Nëse e shikojmë Republikën e Shqipërisë nga këndvështrimi historik, përveç disa viteve të Mbretërisë së Zogut, vendi ynë ka kaluar nga një realitet me struktura feudale drejt një eksperimenti të gjatë socialist. Ky kamp ideologjik nuk na dha vetëm një sistem të mbyllur politik, por edhe një “virus” të padukshëm që depërtoi në ADN-në e shqiptarëve: frikën. Kultura jonë e lashtë, krenari e kombit, shpesh ka mbetur e fjetur përballë zhvillimeve moderne. Shoqëria civile është e vakët, pjesëmarrja qytetare minimale, ndërsa institucionet nuk kanë arritur të fitojnë besimin e publikut. Demokracia, që duhej të ishte një tribunë e gjallë, është kthyer në një “film pa zë”, ku shumica hesht e nënshtruar. Frika në jetën e përditshme Frika nuk është më thjesht një gjurmë e së kaluarës; ajo ka depërtuar në të gjitha dimensionet e shoqërisë: • Në familje, ku prindërit shpesh u mësojnë fëmijëve të “mos flasin shumë”, duke trashëguar zinxhirin e heshtjes dhe nënshtrimit.
- Në marrëdhëniet e punës, ku punonjësi nuk guxon të kërkojë të drejtat e tij nga frika e humbjes së vendit të punës. Administrata publike është kthyer në një sistem klientelist, ku bindja ndaj partisë është më e rëndësishme se aftësia.
- Në arsim, ku mësuesit dhe studentët shpesh shmangin debatet e hapura, nga frika e ndëshkimit apo përjashtimit. • Në shëndetësi, ku qytetari përballet me frikën e mungesës së shërbimit nëse nuk ka lidhje apo mundësi financiare.
- Në shpopullim, ku qindra mijëra shqiptarë e kanë parë emigracionin si mënyrën e vetme për t’i shpëtuar jo vetëm varfërisë, por edhe frikës së përhershme ndaj një sistemi që nuk i dëgjon dhe nuk i mbron. Frika si politikë e pushtetit Politikat e pushtetit sot nuk ndërtohen mbi mirëqenie dhe dialog, por mbi represion, presion dhe frikë. Media shpesh intimidohet, akademikët hezitojnë të flasin, ndërsa ligjvënësit – të cilët duhet të jenë të lirë në mendim – janë të detyruar të flasin me “leje” dhe në interes të partisë në pushtet. Kjo situatë përbën një deformim të demokracisë dhe një rrezik të madh për shoqërinë. Drafti i ri i Kodit Penal, që duhej të ngjallte debat shoqëror, u prit me heshtje. Por kjo heshtje nuk është indiferencë: është shenjë frike. Dhe ky është tregues i qartë se virusi i trashëguar vijon të sundojë. Modelet evropiane dhe një propozim për Shqipërinë në vendet e Bashkimit Evropian, Kodet Penale respektojnë proporcionalitetin dhe të drejtat e njeriut:
- Gjermania ruan balancën mes rreptësisë dhe lirive;
- Franca fokusohet te parandalimi dhe rehabilitimi; • Italia është e rreptë ndaj korrupsionit e krimit të organizuar; • Holanda zgjedh fleksibilitetin dhe alternativat ndaj burgimit. Shqipëria duhet të marrë shembull nga këto modele, por edhe të guxojë të shpikë risi. Një prej tyre mund të ishte futja në Kodin Penal e një neni të posaçëm: “Frika e shkaktuar me qëllim” – vepër penale që ndëshkon çdo akt intimidimi psikologjik, presioni apo kërcënimi, qoftë nga pushteti apo individë të tjerë, me qëllim kufizimin e lirisë së shprehjes, apo pjesëmarrjes publike. Përfundim Frika është bërë pengesa kryesore e zhvillimit tonë. Ajo ka paralizuar qytetarin, ka heshtur intelektualin, ka kufizuar median dhe ka deformuar politikën. Heshtja nuk është neutralitet, por një armë e fshehur që mban peng shoqërinë. Nëse duam një demokraci të gjallë, të drejtë e të sinqertë, duhet ta shndërrojmë frikën nga një mjet kontrolli në një vepër penale të dënueshme.Vetëm atëherë shqiptarët do të mund të dalin nga “filmi pa zë” dhe të marrin në dorë fatin e tyre”.
