Befasitë e “Argeta LMG”/ Pas afro 70 vjetësh romani në vargje i Pushkinit vjen me një përkthim të ri nga gjuha origjinale sjellë në shqip në vargje të Pushkinit.
Romani në vargje është një gjini letrare, e cila është një zhvillim i poemës romantike, nga njëra anë dhe nga ana tjetër e romanit në prozë. Nga poema romantike ajo ka vargëzimin, metrikën dhe stilistikën e saj poetike. Nga romani në prozë ka huazuar veçoritë e tij të pasqyrimit të lirë të jetës në rrjedhshmërinë e saj, të lidhjeve reciproke të raporteve kohore dhe hapsinore dhe sistemin e personazheve në formë poetike. Subjekti i romanit në vargje «Eugjen Onjegini» shtjellon bëmat e një të riu të kohës së vet të ngopur nga jeta e kryeqytetit, që shkon në provincë, në fshat, për të administruar pronën, që i la trashëgim pas vdekjes xhaxhai i tij. Në afërsi me të jeton vajza Tatjana Llarina, e cila bie në dashuri me të. Në kundërshtim me normat e etikës së kohës, ajo i shkruan një letër dashurie Onjeginit, por ai nuk e pranon dashurinë e saj, e refuzon duke i bërë predikime morale.
Megjithëse ai është mësuar me një jetë të shthurur mondane, ai tregohet i kujdesshëm dhe i sinqertë, e shmang tundimin e çastit për të përfituar nga naiviteti i ndjenjave të saj të pastra. Onjegini, pas një grindjeje të kotë, vret në duel mikun e vet poet, Lenskin. I tronditur nga kjo ndodhi absurde tragjike, ai largohet nga fshati. Pas vitesh ai takon papritur Tatjanën, së cilën e pat mohuar dhe tani i shfaq dashurinë, por ajo nuk e pranon, megjithëse dashuria e saj për të ende jeton në zemër të saj. Ajo tashmë është e martuar dhe i mbetet besnike burrit të vet.
Nëpërmjet peripecive e ndodhive, të njohjes dhe të raporteve intime midis Onjeginit dhe Tatjanës si dhe të familjes së saj Pushkini pasqyron një tematikë të pasur të jetës së përditshme, të dashurisë, të martesës, mbi detyrimin bashkëshortor dhe besnikërinë, mbi probleme të jetës dhe të vdekjes.
Romani ka tre heronj: Onjeginin, Tatjanën dhe vetë Pushkinin.
Nëpërmjet peripecive e ndodhive, të njohjes dhe të raporteve intime midis Onjeginit dhe Tatjanës si dhe të familjes së saj Pushkini pasqyron një tematikë të pasur të jetës së përditshme, të dashurisë, të martesës, mbi detyrimin bashkëshortor dhe besnikërinë, mbi probleme të jetës dhe të vdekjes. Sipas vlerësimit të kritikut dhe studiuesit të njohur V. Belinski, romani është «një tabllo besnike e realitetit të shoqërisë ruse në një epokë të njohur».
Pushkini vetë është dhe një nga personazhet e romanit.
Autori pohon se ai, jo vetëm e ka njohur dhe ka patur miqësi me Onjeginin, por kjo e ka ndihmuar atë që të shpalosë mentalitetin, shijet dhe karakterin e personazhit kryesor si një përfaqësues i një brezi të tërë me dritëhijet e veta morale dhe psikologjike të epokës së vet.
Te Pushkini kemi naratorin dhe lirikun, i cili përshfaq zërin dhe zemrën e vet. Ai kalon nga notat e ngrohta lirike apo nostalgjike, në nota të lehta ironike ndaj veprimeve të personazheve si dhe ndaj gjykimeve të ngjarjeve dhe problemeve të jetës së shoqërise ruse, të traditave dhe të zakoneve të saj.
Kjo simetri kompozicionale i ka dhënë autorit mundësinë që të përcjellë edhe gjykimet e veta mbi artin, estetikën, dashurinë, natyrën dhe mbi biografinë e vet. Pushkini, duke u larguar shpesh nga subjekti i romanit, me meditimet e veta mbresëlënese, i zgjeron, jo vetëm kufijtë e subjektit, por dhe natyrën e ligjërimit të vet, duke e bërë veprën sa lirike, njëherësh edhe realiste, larg sentencave romantizante dhe natyraliste. Romani ne vargje «Eugen Onjegini» është një roman realist, i cili gërsheton në mënyrë fantastike «prozën» dhe «lirikën», vërtetësinë e jetës shoqërore me ndjeshmërinë e hollë të lirizmit dhe të ironisë brilante genuine.
Novatorizmi i tij në këtë gini ka të bëjë dhe me metrikën perfekte dhe ritmikën strikte të realizuar nëpërmjet strofës së veçantë katërmbëdhjetë vargëshe, që ka marrë emrin «strofa onjegiane» me një kombinim të rrallë rimash, të cilat e mbajnë të intonuar dhe të lirshme rrjedhshmërinë e subjektit romanesk. Romani në vargje «Eugen Onjegini» mbetet një vepër poetike e veçantë dhe e papërsëritshme në llojin e vet, jo vetëm në letërsinë ruse, por dhe në atë botërore.
Vangjush Ziko
Toronto, Kanada, gusht, 2023
PANAIRI I LIBRIT 2023
PASTAJ FOTOT E LIBRAVE
