Ing. Vladimir Marku
Shqipëria nuk ka mungesë pasurish natyrore dhe as mungesë njerëzish të aftë. Ajo ka naftë, minerale, tokë pjellore, burime ujore dhe një pozicion gjeografik të favorshëm. Asaj i ka munguar një qeverisje që ta vendosë interesin publik mbi interesin partiak, që të luftojë seriozisht korrupsionin dhe informalitetin, të mbrojë pasuritë kombëtare
Pasuritë natyrore të Shqipërisë do të duhej të ishin një nga shtyllat kryesore të zhvillimit ekonomik. Nafta, kromi, bakri, hidrocentralet dhe burime të tjera të rëndësishme kombëtare mund të ishin shndërruar në një avantazh të madh për ekonominë dhe mirëqenien e qytetarëve. Megjithatë, mënyra se si janë administruar koncesionet dhe kontratat për shfrytëzimin e këtyre pasurive ka ngritur vazhdimisht pikëpyetje në opinionin publik. Një nga shembujt më të diskutuar është ai i Bankers Petroleum. Për vite me radhë, megjithëse shfrytëzonte një nga vendburimet më të mëdha të naftës në Europë, në opinionin publik u krijua bindja se përfitimet për shtetin shqiptar ishin shumë më të vogla sesa pritej.
Debati mbi mënyrën e zbatimit të kontratës, raportimin e kostove dhe pagesën e tatim-fitimit la përshtypjen se pasuritë kombëtare nuk po administroheshin gjithmonë në interesin më të mirë të qytetarëve. Një tjetër problem që vazhdon të rëndojë ekonominë është informaliteti. Pas më shumë se tri dekadash tranzicion, një pjesë e konsiderueshme e ekonomisë vazhdon të funksionojë jashtë rregullave të plota fiskale. Punësimi pa sigurime, mosdeklarimi i plotë i të ardhurave dhe konkurrenca e pandershme kanë dëmtuar bizneset që respektojnë ligjin, kanë ulur të ardhurat e buxhetit të shtetit dhe kanë dobësuar besimin e qytetarëve te barazia përpara ligjit.
Në të njëjtën kohë, korrupsioni perceptohet si një nga problemet më të mëdha të administratës publike. Kur qytetarët krijojnë bindjen se rregullat nuk zbatohen njësoj për të gjithë, besimi te shteti dobësohet. Përgjegjësia nuk mund të mbetet vetëm te zyrtari i nivelit të ulët; ajo fillon nga drejtimi politik, i cili ka detyrimin të ndërtojë institucione që funksionojnë me transparencë, profesionalizëm dhe llogaridhënie. Në kohën e qeverive të para të tranzicionit njerëzit largoheshin nga vendi kryesisht për shkak të varfërisë dhe pasigurisë.
Sot, kur shumë fshatra janë zbrazur, qytete të tëra po humbasin popullsinë, lindjet kanë rënë nën numrin e vdekjeve dhe emigracioni vazhdon me ritme të larta, lind pyetja nëse modeli i zhvillimit ka arritur t’u japë qytetarëve arsye për të ndërtuar të ardhmen në vendin e tyre. Zhvillimi nuk matet vetëm me numrin e turistëve, hoteleve, resorteve apo kullave të reja. Ai matet me cilësinë e jetës së qytetarëve, me vendet e punës që krijohen, me fuqinë blerëse të familjeve, me arsimin, shëndetësinë dhe me sigurinë sociale. Një ekonomi e shëndoshë mbështetet mbi prodhimin, dijen dhe inovacionin, jo vetëm mbi ndërtimin dhe konsumin. As doktori dhe as piktori nuk arritën ta vendosin specialistin në qendër të vendimmarrjes. Përkundrazi, në shumë raste u krijua përshtypja e kultit të individit, sikur zhvillimi i vendit varej nga një njeri i vetëm.
Por shtetet moderne nuk ndërtohen mbi individë të pagabueshëm. Ato ndërtohen mbi institucione të forta, ligj dhe respekt për profesionistin. Në këto 36 vite është krijuar një kontrast që çdo qytetar e sheh dhe e ndien.
Pagat, privilegjet dhe përfitimet e klasës politike janë rritur vazhdimisht, ndërsa pensionet e mijëra qytetarëve, që punuan për dekada dhe ndërtuan ekonominë e këtij vendi, mbeten në nivele që shpesh nuk mbulojnë as nevojat më elementare të jetesës. Ky hendek i madh ekonomik dhe social ka krijuar bindjen se politika është kujdesur shumë më tepër për veten sesa për qytetarët që përfaqëson.
Një shtet nuk matet nga niveli i pagave të drejtuesve të tij, por nga mënyra se si trajton pensionistët, familjet në nevojë dhe njerëzit që jetojnë nga puna e ndershme. Shqipëria nuk ka mungesë pasurish natyrore dhe as mungesë njerëzish të aftë. Ajo ka naftë, minerale, tokë pjellore, burime ujore dhe një pozicion gjeografik të favorshëm. Asaj i ka munguar një qeverisje që ta vendosë interesin publik mbi interesin partiak, që të luftojë seriozisht korrupsionin dhe informalitetin, të mbrojë pasuritë kombëtare dhe të dëgjojë specialistët më shumë sesa propagandën politike. Pas 36 vitesh tranzicion, pyetja nuk është më se kush kishte të drejtë politikisht. Pyetja është pse Shqipëria ende nuk ka arritur të ndërtojë një shtet që u shërben qytetarëve të saj. Ndryshuan qeveritë, ndryshuan sloganet, por shumë nga problemet mbetën të njëjtat. Në fund, bilanci i tranzicionit nuk matet me fjalime, konferenca apo premtime elektorale. Ai matet me jetën e qytetarëve. Kur të rinjtë largohen, fshatrat zbrazen, specialistët nuk vlerësohen, pensionistët mezi mbijetojnë dhe besimi te shteti venitet, atëherë është e qartë se tranzicioni shqiptar ende nuk ka përfunduar. Shqipërisë nuk i mungojnë burimet dhe as njerëzit e aftë; i mungon një qeverisje që ta vendosë qytetarin, ligjin dhe interesin kombëtar mbi çdo interes tjetër. Historia do t’i gjykojë të gjithë drejtuesit politikë sipas vendimeve që morën. Qytetarët, ndërkohë, i gjykojnë sipas jetës që u lanë. Për shumë shqiptarë, pas 36 vitesh tranzicion, bilanci mbetet ende një zhgënjim.
