Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), publikoi të hënën, më 01.12.2025, raportin për prodhimin dhe shitjen e armëvetë kohëve të fundit. Në situatën e tensionuar të luftërave në shtetet ndërluftuese dhe të rreziqeve reale që ndjehen nga vendet e tjera, janë rritur ndjeshëm kërkesat për blerje të armatimeve dhe janë shtuar në shifra të larta porositë për prodhimin e armëve e municioneve të teknologjisë së lartë të kohës.
Bum miliarda dollarësh fitime për prodhuesit e armëve
100 kompanitë më të mëdha të armëve në botë arritën shitje rekord vitin e kaluar. Të ardhurat e kombinuara u rritën me pothuajse gjashtë përqind në afërsisht 679 miliardë dollarë amerikanë (585 miliardë euro). Kjo ishte shifra më e lartë e regjistruar ndonjëherë nga instituti.
Instituti ia atribuon rritjen e fortë të të ardhurave kërkesës në rritje, veçanërisht për shkak të luftërave në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme. Kërkesa e lartë për armë në Ukrainë ishte veçanërisht e dukshme për prodhuesit evropianë, të ardhurat e kombinuara të të cilëve u rritën me rreth 13 përqind në 151 miliardë dollarë.
Prodhuesit evropianë të armëve, dhe veçanërisht gjermanë, shitën dukshëm më shumë armë në vitin 2024 sesa në vitin e kaluar. SIPRI përmend luftën në Ukrainë si arsyen kryesore.
Asnjëherë më parë kompanitë e armëve nuk kanë përfituar kaq shumë sa në vitin 2024. Kjo sipas një raporti të SIPRI-t mbi 100 kompanitë më të mëdha të armëve në botë. Të ardhurat e tyre nga shitja e armëve dhe shërbimeve ushtarake arritën në 679 miliardë dollarë amerikanë vitin e kaluar.
Kjo përfaqëson një rritje prej 5.9 përqind, të rregulluar për inflacionin, krahasuar me vitin 2023. Edhe atëherë, përshkallëzimi i tensioneve gjeopolitike dhe, mbi të gjitha, lufta në Ukrainë kishin çuar në rritjen e kërkesës për armë. Ky trend u përshpejtua në vitin 2024.
Lufta që shkakton pasojat katastrofike me viktima në njerëz dhe shkatërrimin e vendit, fatkeqësisht ndikon edhe përfitimet në shuma të jashtëzanonshme të prodhuesve të armëve. A është lufta në Ukrainë e mirë për biznesin? “Për sektorin e mbrojtjes, padyshim,” tha për DW Nan Tian i SIPRI-t, një nga autorët e raportit. “Në dy vitet e fundit, këto kompani armësh kanë rritur ndjeshëm të ardhurat e tyre.” Pajisje të reja ushtarake janë zhvilluar, rezervat janë rimbushur dhe pajisjet e shkatërruara janë zëvendësuar.
Kompanitë gjermane me rritje veçanërisht të lartë
Nga 100 kompanitë e listuara, 39 kanë selinë në SHBA që është padyshim vendi më i rëndësishëm dhe prodhuesi më i madh. Këto 39 kompani përbëjnë pothuajse gjysmën e të ardhurave të botës nga marrëveshjet e armëve. Megjithatë, rritja e tyre prej 3.8 përqind është ende relativisht modeste. 26 kompanitë evropiane (duke përjashtuar Rusinë) patën rezultate të ndryshme. Së bashku, ato panë një rritje prej 13 përqind të të ardhurave.
Kompanitë gjermane ishin veçanërisht të suksesshme, duke arritur një rritje prej 36 përqind. Kuptohet se kërkesa dhe oferta lidhet pothuajse tërësisht me pushtimin rus të Ukrainës. Ndikojnë ndjeshëm edhe masat që po merr Gjermania për ristrukturimin e Forcave të Armatosura. Kompani si Rheinmetall dhe Diehl prodhuan tanke, transportues të blinduar personeli dhe municione për të zëvendësuar atë që u dërguan në Ukrainë si ndihmë ushtarake, por edhe për të rritur rezervat e tyre.
“Ekonomia e luftës e Rusisë sfidon sanksionet”
Rusia është listuar veçmas në raportin SIPRI. Dhe nuk është për t’u habitur që kompanitë ruse të mbrojtjes kanë patur një rritje të jashtëzakonshme. Ndërsa të ardhurat e tyre nga eksporti ranë për shkak të sanksioneve ndërkombëtare, kërkesa e brendshme në rritje e ndjeshme i kompensoi më shumë se humbjet.
Por Rusia është një rast i veçantë. Që nga viti 2014, me Luftën në Krime dhe sidomos me Luftën në Ukrainë, Rusia ka ndryshuar tërësisht strategjinë e zhvillimit ekonomik e ushtarak. Shteti, ekonomia dhe ushtria kanë ndryshuar plotësisht prioritetet. Ekonomia dhe prodhimi, është transformuar me ritme të shpejta në një ekonomi lufte gjatë tre viteve të fundit. Të gjitha burimet janë kanalizuar në përpjekjet për plotësimin e nevojave në rritje të luftës. Për shembull, Rusia e rriti prodhimin e predhave të artilerisë 152 mm me 420 përqind midis viteve 2022 dhe 2024: nga 250,000 në 1.3 milion, sipas raportit të SIPRI-t.
Për shkak të sanksioneve ndërkombëtare, industrisë ruse të mbrojtjes i mungojnë pjesë nga jashtë, veçanërisht elektronika për avionë. Megjithatë, besimi se ekonomia ruse do të shembej si rezultat ka rezultuar i gabuar, thotë Nan Tian.
Sanksionet Perëndimore kanë patur efekte negative në rritje për ekonominë ruse. Vendi është konkretisht në një pozicion shumë më të keq në kushtet e brendshme dhe ato ndërkombëtar sesa nëse nuk do ta kishte pushtuar Ukrainën, sepse atëherë nuk do të kishte sanksione. Megjithatë nuk janë arritur parashikimet e pritshmëritë e shteteve perëndimore. Rusia është treguar mjaft e qëndrueshme përballë sanksioneve dhe problemeve ekonomike.Studiuesit ushtarake dhe ekonomikë mendojnë e besojnë se transformimi i ekonomisë ruse ka shkuar aq larg sa, me një paqe të qëndrueshme në Ukrainë, do të ishte e vështirë të kthehesh në një ekonomi pa luftë.
Tkurrja e të ardhurave kineze nga armët nuk do të thotë më shumë paqe
Azia renditet e treta pas SHBA-së dhe Evropës, me 23 kompani armësh të listuara. Kompanitë aziatike ishin rajoni i vetëm që përjetoi të ardhura më të ulëta se në vitin 2023. Kompanitë kineze, në veçanti, panë një rënie të ndjeshme të të ardhurave – me dhjetë përqind. Asnjë vend tjetër në raportin e SIPRI-t nuk regjistroi një rënie të tillë.
Por kjo praktikisht nuk ka të bëjë fare me paqen e një rajoni. Kur mendon për luftën në Ukrainë, sigurisht që më shumë luftë do të thotë më shumë kërkesë për armë dhe kështu ndoshta të ardhura më të larta. Në rastin e Kinës, pati shumë akuza për korrupsion kundër kompanive kineze të armëve. Këto çuan në anulimin ose shtyrjen e kontratave të mëdha të armëve.
Kompanitë nga Lindja e Mesme, nga ana tjetër, regjistruan rritje më të mëdha, përkatësisht 14 përqind. Me nëntë kompani, ky rajon nuk ka pasur kurrë më parë kaq shumë në statistikat vjetore të SIPRI-t. Tre prej tyre janë të vendosura vetëm në Izrael. Dronët dhe sistemet e mbrojtjes ajrore nga Izraeli janë veçanërisht të kërkuara.
Turqia, e cila edhe një herë arriti të ardhura të larta, është gjithashtu pjesë e këtij rajoni. Kompania Baykar, prodhuese e dronit luftarak dhe zbulues Bayraktar, [co] Megjithatë, nuk arriti të përsëriste shifrat e saj shumë të larta të eksportit në Ukrainë në vitin 2024.
Kompanitë më të rëndësishme janë të vendosura në SHBA.
Pesë kompanitë më të rëndësishme të armëve në botë, sipas statistikave të SIPRI-t, janë Lockheed Martin (p.sh., avionë luftarakë F-35), RTX (më parë Raytheon Technologies, motorë avionësh dhe dronë), Northrop Grumman (duke përfshirë raketa me rreze të gjatë veprimi), BAE Systems dhe General Dynamics (duke përfshirë nëndetëse bërthamore dhe raketa të drejtuara). Me përjashtim të kompanisë britanike BAE Systems, të gjitha janë të vendosura në SHBA.
Kjo është hera e parë që nga viti 2017 që një kompani që nuk ka selinë qendrore në SHBA është shfaqur midis pesë kompanive më të rëndësishme të armëve. Për krahasim: Krahu ushtarak i konsorciumit evropian Airbus renditet i 13-ti midis 100 kompanive më të rëndësishme, ndërsa firma gjermane Rheinmetall renditet e 20-ta.
Në vitin 2024, katër nga këto 100 kompani kishin selinë qendrore në Gjermani: përveç Rheinmetall, Thyssenkrupp, Hensoldt dhe Diehl. Së bashku, ato gjeneruan të ardhura prej 14.9 miliardë dollarësh. Lufta në Ukrainë rezultoi në porosi të konsiderueshme, veçanërisht për prodhuesin Diehl, duke përfshirë sisteme mbrojtëse tokësore për vendin e rrethuar.
Porosia për predha artilerie 155 mm për Forcat e Armatosura Gjermane është porosia më e madhe e municioneve në historinë e kompanisë. Rheinmetall pa një rritje prej 47 përqind të të ardhurave nga tanket, automjetet e blinduara dhe municionet.
KNDS, konsorciumi franko-gjerman i prodhuesve të tankeve Krauss-Maffei, Wegmann dhe Nexter, renditet i 42-ti. Kjo sipërmarrje e përbashkët gjithashtu përjetoi rritje. Numri i porosive u rrit ndjeshëm më ndjeshëm se të ardhurat (me 14 përqind): deri në 40 përqind. Edhe këtu, lufta në Ukrainë dhe kërcënimi nga Rusia siguruan porosi të plota.
Probleme me furnizimin me lëndë të parë
Për herë të parë që nga viti 2018, pesë prodhuesit më të mëdhenj të armëve – kompanitë amerikane Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman dhe General Dynamics, si dhe kompania britanike BAE Systems – ishin të gjithë në gjendje të rrisnin të ardhurat e tyre. Në të njëjtën kohë, kompanitë në mbarë botën raportuan probleme në rritje me prokurimin e lëndëve të para.
