Prof. Dr. Agron F. Fico: Asim Mero- Atdhetar i zjarrtë dhe tribun

Prof. Dr. Agron F. Fico

Tiranë,  dhjetor 2016

 

 

ASIM  MERO-ATDHETAR  I  ZJARRTË  DHE TRIBUN

 

Populli shqiptar në luftën e Dytë Botërore doli para historisë së popujve të rruzullit tokësor me një status të nderuar dhe të respektuar. Kjo vulosi vendimin e drejtë të Shqipërisë, që u radhit në anën e drejtë të historisë, u bashkua me koalicionin e madh antifashist, SHBA, BS dhe Britani e Madhe. Shqipëria ishte një ndër viktimat e para të agresionit ushtarak fashist italian, i cili e pushtoi më 7 prill 1939. Fashistët ishin të egër. Vranë, internuan, burgosën, dogjën dhe shkatërruan fshatra e qytete të tëra. Fashizmi, me gjithë format dhe mjetet që përdori, nuk u pranua, nuk hodhi dot rrënjë te shqiptarët,kundër tij u luftua me ashpërsi dhe heroizëm të madh. Shqiptarët e kundërshtuan pushtimin fashist italian me demonstrata, me protesta dhe, kryesorja, me armë, sapo shkeli tokën shqiptare. Shqiptarët, me një ADN shekullore të luftërave për liri dhe pavarësi, dëgjuan thirrjen e Atdheut dhe u ngritën në luftë kundër “bajlozit të zi” që kishte dalë nga deti. Në këtë luftë plot sakrifica u përfshinë  edhe gjirokastritët, të cilët kishin shkruar faqe të tëra me trimëritë e tyre në historinë e luftrave kundër pushtuesve  të huaj. Atdhetari dhe tribun Asim Mero ishte kalitur nëpër përpjekje të shumta kundër të keqes dhe  padrejtësive, kishte shpëtuar  nga një dënim me vdekje nga andatët grekë. Ai ishte bërë në Gjirokastër përkrahës i rrymës demokratike, e perfaqësuar nga  partia “Opinga” e Fan Nolit. Kjo përvojë jetike dhe politike e bëri atë pjesëmarrës së  kryengritjen e Fierit, që u shtyp me gjak nga forcat e Zogut. Veprimet ose “lëvizjet “ antizogiste  si ato të Vlorë-Gjirokastrës më 1932, të Fierit më 1935, veprimet e Ethem Totos pak më vonë, siapas dokumentave dhe dëshmive e informacioneve, tregojnë për pakënaqësine në rritje ndaj regjimit të Zogut, që po e shiste Shqipërinë tek Italia fashiste. Pas shtypjes së rebelimit të Fierit, Asim Mero kapet dhe dënohet me 101 vjet. Në gjithë këtë hark kohor, me burgime dhe dënime dhe  ndjekje  Asim Mero tashmë kishte fituar tiparet e një tribuni popullor, tribun i luftës për drejtësi dhe përparim shoqëror. Me të ardhur në fuqi Ahmet Zogu, në dhjetor 1924, i kërkoi Italisë vendosjen e marrëdhënieve miqësore, që përfunduan me një numër konventash me karakter politik, ekonomik e ushtarak. Ai i bëri Italisë konçesione të zonave vajgurmbajtëse, në bujqësi, rrugë dhe  punoi për krijimin e bankës shqiptare me kapitale italiane, si dhe  pranoi instruktorë italianë për përgatitjen e forcave ushtarake shqiptare. Shfrytëzimi i ekonomisë shqiptare nga Italia u thellua me depërtimin e shpejtë dhe gllabërimin e pasurive të mbi e nën tokës sonë. Pakti i miqësisë u pasua nga dokumenti zyrtar : “Traktati i aleancës mbrotjëse midis dy shteteve”, i cili u nënshkrua më nëntor 1927. E gjithë kjo politike leshimesh dhe nënshtrimesh ndaj italisë fashiste shpurti në pushtimin ushtarak të Shqipërisë ne 7 prill 1939. Zemërimi i popullit ishte i papërmbajtur  ndaj mbretiti Zog, që më politikën kapitulluese, antikombëtare dhe antipopullore lejoi imperializmin Italian të hidhte çengelët në Shqipëri.

 

Qytetet u bënë vatra të para të lëvizjes Antifashiste Nacionaçlirimtare të popullit shqiptar.

Ndjenja e ankthit dhe e protestës në fillim u ndie më shumë në qytete”- shkruan prof.  Myslim Islami. (“Rëndësia dhe veçoritë e qëndresës dhe te luftës në qytetet e Shqipërisë:” -7 prill 1939- 28 nëntor 1944; Tiranë, 2914, f.30

 

Më 28 tetor 1940 Italia sulmoi Greqinë  dhe shpresonte se shqiptarët do të përkrahnin aksionet musoliniane kundër  Greqisë. Shqiptartët e kuptuan, se ajo luftë ishte e padrejtë  dhe nuk e përkrahën këtë aventurë fashiste. Këto ngarje  i kanë sherbyer  Greqisë shoveniste qe ende të mbajë në fuqi ligjin absurd të Luftës. Gjirokastra u kthye në shesh, arenë lufte midis forcave italiane dhe greke. Qyteti ishte në një gjendje të vështirë, sepse lufta zhvillohej në rrethinat e tij, aviacioni  i të dy palëve godiste pa mëshirë qytetin, banorët e të cilit i fshiheshin nëpër gufa ose  edhe në bodrumet e kalase së qytetit.

Kësaj  situate i shtohej dimri i egër i vititi 1941, e sidomos fukarallëku i madh që kërcënonte popullatën. Lufta kundër pushtuesit Italian po rritjej nga ditë në ditë, në ballë ishin të rinjtë e të rejat.Nga familja e Asim  Meros kishin dalë partizanë të dy djemtë, Omeri me Astritin, njeri në Brigadën e 8-të e tjetri në brigadën e 6-të.

Siç thuhet në një këngë popullore :

 

  Në Dunavat mbi xhami,

 Asim Mero kish shtëpi.

 Djemtë e tij si asllanë

Dollën maleve partizanë.

  

Shtëpia e Asim Meros në lagjen Dunavati i dytë  u bë çerdhe  e partizanëve, bazë ku bëheshin mbledhje me rëndësi të qarkorit të partisë dhe strehoheshin drejtues kryesorë të saj si Bedri Spahiu, Shemzi Totozani etj. Ndërkaq  Asim Mero burgoset  dhe dërgohet në burgun e Vlorës,  ikën nga burgu në kohën e kapitullimit të Italisë,  në vjeshtën e  vititi 1943 dhe kthehet në Gjirokastër. Gjermania naziste, pas kapitullimit të Italisë fashiste, hyri në Shqipëri dhe terrori  dhe ndekja e  partizanëve u bë edhe më e egër. Perfaqësuesit e ballit kombëtar dhe legalistëve e hoqem maskën dhe u bënë  sheshit bashkëpunëtorë me pushtuesit e rinj gjermanë. Në operacionet  gjermane kundër partizanëve, në qershor të 1944  dhe ofensivë së tyre strategjike për shkatërrimin e forcave partizane, ballistët luftonin krahas gjermanëve për asgjësimin e forcave partizane. Ne qytetin e Gjirokastrës ballistët ndoqën një politikë vrasjeje dhe persekutimi ndaj familjeve partizane dhe përkrahësve të tyre. Ata burgosën mjaft të rinj dhe atdhetarë të shquar  si Asim Mero dhe të birin e tij, Mërkurin 17 vjeçar...

“Për qëndrimin patriotik, ngritjen kulturore dhe fjalën e mençur, shkruan Bajo Topulli,-populli i Dunavatit të dytë, qysh në fillim e zgjodhi Asim Meron kryetar të Këshillit Nacional-Çlirimtar. Kjo detyrë bëri që, xha Asimi të nxirrtë në çeta me lëvizjen, jo vetëm djem e vajza nga Dunavati, por nga mbarë Gjirokasatra..”  dhe autori vazhdon “Sigurisht kjo veprimtari e tij dhe e gjithë familjes nuk mund të mos binte në sy të Ballit apo të spiunëve, e sidomos të Ismail Golemit me shokë.”(“Të tregosh për Gjirokastrën e gjirokastritët...” 2009, f. 125 )

Në dimrin e 1943-1944  gjermano-ballistët ndërmorën një ofensivë të gjerë ne Jug të Shqipërisë e veçnërisht ajo që quhej zona e pare operative, Vlorë –Gjirokastër, për të asgjësuar ushtrinë nacional-çlirimtare që ishte vendosur ne këtë  zonë. Gjendja politike, në qytetin e Gjirokastrës,  ishte tensionuar  dhe e turbulltë pas largimit të forcave të Lëvizjes  NÇL; madje  ligjin në qytet  e bënin  forcat e  Ballit të Ismail  Golemit. Milicia dhe xhandërmiaria e kohës kishte mbushur burgun  plot me të rinj gjirokastritë, që ishin përkrahës të Lëvizjes NÇL. Në fakt urdhëruesit   ishin  ballistët, të cilin sundonin në qytet. Më  22 prill 1944, ballistët, në mes të natës, u futën në burg me një listë dhe lexuan të parin emrin e Asim Meros, në listë ishte edhe emri i të birit  Mërkurit, por nuk e morën  dot, por  arritën të marrin 4 veta. Të burgosuriti e tjerë e kuptuan dhe  mbyllën derën  e sallës së madhe me shtatë penxheret, i vunë dërrasa dhe dyshekë, dhe të gjithë ulerinin dhe shanin Ismail Golemin që kishte dërguar për t’i vrarë. Asim Mero dhe  tre të tjerët cubat e Ismail Golemit  i zunë se ishin në banjo dhe i morën më vehte. Ata, që nga portat e burgut e gjer tek porta e kalasë i masakruan dhe pastaj i pushkatuan. Më kujtohet ajo natë tragjike nga se zëmërimi i popullit te gjirokastrës gjëmoi  si bubullimë dhe kërkonte ndëshkimin e  vrasësve –kriminelë.

 Vrasja e Asim Meros, që tashme ishte bërë tribun popullor, ishte vrasje e mirëfillte politike, sepse ai kishte fituar dashurinë dhe besimin e popullit, ishte kryetar i pushtetiti të ri, kjo kishte ngjallur armiqësi tek Balli kombëtar...Ai kishte bërë një jetë të ndershme, atdhetare dhe të idealit të shenjte te lirisë së  Shqipërisë. Varrimi i tij u kthye në një manifestim të gjerë popullor nderimi për kontritutin e shquar që kishte dhënë. Asim Mero u varros ne kodrën e Bajo Topullit. Pas çlirimit ai prehet në varrezat e dëshmorëve të qytetiti të Gjirokastrës. Pa dyshim një kontribut i veçantë i këtij tribuni ështe edhe krijimi i një familjeje shëmbëllore, pjesëtarët e saj morën pjesë aktive, me armë në duar  për çlirimin e Shqipërisë dhe në ndërtimin dhe përparimit  e saj. Dhe kjo këngë e sjell këte mesazh :

 Djemtë e tij të mësuar,

            Shqipërine e ndriçuan.

            Asim Mero atdhetari

            Mbete nder si lapidari

Në intitucionet që punuan si politikanë, diplomatë, rektorë, studiues, pedagogë etj. ata  u karakterizuan nga integriteti i lartë artdhetar, besnikëria dhe përkushtimi  për popullin dhe atdheun.

 

.