? E kuptoni tani se ç’rrezik sjell mosdëgjimi i inxhinierëve të vjetër, mos përfshirja e tyre në vendimarrje. E kuptoni se ç’d.t.th të degradosh Universitetet, si vatrat e prodhimit të trurit shqiptar! I bëjnë vetë të gjitha, politikat, vendimmarrjet, tregtarin, ekspertin, projektin, kontratën, vjedhjen deri në denigrimin e figurës së një Shteti. Dhe kuptojeni o të dashur shqiptar, do s’do, do ta politizosh çështjen, sepse edhe vendimi për ta kryer ose jo certifikimin e mësipërm ose çuarjen drejt moszgjidhjes, vendimmarrje politike kanë qenë. Dhe në gjithë këta zallamahi, që uji i shiut fatkeqësi në përmbytje dhe dreq në përfitim energjie është dorë e një njeriu të vetëm që quhet KM i vendit, të tjerët qoftë edhe ministër janë thjesht numëra, më së paku ushtarë.
Përmbytjet nuk janë vetëm fatkeqësi natyrore, por produkte sociale dhe institucionale. Në diskursin b. Përmbytjet në Shqipëri, Përmbytjet nuk janë vetëm fatkeqësi natyrore, por produkte sociale dhe institucionale. Në diskursin bashkëkohor shkencor dhe urbanistik, përmbytjet nuk konsiderohen më thjesht ngjarje natyrore. Ato janë, në shumicën e rasteve, pasojë e ndërhyrjeve njerëzore të pakontrolluara, e keqmenaxhimit të territorit dhe e mungesës së planifikimit afatgjatë. Pra, shiu është fenomen natyror. Përmbytja është fenomen social. Kjo diferencë është themelore për të kuptuar pse sot, në Shqipëri, përmbytjet ndodhin brenda pak orësh, madje pas reshjeve mesatare, ndërsa në të shkuarën, pavarësisht mungesave teknologjike, ato ishin më të rralla në zona urbane si Durrësi, Gjirokastra, Tirana apo Shkodra. Lind pyetja: pse nuk kishte përmbytje të tilla në komunizëm? Pa idealizuar një sistem autoritar, disa fakte objektive duhen pranuar: Urbanistika ishte e centralizuar dhe rigoroze. Ndërtimet pa leje ishin pothuajse të pamundura. Territori respektohej sipas studimeve gjeologjike dhe hidrologjike, jo për shkak të demokracisë, por për shkak të kontrollit total shtetëror. Kanalet kulluese, kolektorët dhe sistemet e drenazhimit mirëmbaheshin rregullisht, sepse infrastruktura shihej si ekuilibër ekologjik. Pra, nuk ishte ideologjia që parandalonte përmbytjet, por disiplina territoriale dhe kontrolli i fortë institucional. Pse sot përmbytjet ndodhin “brenda ditës”? Arsyet janë të shumëfishta dhe kumulative: a) Urbanizimi kaotik Ndërtime mbi shtretërit e lumenjve dhe përroskave Betonizim masiv që pengon absorbimin natyror të ujit Shkatërrim i hapësirave të gjelbra urbane b) Dështimi i infrastrukturës ekzistuese Kanalizime të bllokuara, të nën-dimensionuara ose të braktisura Sisteme kulluese të projektuara për një Shqipëri me gjysmën e popullsisë urbane aktuale c) Djegia e maleve dhe shpyllëzimi Nga pikëpamja shkencore, pyjet: stabilizojnë tokën, ngadalësojnë rrjedhën e ujërave, parandalojnë rrëshqitjet dhe përmbytjet e shpejta. Djegia e pyjeve dhe prerjet pa kriter e kthejnë shiun në përmbytje brenda minutash. Kush mban përgjegjësi për ndërtimet pa kriter? Nga pikëpamja juridike dhe institucionale, përgjegjësia është zinxhir: Bashkitë (lejet, moskontrolli, amnistitë selektive) Institucionet e planifikimit territorial Inspektoratet, që nuk kanë vepruar Politika që ka toleruar kaosin për përfitime elektorale Një kulturë shoqërore që e ka normalizuar shkeljen e ligjit Nuk bëhet fjalë për “një fajtor”, por për një sistem përgjegjësish të shpërndara. A ka vend për hetime ligjore? Po. Pa asnjë dyshim. Nga pikëpamja e shtetit të së drejtës: Dëmtimi i mjedisit Ndërtimet në zona të ndaluara Mosveprimi i autoriteteve përballë rrezikut të parashikueshëm janë elementë të mjaftueshëm për hetime penale, administrative dhe civile. Mos’hetimi nuk është mungesë provash; është mungesë vullneti politik. A janë bërë këto shkatërrime me vetëdije? Këtu duhet bërë një ndarje e qartë analitike: Po, shumë veprime janë bërë me vetëdije për përfitim ekonomik afatshkurtër. Jo, nuk ka prova shkencore, juridike apo inteligjente që dëshmojnë një plan të unifikuar, sekret dhe të qëllimshëm për shkatërrimin e Shqipërisë si projekt kombëtar nga brenda apo nga jashtë. Shkatërrimi sistemik shpesh nuk vjen nga një plan i vetëm, por nga: korrupsioni i përhapur, mungesë vizioni, mediokritet institucional, dhe normalizim i dështimit. A duhet hetuar ndikimi i faktorëve të huaj? Në analizë serioze, çdo shtet është i ekspozuar ndaj ndikimeve të huaja, por: akuzat për “agjentë të huaj” kërkojnë prova faktike, jo perceptime emocionale; çdo hetim i tillë duhet të bazohet në dokumente, jo në dyshime kolektive. Rreziku real nuk është agjenti i huaj imagjinar, por: bashkëpunëtori vendas real që shkatërron vendin për interesa personale. Megjithatë, nuk është e gabuar të përqendrohet një grup hetimor për këto dyshime. Pse nuk ka forca emergjente funksionale? Sepse: Emergjenca nuk sjell përfitim elektoral të shpejtë. Investimet shkojnë më tepër në fasada sesa në struktura Institucionet janë të politizuara dhe të pa-profesionalizuara Një shtet serioz matet jo kur gjithçka shkon mirë, por kur goditet nga kriza. A po shkatërrohen paralelisht shëndetësia, arsimi, ushtria, ekonomia? Kjo nuk është rastësi, por as domosdoshmërisht komplot. Është pasojë e një modeli: që konsumon burime, nuk prodhon institucione, dhe nuk investon në kapital njerëzor. Kur institucionet dobësohen një nga një, shteti nuk shembet me zhurmë, ai rrëshqet ngadalë në pafuqinë kronike. Mes zemërimit të drejtë dhe arsyes së ftohtë Zemërimi qytetar është i justifikuar. Dyshimi kritik është i shëndetshëm. Por shpëtimi nuk vjen nga mitet e konspiracionit, por nga: drejtësia funksionale, planifikimi shkencor, përgjegjësia individuale dhe kolektive, dhe një shoqëri që refuzon normalizimin e shkatërrimit. Shqipëria nuk po shkatërrohet nga një dorë e padukshme. Ajo po dëmtohet nga duar të dukshme, që nuk mbajnë përgjegjësi. Dhe pikërisht këtu fillon beteja reale: jo kundër një armiku imagjinar, por kundër dështimit që është bërë zakon ashkëkohor shkencor dhe urbanistik, përmbytjet nuk konsiderohen më thjeshtë pyetja: pse nuk kishte përmbytje të tilla në komunizëm? Pa idealizuar një sistem autoritar, disa fakte objektive duhen pranuar: Urbanistika ishte e centralizuar dhe rigoroze. Ndërtimet pa leje ishin pothuajse të pamundura. Territori respektohej sipas studimeve gjeologjike dhe hidrologjike, jo për shkak të demokracisë, por për shkak të kontrollit total shtetëror. Kanalet kulluese, kolektorët dhe sistemet e drenazhimit mirëmbaheshin rregullisht, sepse infrastruktura shihej si interes shtetëror, jo si burim privat fitimi. Pyllëzimi dhe ndalimi i prerjeve masive krijonin ekuilibër ekologjik. Pra, nuk ishte ideologjia që parandalonte përmbytjet, por disiplina territoriale dhe kontrolli i fortë institucional. Pse sot përmbytjet ndodhin “brenda ditës”? Arsyet janë të shumëfishta dhe kumulative: a) Urbanizimi kaotik Ndërtime mbi shtretërit e lumenjve dhe përroskave Betonizim masiv që pengon absorbimin natyror të ujit. Shkatërrim i hapësirave të gjelbra urbane b) Dështimi i infrastrukturës ekzistuese Kanalizime të bllokuara, të nën-dimensionuara ose të braktisura. Sisteme kulluese të projektuara për një Shqipëri me gjysmën e popullsisë urbane aktuale c) Djegia e maleve dhe shpyllëzimi. Nga pikëpamja shkencore, pyjet: stabilizojnë tokën, ngadalësojnë rrjedhën e ujërave, parandalojnë rrëshqitjet dhe përmbytjet e shpejta. Djegia e pyjeve dhe prerjet pa kriter e kthejnë shiun në përmbytje brenda minutash. Kush mban përgjegjësi për ndërtimet pa kriter? Nga pikëpamja juridike dhe institucionale, përgjegjësia është zinxhir: Bashkitë (lejet, moskontrolli, amnistitë selektive) Institucionet e planifikimit territorial Inspektoratet që nuk kanë vepruar Politika që ka toleruar kaosin për përfitime elektorale. Një kulturë shoqërore që e ka normalizuar shkeljen e ligjit Nuk bëhet fjalë për “një fajtor”, por për një sistem përgjegjësish të shpërndara. A ka vend për hetime ligjore? Po! Pa asnjë dyshim. Nga pikëpamja e shtetit të së drejtës: Dëmtimi i mjedisit Ndërtimet në zona të ndaluara Mosveprimi i autoriteteve përballë rrezikut të parashikueshëm janë elementë të mjaftueshëm për hetime penale, administrative dhe civile. Mos’hetimi nuk është mungesë provash; është mungesë vullneti politik. A janë bërë këto shkatërrime me vetëdije? Këtu duhet bërë një ndarje e qartë analitike: Po, shumë veprime janë bërë me vetëdije për përfitim ekonomik afatshkurtër. Jo, nuk ka prova shkencore, juridike apo inteligjente që dëshmojnë një plan të unifikuar, sekret dhe të qëllimshëm për shkatërrimin e Shqipërisë si projekt kombëtar nga brenda apo nga jashtë. Shkatërrimi sistemik shpesh nuk vjen nga një plan i vetëm, por nga: korrupsion i përhapur, mungesë vizioni, mediokritet institucional, dhe normalizim i dështimit. A duhet hetuar ndikimi i faktorëve të huaj? Në analizë serioze, çdo shtet është i ekspozuar ndaj ndikimeve të huaja, por: akuzat për “agjentë të huaj” kërkojnë prova faktike, jo perceptime emocionale; çdo hetim i tillë duhet të bazohet në dokumente, jo në dyshime kolektive. Rreziku real nuk është agjenti i huaj imagjinar, por: bashkëpunëtori vendas real që shkatërron vendin për interesa personale. Megjithatë, nuk është e gabuar të përqendrohet një grup hetimor për këto dyshime. Pse nuk ka forca emergjente funksionale? Sepse: Emergjenca nuk sjell përfitim elektoral të shpejtë Investimet shkojnë më tepër në fasada sesa në struktura Institucionet janë të politizuara dhe të pa-profesionalizuara. Një shtet serioz matet jo kur gjithçka shkon mirë, por kur goditet nga kriza. A po shkatërrohen paralelisht shëndetësia, arsimi, ushtria, ekonomia? Kjo nuk është rastësi, por as domosdoshmërisht komplot. Është pasojë e një modeli: që konsumon burime, nuk prodhon institucione, dhe nuk investon në kapital njerëzor. Kur institucionet dobësohen një nga një, shteti nuk shembet me zhurmë, ai rrëshqet ngadalë në pafuqinë kronike. Mes zemërimit të drejtë dhe arsyes së ftohtë Zemërimi qytetar është i justifikuar. Dyshimi kritik është i shëndetshëm. Por shpëtimi nuk vjen nga mitet e konspiracionit, por nga: drejtësia funksionale, planifikimi shkencor, përgjegjësia individuale dhe kolektive, dhe një shoqëri që refuzon normalizimin e shkatërrimit. Shqipëria nuk po shkatërrohet nga një dorë e padukshme. Ajo po dëmtohet nga duar të dukshme që nuk mbajnë përgjegjësi. Dhe pikërisht këtu fillon beteja reale: jo kundër një armiku imagjinar, por kundër dështimit që është bërë zakon.
Përmbytjet nuk janë veatkeqësi natyrore, por produkte sociale dhe institucionale. Në diskursin bashkëkohor shkencor dhe urbanistik, përmbytjet nuk konsiderohen më thjesht ngjarje natyrore. Ato janë, në shumicën e rasteve, pasojë e ndërhyrjeve njerëzore të pakontrolluara, e keqmenaxhimit të territorit dhe e mungesës së planifikimit afatgjatë. Pra, shiu është fenomen natyror. Përmbytja është fenomen social. Kjo diferencë është themelore për të kuptuar pse sot, në Shqipëri, përmbytjet ndodhin brenda pak orësh, madje pas reshjeve mesatare, ndërsa në të shkuarën, pavarësisht mungesave teknologjike, ato ishin më të rralla në zona urbane si Durrësi, Gjirokastra, Tirana apo Shkodra. Lind pyetja: pse nuk kishte përmbytje të tilla në komunizëm? Pa idealizuar një sistem autoritar, disa fakte objektive duhen pranuar: Urbanistika ishte e centralizuar dhe rigoroze. Ndërtimet pa leje ishin pothuajse të pamundura. Territori respektohej sipas studimeve gjeologjike dhe hidrologjike, jo për shkak të demokracisë, por për shkak të kontrollit total shtetëror. Kanalet kulluese, kolektorët dhe sistemet e drenazhimit mirëmbaheshin rregullisht, sepse infrastruktura shihej si interes shtetëror, jo si burim privat fitimi. Pyllëzimi dhe ndalimi i prerjeve masive krijonin ekuilibër ekologjik. Pra, nuk ishte ideologjia që parandalonte përmbytjet, por disiplina territoriale dhe kontrolli i fortë institucional. Pse sot përmbytjet ndodhin “brenda ditës”? Arsyet janë të shumëfishta dhe kumulative: a) Urbanizimi kaotik Ndërtime mbi shtretërit e lumenjve dhe përroskave Betonizim masiv që pengon absorbimin natyror të ujit Shkatërrim i hapësirave të gjelbra urbane b) Dështimi i infrastrukturës ekzistuese Kanalizime të bllokuara, të nën-dimensionuara ose të braktisura Sisteme kulluese të projektuara për një Shqipëri me gjysmën e popullsisë urbane aktuale c) Djegia e maleve dhe shpyllëzimi nga pikëpamja shkencore, pyjet: stabilizojnë tokën, ngadalësojnë rrjedhën e ujërave, parandalojnë rrëshqitjet dhe përmbytjet e shpejta. Djegia e pyjeve dhe prerjet pa kriter e kthejnë shiun në përmbytje brenda minutash. Kush mban përgjegjësi për ndërtimet pa kriter? Nga pikëpamja juridike dhe institucionale, përgjegjësia është zinxhir: Bashkitë (lejet, moskontrolli, amnistitë selektive) Institucionet e planifikimit territorial Inspektoratet që nuk kanë vepruar Politika që ka toleruar kaosin për përfitime elektorale Një kulturë shoqërore që e ka normalizuar shkeljen e ligjit Nuk bëhet fjalë për “një fajtor”, por për një sistem përgjegjësish të shpërndara. A ka vend për hetime ligjore? Po. Pa asnjë dyshim. Nga pikëpamja e shtetit të së drejtës: Dëmtimi i mjedisit Ndërtimet në zona të ndaluara Mosveprimi i autoriteteve përballë rrezikut të parashikueshëm janë elementë të mjaftueshëm për hetime penale, administrative dhe civile. Mos’hetimi nuk është mungesë provash; është mungesë vullneti politik. A janë bërë këto shkatërrime me vetëdije? Këtu duhet bërë një ndarje e qartë analitike: Po, shumë veprime janë bërë me vetëdije për përfitim ekonomik afatshkurtër. Jo, nuk ka prova shkencore, juridike apo inteligjente që dëshmojnë një plan të unifikuar, sekret dhe të qëllimshëm për shkatërrimin e Shqipërisë si projekt kombëtar nga brenda apo nga jashtë. Shkatërrimi sistemik shpesh nuk vjen nga një plan i vetëm, por nga: korrupsion i përhapur, mungesë vizioni, mediokritet institucional, dhe normalizim i dështimit. A duhet hetuar ndikimi i faktorëve të huaj? Në analizë serioze, çdo shtet është i ekspozuar ndaj ndikimeve të huaja, por: akuzat për “agjentë të huaj” kërkojnë prova faktike, jo perceptime emocionale; çdo hetim i tillë duhet të bazohet në dokumente, jo në dyshime kolektive. Rreziku real nuk është agjenti i huaj imagjinar, por: bashkëpunëtori vendas real që shkatërron vendin për interesa personale. Megjithatë, nuk është e gabuar të përqendrohet një grup hetimor për këto dyshime. Pse nuk ka forca emergjente funksionale? Sepse: Emergjenca nuk sjell përfitim elektoral të shpejtë Investimet shkojnë më tepër në fasada sesa në struktura Institucionet janë të politizuara dhe të pa-profesionalizuara Një shtet serioz matet jo kur gjithçka shkon mirë, por kur goditet nga kriza. A po shkatërrohen paralelisht shëndetësia, arsimi, ushtria, ekonomia? Kjo nuk është rastësi, por as domosdoshmërisht komplot. Është pasojë e një modeli: që konsumon burime, nuk prodhon institucione, dhe nuk investon në kapital njerëzor. Kur institucionet dobësohen një nga një, shteti nuk shembet me zhurmë, ai rrëshqet ngadalë në pafuqinë kronike. Mes zemërimit të drejtë dhe arsyes së ftohtë Zemërimi qytetar është i justifikuar. Dyshimi kritik është i shëndetshëm. Por shpëtimi nuk vjen nga mitet e konspiracionit, por nga: drejtësia funksionale, planifikimi shkencor, përgjegjësia individuale dhe kolektive.
