Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë një status të veçantë në Evropë. Ndikimi i fuqishëm amerikan në mbrojtjen e sigurinë e kontinentit, si dhe në sovranitetin e shteteve evropiane bazohet në prezencën dominuese ushtarake dhe rolin në marrjen e vendimeve politike me rëndësi strategjike. Faktor tjetër parësor është edhe NATO që drejtohet nga komandanti ushtarak amerikan. SHBA është garantuesja kryesore e sigurisë evropiane, përfshirë edhe mburojën ajrore e bërthamore.
Ndikimi amerikan është më i ndjeshëm në Gjermani, në krahasim me Britaninë e Madhe dhe Francën. Gjermania vazhdon politikën e mbrojtjes bërthamore me armët amerikane dhe nuk dëshëron të bëhet fuqi bërthamore. Me marrëveshjen e arritur midis Britanisë së Madhe, Francës e Gjermanisë, armët bërthamore britanike e franceze do të jenë në shërbim të mbrotjes evropiane që garantohet nga NATO.
Diskutime të gabuara e nënvleftësuese
Kohët e fundi, janë bërë disa diskutime të çuditëshme nga disa kundërshtarë politikë të administratës amerikane, komente në median dhe në opinonin publik. Ushtarët amerikanë të stacionuar në Gjermani, thuhet se mbështeten në bankat e ushqimit në këtë vend, për shkak të mbylljes financiare në Uashington?
Ky raport, bazuar në një rekomandim nga Ushtria Amerikane, kohët e fundit bëri bujë në media.
Këto qëndrime janë reagime negative me synime të caktuara të luftës së brendshme politike. Nuk mund të mendohet që ushtria më e fuqishme në botë nuk është në gjendje të ushqejë ushtarët e saj?
Lajmi i vendos trupat amerikane në Gjermani, të cilat ende numërojnë rreth 35,000 dhe janë të shpërndara në baza më të mëdha dhe më të vogla, në qendër të debatit të brendshëm amerikan. Në fakt, njoftimi i Ushtrisë ka të ngjarë të ketë qenë kryesisht për median dhe votuesit amerikanë, të cilët duhej të ishin të indinjuar që opozita politike, përkatësisht demokratët, kishte shkaktuar një mungesë të mundshme furnizimesh për trupat.
Ushtria amerikane tradicionalisht gëzon respekt të lartë midis popullsisë lokale. Mund të supozohet me siguri se bazat ushtarake amerikane në të gjithë botën janë ndoshta zona e fundit e përgjegjësisë – ndryshe nga dhjetëra miliona amerikanë që mbështeten në kuponat e ushqimit që Uashingtoni do t’i linte të uritur ose të neglizhonte.
Baza ushtarake në afro gjysmën e shteteve të botës
SHBA-të mbajnë rreth 800 baza ushtarake në afërsisht 80 vende, me më shumë se 100 të vendosura në Japoni dhe Gjermani – secila me më shumë se 100 vende. Numri i bazave ndryshon në varësi të përkufizimit; në Gjermani, ka njëmbëdhjetë baza kryesore, si dhe baza të lidhura, qendra logjistike dhe zona trajnimi dhe ushtrimesh. Bazat janë kryesisht, por jo ekskluzivisht, një trashëgimi e drejtpërdrejtë e Luftës së Dytë Botërore dhe pushtimit të mëvonshëm Aleat të ish-fuqive të Boshtit të Japonisë, Gjermanisë (Perëndimore) dhe Italisë. Vendosja e tyre rrjedh gjithashtu nga interesi strategjik afatgjatë i SHBA-së në kontrollin e kontinentit evropian, rajonit të Paqësorit Lindor dhe, akoma më e rëndësishmja, Lindjes së Mesme dhe Amerikës Latine.
Një vështrim në hartat përkatëse që tregojnë vendndodhjen globale të bazave amerikane e bën të qartë shkallën. Chalmers Johnson, një ish-këshilltar dhe autor i CIA-s, e përmblodhi me vend qëllimin kryesor të këtyre bazave ushtarake në një dokumentar të ZDF në fillim të viteve 2010: “Themeli i perandorive klasike evropiane ishte kolonia. Për perandorinë amerikane, gurthemeli është baza ushtarake.” Dhe shkrimtari dhe politikani i shquar amerikan Gore Vidal i përshkroi bazat ushtarake amerikane dhe përhapjen e tyre globale edhe më kritikisht: si një “kancer”. Sepse “një rrjet bazash i shtrirë globalisht do të thotë që nëse je sundimtari i Perëndimit, mund të bësh luftë përgjithmonë. Dhe ne gjithmonë do të gjejmë një pretekst për të sulmuar një armik”.
Në të vërtetë, rrjeti botëror i bazave ushtarake amerikane u krijua kryesisht pas Luftës së Dytë Botërore, kur SHBA-të u ngritën për t’u bërë hegjemonia e padiskutueshme e Hemisferës Perëndimore. Në tre fuqitë e mundura të Boshtit, u krijua një prani e përhershme amerikane, e cila, megjithëse më e vogël se gjatë Luftës së Ftohtë, vazhdon në thelbin e saj deri më sot.
Vetëm në Okinawa, ka rreth tre duzina baza ushtarake amerikane; ishulli japonez është veçanërisht i rëndësishëm për SHBA-të për shkak të vendndodhjes së tij në Paqësorin Lindor dhe afërsisë së tij me Tajvanin dhe Kinën. Deri në 30,000 trupa thuhet se janë të stacionuara atje.
Gjatë dhe pas Luftës së Gjirit të vitit 1991 kundër Irakut, SHBA-të gjithashtu krijuan baza ushtarake në Arabinë Saudite, Kuvajt, Bahrein, Katar, Oman dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Dhe që nga bombardimi i Jugosllavisë në vitin 1999, SHBA-të kanë mbajtur një bazë përkatëse në Kosovë, Kampin Bondsteel.
“Bazat ushtarake dhe lufta shkojnë dorë për dore”, thotë antropologia Catherine Lutz e Universitetit Brown në Providence, Rhode Island, SHBA. “Shumica e bazave ushtarake amerikane janë rezultat i luftërave. Ato janë plaçka, plaçka e luftës; domethënë, ato u kapën gjatë luftës dhe nuk u kthyen më kurrë.” Situata ishte e ngjashme me bazat gjermane edhe nëse konteksti ushtarak ishte i ndryshëm atëherë, dhe vështirë se dikush do të kritikonte pushtimin aleat të Gjermanisë pas luftës sot.
SHBA garanton interesat e saj gjeostrategjike në Evropë
Argumenti, i paraqitur përsëri dhe më me zjarr se kurrë që nga 24 shkurti 2022, se trupat amerikane në Gjermani dhe shtete të tjera të BE-së shërbejnë kryesisht për të mbrojtur këto vende aleate me Uashingtonin, duhet të kualifikohet në mënyrë të konsiderueshme. Që në qershor 2020, ish-komandanti i forcave amerikane në Evropë, Gjenerali Ben Hodges, komentoi mbi njoftimet e Donald Trump në fund të mandatit të tij të parë për të zvogëluar numrin e trupave të stacionuara në Gjermani me një të katërtën në këtë mënyrë. “Arsyeja pse kemi trupa amerikane të stacionuara në Gjermani nuk është për të mbrojtur gjermanët – gjithçka që kemi këtu është për përfitimin tonë.” Në një intervistë po atë muaj, Hodges shpjegoi më tej: “Stacioni i forcave dhe funksionimi i Bazës Ajrore Ramstein, spitali në Landstuhl dhe bazat tona logjistike, të cilat Gjermania na lejon t’i bëjmë, janë strategjikisht të rëndësishme për ne. Kjo na mundëson të përmbushim misionin tonë në Evropë, Afrikë dhe Lindjen e Mesme. (…) Trupat amerikane në Gjermani shërbejnë kryesisht për të ofruar mbështetje të shpejtë për forcat që vijnë nga SHBA-ja, me logjistikë, administratë dhe komunikime. Të vetmet trupa luftarake që kemi janë të stacionuara në Vilseck, Bavari. Kaq.”
Asnjë analizë strategjike, deklaroi Hodges, nuk do të arrinte në përfundimin se SHBA-ja do të ishte më mirë të zvogëlonte praninë e saj në Gjermani. Ish-Inspektori i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura Gjermane, Harald Kujat, u pajtua me këtë vlerësim: “Amerikanët nuk janë këtu për të na bërë një nder, por sepse kanë interesa strategjike.” Në të vërtetë, interesi strategjik i SHBA-së në Evropë nuk është vetëm të ruajë, por edhe të zgjerojë ndikimin e saj në kontinent – dhe ta monitorojë atë midis aleatëve të saj. Qendra Teknike Evropiane (ETC) e Agjencisë së Sigurisë Kombëtare (NSA) në Mainz-Kastel pranë Wiesbaden i shërben këtij qëllimi, dhe aktivitetet e saj u ekspozuan shumë vite më parë nga informatori Edward Snowden.
Bazës Ajrore në Ramstein
Interesat gjeostrategjike në Evropë, Afrikë dhe Lindjen e Mesme koordinohen kryesisht përmes bazës më të rëndësishme amerikane në Evropë, Bazës Ajrore Ramstein. Ky objekt, përfshirë aeroportin e tij ushtarak, baza më e madhe jashtë SHBA-së, mbulon një sipërfaqe prej afërsisht 14 kilometrash katrorë, rreth dhjetë kilometra nga Kaiserslautern. Ai ekziston që nga viti 1951 dhe operohet nga Forcat Ajrore Amerikane. Ramstein nuk është vetëm selia e forcave ajrore të NATO-s dhe Ushtrisë Amerikane në Evropë, por edhe qendra e operacioneve të mbrojtjes nga raketat e aleancës në kontinent dhe një qendër për transportin e ngarkesave dhe trupave amerikane në shumë pjesë të botës.
Baza është kritikuar disa herë në dekadat e fundit, përfshirë rolin e saj në luftën me dronë të SHBA-së në vitet 2000 dhe 2010. Midis viteve 2002 dhe 2015, midis 3,200 dhe 5,300 njerëz u vranë në bombardime me dronë në Afganistan, Pakistan, Jemen dhe Somali. Në vitin 2014, një familje jemenase paditi gjithashtu Gjermaninë. Argumenti i tyre: Ushtria amerikane mund të kryente vrasjen e të afërmve të tyre – dy civilë që nuk kishin lidhje me asnjë organizatë terroriste – vetëm me ndihmën gjermane nëpërmjet Ramstein. Kjo për shkak se operacionet e dronëve të kontrolluara nga SHBA-të mbështeten në një sistem satelitor të vendosur në këtë bazë. Edhe pse një gjykatë gjermane vendosi pjesërisht në favor të familjes paditëse disa vite më parë, Gjykata Kushtetuese Federale në Karlsruhe, në vendimin e saj këtë verë, e gjeti qeverinë gjermane jo fajtore: ajo nuk shkeli të drejtën ndërkombëtare dhe nuk kishte asnjë detyrë ekstraterritoriale mbrojtjeje në rastet në fjalë. Ndërkohë, lufta e dronëve amerikanë në periferi të botës është pothuajse zhdukur nga ndërgjegjësimi publik.
Sot, Ramstein është në qendër të koordinimit të dërgesave të armëve perëndimore në Ukrainë dhe është vendi i takimit të Grupit të Kontaktit të Mbrojtjes së Ukrainës. Megjithatë, vetë dërgesat e armëve nuk kalojnë kryesisht përmes kësaj baze ajrore. Dhe që nga fundi i vitit 2024, selia e NATO-s për mbështetjen e Ukrainës, Ndihma dhe Trajnimi i Sigurisë së NATO-s për Ukrainën (NSATU), është vendosur në Clay Barracks, një bazë tjetër e rëndësishme amerikane pranë Wiesbaden. Bazat ushtarake shërbejnë kryesisht si një funksion kyç, koordinues dhe teknologjik, dhe shumë më pak si një vend për të strehuar një numër të konsiderueshëm trupash, siç ishte rasti gjatë Luftës së Ftohtë.
Ushtarët amerikanë në Gjermani
Nuk është e mundur të përcaktohet në mënyrë përfundimtare se sa nga ushtarët amerikanë të stacionuar aktualisht në Gjermani janë pjesë e forcave të gatshme për luftime. Sipas ish-gjeneralit Ben Hodges, në vitin 2020 vetëm Rose Barracks në Vilseck, Bavari, supozohej të kishte trupa luftarake të stacionuara atje. Sipas burimeve të disponueshme, numri i ushtarëve amerikanë atje së fundmi arriti në rreth 4,500. Vetëm kjo shifër e bën të qartë: amerikanët në Gjermani nuk do të përfaqësonin një përforcim të rëndësishëm për sa i përket fuqisë punëtore në rast të një lufte konvencionale. Në vitin 1990, atje ishin të stacionuar afërsisht 250,000 ushtarë amerikanë, përveç rreth 150,000 ushtarëve kryesisht nga Britania e Madhe, Franca dhe vende të tjera të NATO-s. Prandaj, kur zëvendëspresidenti i SHBA-së J.D. Vance tha në shkurt të këtij viti se “e gjithë mbrojtja gjermane subvencionohet nga taksapaguesit amerikanë”, ai po bënte një nënvlerësim të madh. Ky është një ekzagjerim – veçanërisht kur shpërfillet aspekti i armëve bërthamore amerikane, të cilat ka të ngjarë të ruhen aktualisht në Bazën Ajrore Büchel në rajonin Eifel të Rheinland-Pfalzit.
Funksioni i lartpërmendur i këtyre bazave ushtarake si qendër, logjistikë dhe koordinim e shtyu Partinë e Majtë, për shembull, të paraqiste një mocion në Bundestag në vitin 2019 për t’i mohuar SHBA-së të drejtat e fluturimit mbi tokë dhe madje edhe përdorimin e bazave ushtarake si Ramstein, kur Shtetet e Bashkuara po përshkallëzonin konfliktin mbi Iranin.
Bazat amerikane me rol të veçantë
Si pasojë e luftës në Ukrainë, këto baza ushtarake mund të marrin një rol të veçantë duke filluar nga viti i ardhshëm – nëse, siç u njoftua në korrik 2024 nga udhëheqja amerikane dhe qeveria e mëparshme gjermane, raketat lundruese Tomahawk dhe SM-6 vendosen në Gjermani. Ky vendim, i cili tërhoqi kritika të konsiderueshme nga pjesë të publikut gjerman – dhe nuk u parapri as nga një debat parlamentar dhe as nga një rezolutë – do të krijonte mundësinë e nisjes së sulmeve të drejtpërdrejta nga territori gjerman kundër Rusisë, përfshirë Moskën. Kritikët kanë frikë se, në një skenar negativ, kjo mund të vërtetojë moton e mirë të shqiptuar dikur nga ish-Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Henry Kissinger, i cili vdiq në vitin 2023: “Të jesh armik i Amerikës mund të jetë e rrezikshme. Por të jesh mik i Amerikës është vdekjeprurëse”. Kritikët e bazave ushtarake amerikane gjithashtu përmendin vazhdimisht ekzistencën e tyre si provë të sovranitetit të kufizuar të Gjermanisë. Dhe ka një të vërtetë të konsiderueshme në këtë argument, jo vetëm për shkak të vendimit Tomahawk.
Ligji gjerman zbatohet nga bazat, por ato ruajnë statusin e veçantë
Ligji gjerman zbatohet zyrtarisht për bazat. Faktikisht, ky qëndrim zyrtar mbetet në të vërtetë teorikisht, sipas parimit të sovranitetit shtetëror në të gjithë teritorin. Fuqia e shtetit dhe e ligjit gjerman nuk ndihet e plotë në bazat ushtarake amerikane. Ekspertët dhe gjykatat gjermane kanë konfirmuar se ai vështirë se zbatohet në praktikë. Për shembull, zyrtarëve ose politikanëve gjermanë nuk u lejohet të hyjnë në baza pa pëlqimin e komandantëve amerikanë. Dhe anëtarët e Ushtrisë Amerikane gëzojnë imunitet të gjerë në Gjermani. Edhe pse bazat amerikane nuk konsiderohen territor ekstraterritorial sipas ligjit gjerman, vetë SHBA-të ushtrojnë juridiksion penal në rastet e veprave penale të kryera në këto baza. Në vitin 2017, Shërbimi Kërkimor i Bundestagut Gjerman arriti në përfundimin se “do të ishte e vështirë për autoritetet gjermane të sanksiononin krimet që potencialisht mund të kryhen në Bazën Ajrore Ramstein”. Bazat ushtarake gjithashtu duket se funksionojnë si një shtet brenda një shteti në aspekte të tjera. Për shembull, gjatë luftës civile siriane, dërgesat e armëve amerikane për grupet e opozitës siriane dyshohet se u përpunuan nëpërmjet Ramstein – pa autorizimin e nevojshëm nga qeveria gjermane. Qeveria gjermane deklaroi në vitin 2017 se nuk kishte qenë në dijeni të kësaj.
Kritikat ndaj bazave ushtarake përfshijnë edhe shqetësime mjedisore. Kimikatet e përdorura atje për dekada në shkumën e shuarjes së zjarrit gjatë ushtrimeve ushtarake, substancat per- dhe polifluoroalkil (PFAS), po ndotin ujërat nëntokësore. Megjithatë, për mbështetësit e pranisë amerikane në Gjermani, interesat jo-evropiane të SHBA-së të lidhura me bazat ushtarake janë më pak të rëndësishme sesa efekti pengues i pranisë së tyre. Carlo Masala i Universitetit Bundeswehr në Mynih e sheh atë si një “sinjal shkatërrues nga një perspektivë e politikës së sigurisë” për shtete si Rusia nëse SHBA-të do të tërhiqnin disa nga trupat e tyre nga Berlini dhe “nuk do të angazhoheshin më plotësisht për ndihmë konvencionale për të gjithë evropianët”. Megjithatë, kjo perspektivë mund të shërbejë vetëm si argument nëse ekziston një kërcënim faktik dhe realist nga një armik i jashtëm – Rusia.
Në këtë drejtim, vlerësimi i çdo situate kërcënimi potencial, si në afat të shkurtër ashtu edhe në afatgjatë, është thelbësor jo vetëm për argumentin pro ose kundër bazave ushtarake, por edhe për përcaktimin e asaj që mund të bëhet atje dhe prej andej. Dhe kjo vlen edhe në planin afatgjatë.
Gjermania përfiton nga bazat ushtarake amerikane
Megjithatë, për rajonet përkatëse gjermane ku ndodhen baza të rëndësishme amerikane, çështjet gjeopolitike luajnë, në rastin më të mirë, një rol dytësor. Për to, prania është kryesisht një faktor ekonomik i qëndrueshëm. Rreth 12,000 punonjës civilë gjermanë thuhet se ende punojnë për forcat e armatosura amerikane, një pjesë e madhe e tyre në Rheinland-Pfalz. Zonat rurale përreth bazave gjithashtu përfitojnë indirekt, për shembull nga investimet në ndërtim nga forcat e armatosura, si dhe nga fuqia blerëse e personelit dhe familjeve të tyre.
Dhe në Weilersbach, pranë Ramstein, spitali më i madh ushtarak amerikan jashtë Shteteve të Bashkuara është aktualisht në ndërtim e sipër. Përfundimi është planifikuar për vitin 2027; do të kushtojë afërsisht 1.46 miliardë euro, nga të cilat Gjermania po kontribuon me 266 milionë euro për kostot e planifikimit. Spitali ka për qëllim jo vetëm kujdesin për personelin amerikan nga rajoni, por edhe për rreth 200,000 anëtarë të shërbimit të vendosur në Evropë, Lindjen e Mesme dhe gjetkë. dhe Afrikë.
Vetëm në Komunitetin Ushtarak të Kaiserslautern, që përfshin Ramstein, jetojnë më shumë se 50,000 anëtarë të Ushtrisë Amerikane, familjet e tyre dhe personeli civil. Ata janë bërë prej kohësh pjesë e peizazhit dhe peizazhit të qytetit, dhe tërheqja e tyre është vështirë e imagjinueshme – edhe pse qeveria gjermane, thjesht ligjërisht, mund t’i ndërpresë marrëveshjet e stacionimit me një njoftim dyvjeçar.
Ligji dhe bazat ushtarake
Ligji gjerman ose ndërkombëtar dhe bazat ushtarake: këto dy koncepte janë dy botë të ndryshme në realitet.
