Nga Frank Shkreli
Zhvillimet e fundit në Tiranë kanë rikthyer në qendër të vëmendjes një pyetje themelore: a është Shqipëria në gjendje të mbrojë njëkohësisht të drejtën e qytetarëve për të protestuar dhe detyrimin e shtetit për të garantuar rendin, sigurinë dhe respektin për institucionet? Protestat, përplasjet, dëmtimet e pronës dhe incidenti në Nunciaturën Apostolike, ku u hoq flamuri i Selisë së Shenjtë dhe, sipas njoftimeve publike, dyshohet se u dogj së bashku me objekte të tjera, nuk mund të trajtohen si episode të zakonshme të një proteste politike. Ato kërkojnë hetim të plotë, përgjegjësi ligjore dhe një reflektim serioz mbi kulturën demokratike në vend.
Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë e dënoi aktin e vandalizmit në Nunciaturën Apostolike dhe kërkoi identifikimin e personave përgjegjës. Ndërkaq, Konferenca Ipeshkvnore e Shqipërisë e cilësoi incidentin të papranueshëm dhe në kundërshtim me ligjin dhe traditën shqiptare të mikpritjes., duke sshprehur solidaritetin me Nuncin Apostolik, Imzot Mirosław Adamczyk, dhe stafin e përfaqësisë, si dhe bëri thirrje për qetësi, paqe dhe dialog. Ndërsa Këshilli Ndërfetar i Shqipërisë (KNSH), në një deklaratë të ditëve të fundit tha se, “…mosrespektimi i një përfaqësie diplomatike dhe i simboleve të saj cenon parimet e respektit të ndërsjellë dhe të bashkëjetesës ndërkombëtare. Ndërsa e ka cilësuar aktin të papranueshëm dhe në kundërshtim me ligjin dhe traditën shqiptare të mikpritjes.
Këto reagime janë të drejta dhe të domosdoshme. Por çështja nuk kufizohet vetëm te një flamur i hequr nga shtiza. Ajo lidhet me paprekshmërinë e një përfaqësie diplomatike, respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe përgjegjësinë e shtetit për të mbrojtur institucionet e akredituara në territorin e tij. Flamuri i Selisë së Shenjtë nuk është një objekt i zakonshëm. Ai përfaqëson një subjekt të rëndësishëm të marrëdhënieve ndërkombëtare, një traditë të gjatë diplomatike dhe një institucion me lidhje të hershme historike e shpirtërore me popullin shqiptar. Shqipëria ka arsye të veçanta për ta trajtuar këtë incident me ndjeshmëri dhe seriozitet. Kisha Katolike dhe kleri katolik shqiptar kanë dhënë kontribut të çmuar në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe identitetit kombëtar. Gjatë diktaturës komuniste, shumë klerikë dhe intelektualë katolikë u burgosën, u torturuan dhe u vranë për shkak të besimit dhe bindjeve të tyre. Kjo trashëgimi nuk e vendos asnjë institucion mbi kritikën. Në një shoqëri të lirë, çdo institucion mund të kritikohet dhe çdo qëndrim mund të kundërshtohet. Por kritika nuk është vandalizëm, protesta nuk është dhunë dhe liria nuk është leje për të cenuar të drejtat e të tjerëve. E drejta për të protestuar është themelore. Por ajo duhet të ushtrohet në mënyrë paqësore, brenda kufijve të ligjit dhe me respekt për sigurinë e njerëzve, pronën dhe institucionet diplomatike.
Në të njëjtën kohë, dënimi i dhunës nga protestuesit nuk duhet të përdoret për të mohuar pakënaqësitë e ligjshme të qytetarëve. Një demokraci funksionale duhet të dëgjojë protestën, të mbrojë lirinë e shprehjes dhe të garantojë tubimet paqësore. Zhvillimet e fundit në Tiranë duhet të hetohen pa paragjykime dhe pa standarde të dyfishta. Një demokraci e shëndetshme nuk matet vetëm nga mënyra se si lejon protestat, por edhe nga mënyra se si i menaxhon ato. Policia duhet të garantojë rendin pa cenuar të drejtat themelore, ndërsa organizatorët dhe pjesëmarrësit duhet të marrin përgjegjësi për sjelljen e tyre. Liria dhe rendi nuk janë kundërshtarë. Ato janë dy shtylla të së njëjtës shoqëri demokratike.
Për këtë arsye, institucionet shqiptare duhet të zbardhin plotësisht incidentin në Nunciaturën Apostolike, të publikojnë rezultatet e hetimit brenda kufijve të ligjit dhe të sigurojnë që përgjegjësit të përballen me drejtësinë. Njëkohësisht, duhet të garantojnë mbrojtjen e përfaqësive diplomatike dhe të drejtën e qytetarëve për protesta paqësore. Këto nuk janë kërkesa që përjashtojnë njëra-tjetrën. Ato janë detyrime themelore të një shteti që synon të ndërtojë institucione të besueshme dhe të respektojë standardet evropiane. Shqipëria ka zgjedhur rrugën evropiane. Por Evropa nuk është vetëm një objektiv politik apo një formulë që përsëritet në deklarata zyrtare. Ajo është kulturë respekti për ligjin, dinjitetin njerëzor, lirinë e shprehjes, të drejtën e protestës dhe mbrojtjen e institucioneve.
Ngjarjet e fundit në Tiranë duhet të shërbejnë si paralajmërim për të gjithë: për politikën, institucionet shtetërore, organizatorët e protestave, median dhe shoqërinë civile. Asnjë interes partiak nuk mund të vendoset mbi interesin e përgjithshëm për paqe, siguri dhe respektimin e ligjit. Flamuri i Vatikanit nuk duhet të bëhet viktimë e zemërimit politik. Tradita shqiptare e mikpritjes, tolerancës fetare dhe respektit për mikun është një pasuri kombëtare. Ajo nuk mbrohet vetëm me fjalë, por me sjellje të përgjegjshme dhe me institucione që zbatojnë ligjin pa dallime. Në këtë moment, Shqipëria ka nevojë për më pak urrejtje, më pak dhunë dhe më shumë përgjegjësi. Ka nevojë për drejtësi, dialog dhe respekt të ndërsjellë. Sepse dinjiteti i një kombi nuk matet vetëm me deklaratat që bën, por me vlerat që mbron dhe me mënyrën se si sillet kur përballet me sprova. Respekti për Selinë e Shenjtë, mbrojtja e lirive qytetare dhe zbatimi i ligjit nuk janë çështje të veçuara. Janë pjesë e së njëjtës provë: nëse Shqipëria është e gatshme të dëshmojë, me vepra dhe jo vetëm me fjalë, se e meriton vendin e saj në familjen demokratike evropiane.
