Identitetin dhe sovraniteti mbeten në çdo kohë një thirrje për një alternativë kombëtare gjithëpërfshirëse që ia heq fuqinë e interpretimit politikës së njëanëshme të identitetit të krahut të djathtë, apo të majtë, si dhe i kundërvihet presioneve të ekstremizmit të grupimeve me tendenca shoviniste. Ne shqiptarët, shteti dhe grupimt politike mbrojnë me të drejtë identietin e nacionalizmin duke respektuar e respektuar edhe atë të pakicave të tjera.
Identiteti dhe sovraniteti kombëtar
E djathta ekstreme është bërë forca politike më dinamike në shumë vende të botës, pjesërisht sepse populistët e krahut të djathtë e paraqesin veten me mjeshtëri si mbrojtës të një identiteti dhe sovraniteti kombëtar të kërcënuar.
Presidenti i SHBA-së Donald Trump është shembulli më i dukshëm. Menjëherë pas marrjes së detyrës, ai këmbënguli se ishte “detyra e tij si president” të mbronte amerikanët nga “vala e baticës së të huajve të paligjshëm dhe drogës që derdhet përtej kufijve tanë”. Ai i paraqiti politikat e tij të imigracionit dhe tregtisë si një formë shpëtimi kombëtar.
Udhëheqës të tjerë të krahut të djathtë, si kryeministri hungarez Viktor Orbán, kryeministri indian Narendra Modi dhe presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan, si dhe politikanë si Nigel Farage në Britaninë e Madhe dhe Marine Le Pen në Francë, përdorin ide të ngjashme nacionaliste dhe ksenofobike.
Elitat liberale, të cilat e kanë refuzuar prej kohësh nacionalizmin, kanë tendencë ta shohin një retorikë të tillë si regresive. Sidomos në Perëndim, nacionalizmi u diskreditua pas Luftës së Dytë Botërore dhe apelimet për identitetin kombëtar u braktisën kryesisht në favor të theksimit të autonomisë individuale.
Megjithatë, sondazhet tregojnë vazhdimisht se vetëkuptimi i shumicës së njerëzve është ende i ndikuar fuqishëm nga kombësia e tyre. Kjo nuk mund të cilësohet paradoksale. Në botën e sotme moderne shtetet-kombe janë të fuqishëm. Identiteti kombëtar është, në një farë mënyre, i paracaktuar në mënyrë strukturore. Studimet tregojnë gjithashtu se përkatësia në një kolektiv të madh na ndihmon të kategorizojmë botën dhe të gjejmë veten brenda saj, gjë që forcon vetëvlerësimin tonë dhe zvogëlon rrezikun e ndarjeve shoqërore.
Njësitë më të rëndësishme politike në botën moderne janë shtetet-kombe
Refuzimi i menjëhershëm i identitetit kombëtar nuk i ka bërë ato më pak të rëndësishme. Përkundrazi, krijoi një boshllëk që politikët e mbushën me nxitim. Duke mos pasur një koncept bindës liberal të vetvetes, shumë iu drejtuan karakteristikave tradicionale dhe shpesh përjashtuese, të tilla si etnia, “raca” dhe feja. Politikanët e ekstremit të djathtë e përdorën këtë formë të politikës së identitetit për të nxitur frikën: nga emigrantët, pakicat gjoja të paasimilueshme dhe organizatat mbikombëtare që miratojnë ligje të padëshirueshme.
Forcat progresive shumë shpesh i kanë injoruar këto fenomene ose i kanë trajtuar shkaqet e tyre si probleme që mund të zgjidhen përmes politikës teknokratike, duke mos arritur të njohin se sa ngushtë janë ato të ndërthurura me identitetin kulturor të votuesve. Prandaj, nuk është për t’u habitur që peizazhi politik në kaq shumë vende sot karakterizohet nga një ringjallje e së djathtës ekstreme dhe një reagim liberal që përpiqet të rifitojë ekuilibrin e tij.
Për t’iu kundërvënë nacionalizmit përjashtues dhe përhapjes së pamëshirshme të frikës nga e djathta ekstreme, liberalët duhet të zhvillojnë politikën dhe kulturën e bashkimit e mirëkuptimit. Por mbi cilat ideale duhet të bazohen ato? Ndërsa theksimi i vlerave të përbashkëta është i rëndësishëm, patriotizmi kushtetues vetëm është shumë abstrakt për të krijuar kohezion të vërtetë shoqëror. Një fokus i ngushtë në qeverisjen e mirë është gjithashtu i rrezikshëm, pasi edhe sistemet e drejtuara mirë mund të lëkunden.
Tre kritere janë thelbësore për zhvillimin e një bindjeje të qëndrueshme politike. Së pari, ajo duhet të ketë një thelb emocional dhe motivues për të vepruar. Forma e saj specifike ka të ngjarë të ndryshojë nga një vend në tjetrin, por emocionet dhe përkushtimet e ndërgjegjëshme janë të domosdoshme.
Refuzimi i identitetit kombëtar nuk e ka bërë atë më pak domethënës
Një dinamikë e ngjashme ndodhi në Poloni. Në prag të zgjedhjeve parlamentare të vitit 2023, partitë e opozitës e portretizuan anëtarësimin në BE si një pjesë integrale të identitetit perëndimor të vendit dhe paralajmëruan se ndryshimi autoritar i partisë në pushtet në atë kohë, Ligj dhe Drejtësi (PiS), e kërcënonte atë.
Përvoja braziliane tregon se idetë alternative mund të ndikohen edhe nga presioni i jashtëm. Në përgjigje të sulmeve të Trump ndaj sovranitetit brazilian, Presidenti Luiz Inácio Lula da Silva e paraqiti veten si një kampion të një Brazili të pavarur dhe pluralist dhe i portretizoi kundërshtarët e tij të ekstremit të djathtë – veçanërisht ish-Presidentin Jair Bolsonaro – si të nënshtruar ndaj interesave të SHBA-së.
Së dyti, një alternativë e suksesshme liberale-nacionaliste duhet të jetë vërtet gjithëpërfshirëse dhe e aftë të mobilizojë një elektorat të gjerë duke tejkaluar ndarjet demografike, sociale dhe klasore.
Së treti, meqenëse njerëzit kanë një nevojë të lindur për përkatësi, çdo nismë efektive politike duhet të nxisë një ndjenjë komuniteti dhe fati të përbashkët. Kjo kërkon rimarrjen e simboleve kombëtare të përvetësuara nga e djathta ekstreme dhe mbushjen e tyre me vlera demokratike. Fitorja e fundit e Rob Jetten ndaj Geert Wilders të ekstremit të djathtë në zgjedhjet parlamentare holandeze, pjesërisht për shkak të përdorimit të tij strategjik të simboleve kombëtare, ofron një model të dobishëm. Edhe në Izrael, Poloni dhe Brazil, grupet e shoqërisë civile dhe partitë opozitare kanë vendosur flamuj kombëtarë në zemër të fushatave të tyre.
Megjithatë, një nacionalizëm liberal nuk duhet të mbështetet në një alternativë të vetme, por të lindë nga disa alternativa me programe të qarta që përforcojnë njëra-tjetrën dhe pasqyrojnë një vizion të përbashkët qytetar. Qëllimi nuk është të fitojë mbi ksenofobët e ashpër, por të arrijë votuesit e moderuar dhe konservatorë që kujdesen për vendin e tyre dhe që mund të mbështesin politikanë joliberalë nga frika.
Mbrojtja e shoqërive të hapura e demokratike
Në peizazhin politik të polarizuar të sotëm, edhe ndryshimet e vogla në opinionin publik mund të përcaktojnë nëse e ardhmja u përket autoritarëve apo mbrojtësve të shoqërive të hapura dhe demokratike.
Shteti ligjor dhe demokracia funksionale perëndimore njohin e respektojnë detyrimet kushtetuese për identitetin dhe sovranitetin shtetëror dhe u garantojnë me ligj grupimeve politike të drejta e liri, pa dallime në të majta, të qendrës apo të djathtës. Në rast se këto të drejta e liri shpërdorohen, atëhere vepron ligji dhe kërkohet përgjegjsia kur cënoehn e rrezikohen interesat e përgjithshme kombëtare. Po të kuptohen e zbatohen drejtë parimet kushtetuese dhe ato që i japin jetë pluralizmit, ruhen shteti e demokracia dhe mënjanohen në kohë teprimet apo rreziqet e të djathtës apo të majtës ekstreme.
Në kushtet e Bashkimit Evropian, nacionalizmi dhe integrimi është e nevojshme dhe faktikisht e domosdoshme që në mënyrë organike dhe në unitet të mbështesin vullnetin e popujve për afrimin dhe forcimin e bashkësisë drejt një supershteti të përbashkët. Me këtë vizion harmonizohen e realizohen drejtë funksionet e shtetit të përbashkët dhe respektohen sovraniteti e identieti i kombeve e kombësive.
Shqiptarët e ndarë me dhunë e të përgjakur nga pushtuesit e shovinistet e shteteve fqinjë janë shembulli i nacionalizmit që ka mbrojtur identietin, gjuhën e kulturën e ekzistencën. Bashkimin kombëtar e kërkojnë dhe duan ta arrijnë në mënyrë demokratike me integrimin evropian. Këto vlera pozitive u vlerësuan edhe në fushatën elektorale në Kosovë. Uroj që të përfundojë me sukses, të arrihet mirëkuptim i gjerë për stabilitetin, zgjedhjen e organeve përfaqësuese dhe të mos përsëritet kriza e rëndë politike e bojkotit e paralizimit të shtetit.
