Vdekja e liderit mercenar Yevgeny Prigozhin, ishte e parashikueshme që nga rebelimi i tij kundër Kremlinit në qershor. Përplasja ishte një sinjal për tronditjen e thellë, që shkaktoi në Kremlin. Eleminimi demonstrativ i Prigozhin dhe udhëheqjes Wagner saktësisht dy muaj pas tentativës për grusht shteti është një sinjal nga Putin për elitën ruse në prag të zgjedhjeve të 2024: Kujdes, pabesia është e barabartë me vdekjen”. Faktikisht Prigozhin nënshkroi urdhrin e tij të vdekjes në momentin që ndaloi 200 kilometra nga Moska.
Prigozhin thjesht e mbivlerësoi veten
Fillimisht, Putin mirëpriti mercenarët në luftën kundër Ukrainës. Por më pas shefi i Wagner-it e sfidoi atë. Dhe ky mund të ketë qenë një provokim shumë i rëndë. Prigozhin do ta paguante me jetën e tij sulmin ndaj Putinit. Yevgeny Prigozhin i revoltuar marshoi për në qendrën ruse të pushtetit. Por në gjysmë të rrugës për në Moskë, ai u ndal. Ndoshta situata iu duk shumë e pashpresë. “Kollonat tona po kthehen dhe po shkojnë në drejtim të kundërt përsëri në kampe,”- tha Prigozhin në fund të qershorit, ndërsa tentativa e tij për kryengritje tërhoqi vëmendjen globale. Sundimtari bjellorus Alexandër Lukashenko u paraqit si një ndërmjetës, i cili, pas konsultimit me shefin e Kremlinit, Vladimir Putin, foli me Prigozhin dhe negocioi një marrëveshje. Luftëtarët Wagner, 5000 prej të cilëve thuhet se kanë qenë në rrugën e tyre për në Moskë me një kolonë, u jepet një garanci sigurie. 5000 luftëtarë sigurisht që nuk do të kishin mjaftuar për të fituar një luftë për pushtet kundër udhëheqjes së ushtrisë ruse. Trupat çeçene të udhëhequra nga kreu i republikës, Ramzan Kadyrov, ishin tashmë në rrugën e tyre për të ndaluar mercenarët Wagner. Prigozhin tronditi të gjithë me marshimin e tij në kryeqytet, kryengritjen kundër udhëheqjes së ushtrisë, luftën për pushtet kundër ministrit të mbrojtjes. Në fund të fundit edhe kundër Putinit. Ai e kishte dënuar kryengritjen e armatosur të shefit të fuqishëm mercenar si “tradhti”. Dhe “tradhtarët”,- tha ai, duhet të ndëshkohen. Putin nuk donte asgjë më pak se sa të shmangte luftën civile.
Muaj provokimesh
Kryengritja e mercenarëve u zgjidh përfundimisht me një marrëveshje të krijuar nga miku i Putinit dhe presidenti i Bjellorusisë, Lukashenko. Prigozhin dhe trupat e tij duhej të tërhiqeshin në Bjellorusi. Në këmbim, një çështje penale kundër tij për kryengritje të armatosur do të hiqet. Ka pasur konfuzion të vazhdueshëm për zbatimin e marrëveshjes. Pesë ditë pas kryengritjes, Prigozhin thuhet se mori pjesë në një takim me Putinin. Ai u fotografua në Shën Petersburg në fund të korrikut kur atje po zhvillohej një samit Rusi-Afrikë. Dhe në fillim të kësaj jave ai u shfaq në një video që supozohet se është marrë në Afrikë.
Prej muajsh Prigozhin dhe komandantët e trupës së tij Wagner kishin sfiduar udhëheqjen e ushtrisë ruse, fillimisht ishin doza edhe më të vogla, ankesa për mungesë municionesh dhe mungesë vlerësimi. Lufta për pushtet më vonë u përshkallëzua. Prigozhin sulmoi ministrin e Mbrojtjes Sergej Shoygu dhe shefin e shtabit Valeriy Gerasimov. Ai tha se lidershipi ushtarak kundër Ukrainës po dështon, është krejtësisht i paaftë.
Lufta personale për pushtet
Më në fund, dueli arriti në krye: Prigozhin akuzoi udhëheqjen e ushtrisë për bombardimin e pozicioneve të Prigozhin dhe vrasjen e shumë luftëtarëve të tij. Ai tha këtë pasi Departamenti i Mbrojtjes lëshoi një ultimatum: Të gjitha njësitë paraushtarake, të quajtura “njësi vullnetare”, duhet të kalojnë nën komandën e ministrisë deri më 1 korrik. Prigozhin rezistoi, u përgjigj se nuk do të përkulej. Dhe Putini nuk mund të qëndronte më jashtë kësaj.
Ishte një sekret i hapur në Rusi se urdhri afatshkurtër i ministrisë kishte për qëllim kryesisht të vinte nën kontroll Prigozhin dhe mercenarët e tij Wagner. Sipas vlerësimeve perëndimore, deri në 50,000 luftëtarë ishin nën komandën e Prigozhin. Pak para fillimit të grushtit të shtetit, vetë Prigozhin foli kundër udhëheqjes së ushtrisë prej 25,000 luftëtarësh. Ajo që kishte nisur si një shtesë ushtarake që Moska e mirëpriti ishte kthyer prej kohësh në një luftë pothuajse personale për pushtet dhe toni i Prigozhin u bë gjithnjë e më i mprehtë.
Disa ditë para kryengritjes, shefi mercenar akuzoi Ministrinë e Mbrojtjes dhe ministrin Sergei Shoygu se po mashtronin popullsinë ruse me gënjeshtra. Sukseset e Ukrainës janë dukshëm më të mëdha sesa e ka pranuar Moska. Sipërfaqe të mëdha humbasin. Ai madje tha: “Një ditë Rusia do të zgjohet dhe do të kuptojë se Krimea i është dorëzuar Ukrainës”.
Më vonë ai shkoi edhe më tej me një tirade të re: Prigozhin e përshkroi pushtimin rus të Ukrainës si krejtësisht të pajustifikuar, sepse Ukraina nuk kishte ndërmend të sulmonte Rusinë me ndihmën e NATO-s. “Ministria e Mbrojtjes po mashtron publikun dhe presidentin”,- tha ai në një nga videot e tij të rregullta në Telegram, duke e fajësuar atë për vdekjen e mijëra e mijëra ushtarëve rusë vetëm në ditët e para të luftës. Ai qëlloi me fjalë ministrin e Mbrojtjes Shoygu dhe ndonëse nuk e emëroi personalisht, goditi edhe komandantin e përgjithshëm të forcave të armatosura ruse, Vladimir Putin. Dhe komentuesit gjithmonë thoshin se bosi i Wagner-it do ta paguante me jetën e tij për kritikat e tij. Ashtu si kritikët e tjerë të Putinit më parë. Ministria Britanike e Mbrojtjes e përmblodhi dukshmën përfundimin si më poshtë: “Prigozhin kishte minuar autoritetin e autoriteteve zyrtare ushtarake. Ndoshta Prigozhin e kishte menduar tashmë se nuk mund të kthehej më, se duhej të fitonte luftën për pushtet kundër Shoygut, në mënyrë që të bëhej vetë shefi i ushtrisë. “Shoygu vs Prigozhin” ishte titulli i gazetës ruse Novaya Gazeta, e cila u detyrua në mërgim. Evropë. Për vite të tëra, Rusia kishte mbajtur qëllimisht njësitë ushtarake private në një zonë gri të papërcaktuar, duke mbrojtur kështu edhe trupat Wagner të Prigozhin. Për shembull, Moska mund të mohojë lehtësisht operacionet e fshehta jashtë vendit. Trupat Wagner, dhjetëra mijëra luftëtarë të fortë, morën pjesë në Siri, Mali, Afrikën Qendrore, Libi dhe gjithashtu në Ukrainë. Edhe pse Moska ishte pjesë e këtij modeli të përbashkët ushtarak dhe biznesi për ndikim politik, Kremlini gjithmonë mund të përpëlitej dhe të thoshte se nuk dinte asgjë, se ushtarët rusë nuk ishin të përfshirë. Kjo ndryshoi me fushatën kundër Ukrainës. Përfshirja e skuadrës Wagner në luftime u bë zyrtare. Por Prigozhin njihej edhe si një biznesmen i paskrupullt me të kaluar kriminale. Ai dhe Putin njihen prej kohësh. Kur presidenti aktual ishte ende duke punuar në administratën e qytetit të Shën Petersburgut, -thuhet se ai shkonte në restorantin e Prigozhin. Për këtë arsye rusi, i cili u burgos për disa vite për grabitje, njihet edhe si “kuzhinieri i Putinit”. Burri me kokën e rruar thuhet se ka ndërhyrë në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020 në SHBA me fabrikën e tij të trolleve në internet, e cila është e specializuar në dezinformim. Kjo është arsyeja pse Shtetet e Bashkuara e vendosën atë në një gjueti ndërkombëtare. Trupat Wagner vlerësohen si një “organizatë terroriste” në Perëndim, përgjegjëse për krimet e luftës në shumë vende. Kudo që ka shkuar Wagner, ka shkaktuar vdekje, shkatërrim dhe shfrytëzim. Prigozhin ishte “një vrasës” dhe duhet “të mbahet mend si i tillë”. Sistemi i pushtetit të Putinit është plasaritur dhe ai nuk mund ta ndalojë më atë. Nëse grupi Wagner, i prerë nga Putini, do të formojë një rebelim po do të nënshtrohet pa një lider është një pyetje e hapur. Rusia, me ose pa Wagner, do të vazhdojë me politikën e saj, jo vetëm në Ukrainë, por mbi të gjitha në Afrikë.
