Nga Pal Nikolli
-Zjarret që po përhapen pothuajse kudo në pyjet dhe hapësirat natyrore të Shqipërisë nuk mund të trajtohen më si një seri fatkeqësish të veçuara
-Një shtet që kontrollon territorin e tij duhet të dijë çfarë ndodh në të. Duhet të ketë informacion, monitorim, patrullim, sisteme paralajmërimi, reagim të shpejtë
-Çmenduri, që nga viti 1990, në Shqipëri është djegur një sipërfaqe që kalon 8% të territorit të vendit.
-Pyjet nuk janë vetëm pemë. Ato janë ujë, tokë, biodiversitet, klimë, peizazh, ekonomi dhe siguri ekologjike
Zjarret që po përhapen pothuajse kudo në pyjet dhe hapësirat natyrore të Shqipërisë nuk mund të trajtohen më si një seri fatkeqësish të veçuara. Kur një fenomen përsëritet vit pas viti, prek zona të ndryshme të vendit dhe shoqërohet me dëme të mëdha në pasurinë pyjore, pyetja nuk është më vetëm se kush i ndezi zjarret, por një pyetje shumë më themelore: a e kontrollon shteti territorin e vet?Që nga viti 1990, në Shqipëri është djegur një sipërfaqe që kalon 8% të territorit të vendit. Nëse kjo shifër vendoset në perspektivën e më shumë se tri dekadave, dimensioni i fenomenit bëhet tronditës. Nuk kemi të bëjmë thjesht me episode sezonale, por me një proces të gjatë degradimi të kapitalit natyror të vendit.
Pyjet nuk janë vetëm pemë. Ato janë ujë, tokë, biodiversitet, klimë, peizazh, ekonomi dhe siguri ekologjike. Një pyll që digjet sot nuk zëvendësohet nesër. Duhet të kalojnë dekada që një ekosistem i shkatërruar të rikthehet, dhe në shumë raste rikthimi nuk është kurrë i plotë.
Por përtej dëmit ekologjik qëndron një problem edhe më i madh: prania e shtetit në territor.
Një shtet që kontrollon territorin e tij duhet të dijë çfarë ndodh në të. Duhet të ketë informacion, monitorim, patrullim, sisteme paralajmërimi, reagim të shpejtë dhe, mbi të gjitha, aftësi për të zbuluar dhe ndëshkuar autorët e zjarrvënieve të qëllimshme.
Nëse një person mund të hyjë në një zonë pyjore, të ndezë zjarr dhe të largohet pa u identifikuar, problemi nuk përfundon me zjarrin. Ai vazhdon me pyetjen se pse territori ishte i pambrojtur.Nëse kjo ndodh në një fshat, në një zonë malore, në një pyll shtetëror apo në një hapësirë të mbrojtur, shteti duhet të ketë një përgjigje. Jo vetëm pasi flakët të shfaqen në ekranet televizive, por përpara se zjarri të ndizet.
Sepse kontrolli i territorit nuk është thjesht kontroll policor. Është aftësia e institucioneve për të ditur se çfarë ndodh në territor, kush e përdor atë, kush e dëmton dhe kush përfiton nga dëmtimi i tij.Në Shqipëri, boshllëku midis territorit administrativ dhe territorit real duket gjithnjë e më i madh. Në hartë, çdo pëllëmbë tokë ka një institucion përgjegjës. Në terren, përgjegjësia shpesh shpërndahet aq shumë sa në fund nuk mbetet askush realisht përgjegjës.
Kjo është një nga sëmundjet e shtetit modern shqiptar: institucionet janë të pranishme në letra, ndërsa mungojnë në terren.Zjarret e pyjeve e ekspozojnë këtë dobësi në mënyrën më brutale. Flaka nuk respekton kufijtë administrativë, nuk pret procedura burokratike dhe nuk pyet se cilës bashki i përket pylli. Ajo përhapet aty ku gjen terren të pambrojtur.
Prandaj, lufta kundër zjarreve nuk mund të reduktohet në dërgimin e zjarrfikësve pasi situata ka dalë jashtë kontrollit. Zjarrfikësi është hallka e fundit e mbrojtjes. Shteti duhet të ndërhyjë shumë më herët: në parandalim, monitorim, menaxhim pyjor, kontroll territorial dhe hetim.
Dhe këtu lind një tjetër pyetje e rëndësishme: ku janë përgjegjësit për territorin përpara se të mbërrijnë zjarrfikësit?
Një shtet serioz nuk duhet të jetë vetëm shtet i emergjencave. Nuk mund të presë që pylli të digjet për të treguar se ekziston. Shteti duhet të jetë i pranishëm para krizës.
Sepse nëse një pjesë e konsiderueshme e territorit është djegur gjatë dekadave, nëse pyjet vazhdojnë të digjen dhe nëse autorët shpesh mbeten të paidentifikuar ose të pandëshkuar, atëherë kemi përballë jo vetëm një problem mjedisor, por një krizë të kontrollit territorial.
Shqipëria nuk ka shumë pasuri natyrore. Prandaj çdo hektar pyll i humbur është më shumë se një statistikë. Është një copë Shqipërie që zhduket.
Dhe shteti që nuk arrin të mbrojë pyllin, ujin, tokën dhe territorin e vet, rrezikon të shndërrohet në një administratë që reagon ndaj pasojave, por nuk kontrollon shkaqet.
Një territor që digjet vazhdimisht nuk është vetëm një territor i rrezikuar nga zjarri. Është një territor ku autoriteti i shtetit po vihet në provë.
Dhe pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm: “Kush po i djeg pyjet?”
Është:“Pse shteti nuk po arrin t’i mbrojë?”
Pyjet në Shqipëri sipas INSTAT
SipastëdhënavemëtëfundittëpublikuarangaINSTAT përvitin 2024, Shqipëria ka rreth1,146,723 hektarëpyje, praafërsisht11,467 km². Kjoështërreth39,9% e sipërfaqessëpërgjithshmetëvendit. Duhetbërënjëdallimirëndësishëm: pyjetnukjanë e njëjtagjë me fondinpyjordhekullosor. Nëvitin 2024, fondipyjordhekullosorsëbashkuishte1,731,891 ha, ose60,2% e territorit, ngatëcilat 1,146,723 ha ishinpyje, 449,167 ha kullotadhepjesatjetërsipërfaqe me florëpyjore e joproduktive. Ku janëpyjetmëtëshumta?Pyjetshqiptarejanëtëpërqendruarakryesishtnëzonatmaloredhekodrinore, veçanërishtnë:
- Veriundheverilindjen – Kukës, Dibër, Shkodër, Lezhë;
- zonatmaloretëShqipërisësëMesme – sidomos Mat, Bulqizë, Tiranëdhe Elbasan;
- Juglindjen – Korçë, Pogradec, Kolonjë, Devoll;
- Jugun – Gjirokastër, Përmet, TepelenëdhezonatmaloretëVlorës. Njëngazonat e rëndësishmepyjoreështëlugina e sipërme e Vjosës, kupyjetzënërreth 40% tëterritorittësajtësipërm. Nëkëtëhapësirëgjendendushqe, ah, bredhdhepisha. EdheKorab-Koritnikuështënjëngamasivet e rëndësishmenatyrore, me njësipërfaqetotaletëparkutprejrreth55,550 ha, kunjëpjesë e konsiderueshmepërbëhetngapyje e bimësipyjore. INSTAT tregon se nëvitin 2024 pyjetzinin66,2% tëfonditpyjordhekullosor. Pra, Shqipëriaështërealishtnjë vend me pasuritëkonsiderueshmepyjore, por probleminukështëvetëmsahektarëpyjekemi. Pyetjamë e rëndësishmeështë:Sa ngakëtopyjejanëtëshëndetshme, sa po rigjenerohen, sa po shfrytëzohennëmënyrëtëkontrolluardhesa po zhdukenngazjarret, prerjetdhekeqadministrimi? Kjolidhetdrejtpërdrejt me argumentinqë po ndërtonipërpasuritëkombëtaredhemungesën e njëstrategjieafatgjatëpërShqipërinë. Përnjëartikullgazete, do tëishteshumëinteresantetënxirrnimedhe10 qarqet/bashkitë me sipërfaqetmëtëmëdhapyjoredhesapyjejanëhumburgjatë 30–35 vitevetëfundit.
