Bardhyl Berberi: Lumi në Maqedoni që po shkatërron liqenin e Ohrit, dëmet edhe në pjesën shqiptare

81
Liqeni i Ohrit përfaqëson liqenin më të madh dhe më të bukur të rajonit. Duke pasur një moshë 4 milion vjeçare ky liqen përfaqëson një muze të vërtetë dhe të gjallë të relikteve endemike të florës dhe të faunës. Aty ka 17 lloj peshqish që jetojnë në këtë liqen si më të njohurat korani i famshëm unikal vetëm në këtë liqen, ngjala, belushka dhe krapi dhe cironka. Kjo zonë përfaqëson burimet e Drinit të Zi në Shën Naum që vazhdojnë me burimet e Tushemishtit dhe ato të Drilonit. Ujërat e kristalta dhe burimet e shumta dhe algat shumëngjyrëshe që gjenden atje dhe pasqyrimi i pemëve që rriten atje i japin peizazhit një pamje magjike. Për shkak të vlerave universale dhe natyrore dhe kulturore Liqeni i Ohrit në vitin 1980 janë përfshirë në listën e trashëgimisë botërore që ruhen prej saj. Burimi i liqenit të Ohrit janë ujërat nëntokësore të liqenit të Prespës i cili siguron rreth 70 % të ujërave të liqenit ndërsa pjesa tjetër nga 40 lumenj dhe përrenj që derdhen në të dyja anët e kufirit në liqenin e Ohrit. Këto janë karakteristikat që ky liqen nga viti 1980 është pasuri e UNESKOS dhe ka filluar studimi që së shpejti të futet në UNESKO edhe pjesa shqiptare. Por studiuesit e shumtë qe merren me vlerat e këtij liqeni kanë ngritur plot probleme kohët e fundit duke e vënë në rrezik liqenin e Ohrit. Ing maqedonas Mate Gogoski që ka kryer shumë studime rreth liqenit të Ohrit për gazetën “ Telegraf “ denoncon duke vënë gishtin mbi një lumë në shtetin maqedonas që po e shkatërron liqenin e Ohrit sistematikisht çdo ditë dhe çuditërisht vazhdohet që të heshtet rreth këtij fenomeni regresive me pasoja tepër të rënda për këtë liqen. . Derdhen miliona dollarë dhe euro për ruajtjen e kësaj perle të natyre dhe nuk vihet dorë mbi një lumë të sajuar nga pala maqedonase që derdhet në liqen me kimikate të fabrikave maqedonase dhe të helmeve të spërkatjes së pemishteve maqedonase përbri këtij lumi 
Kush është lumi Sateska ?
Lumi Sateska buron rrëzë malit Bistra të Debërcës së Epërme në qafën e malit Presek në mes të komunave Ohër dhe Kërçovë. Ai në të kaluarën vinte deri Volinë ku dhe devijonte në të djathtë. Por në vitet 1960 me ndërtimin e hidroçentraleve mbi Drinin e Zi, duke u nisur në mënyrë të njëanshme për plotësimin e nevojave energjetike u bë një kanal i gjatë rreth 5 km duke e kthyer lumin Sateska në liqenin e Ohrit me qëllim të rritjes së potencialit të ujit dhe të nivelit të liqenit për të prodhuar energji elektrike. Kështu thotë për gazetën “Telegraf” ing maqedonas Mate Gogoski, nëpërmjet këtij lumi u futën në liqen 200 milion m3 ujë dhe më vonë u dëshmua, se nuk iu arrit qëllimit për ta përdorur këtë lumë për energjetikë. Sateska humbi funksionin energjetik dhe krijoi vetëm probleme të shumta ekologjike. Kështu shpjegon ing Mate Gogoski ishte parashikuar ndërtimi i kulturave pyjore përgjatë rrjedhës së lumit dhe pyllëzim të sipërfaqeve për të penguar erozionin dhe me të të mbrohej liqeni dhe një gjë e tillë ngeli vetëm në projekt. Nga hulumtimet që i janë bërë lumit Sateska është vënë re se ky lumë mbart çdo vit 104 mijë m3 masë mbeturinash shumëzoje këtë me 57 vjet dhe del qartë dëmi ekologjik duke shkatërruar fundin e liqenit. Me shtimin e popullatës në brigjet e liqenit Sateska sot mbart me vete shumë materiale kimike, mbeturina teknologjike dhe shumë mbeturina pesticidesh të cilat derdhen në këtë lumë. Ing maqedonas Mate Gogoski si specialist i mirëfilltë në këtë fushë i cili ka kryer një studim të posaçëm, thotë se ka një degradim gradual të këtij ekosistemi. Me derdhjen e lumit Sateska në pjesën veriore të këtij liqeni, krahas zhdukjes së gjallesave ka ndryshime klimatike dhe edafike. Kështu për shembull nxehtësia e ujit të liqenit është ulur me 2-5 shkallë, orografia e tabanit të liqenit, e cila në këtë pjesë sillej me 100 -200 m thellësi, sot ajo ka ndryshuar, kështu ajo zonë që ka qenë shumë e pasur më peshk në të kaluarën, ajo sot është mbushur me siujdhesa dhe në pjesën veriore të liqenit gati është zhdukur çdo specie, madje ka sjellë edhe ndryshimin e ngjyrës karakteristike blu të liqenit duke e shpërbërë atë. Padyshim, arsyeton specialisti maqedonas, nëse vazhdohet kështu çdo ndërmarrje e mëvonshme do të jetë e kotë. Liqeni është pjesë e trashëgimisë pranë UNESKOS dhe dy shtetet që e kanë në pronësi Maqedonia dhe Shqipëria duhet të jenë të angazhuara për t`a mbrojtur këtë liqen. Shoqata ekologjike “Enhalon “ në Strugë e cila është në mbrojtje të liqenit e ka shpallur këtë lumin Sateska si një nga armiqtë e përbetuar që do të zhduki liqenin e Ohrit. Degradimi I liqenit në pjesën veriore të tij është shtrirë edhe në pjesën shqiptare Kjo shoqatë me specialistët më të mirë bëri një studim për ndikimin negative të lumit Sateska në shkatërrimin e liqenit të Ohrit. Studimi u zhvillua nga njerëz kompetentë të kësaj fushe dhe u miratua nga Institucionet përgjegjëse me të vetmen alternativë që kishte studimi që ky lumë Sateska të kthehej në shtratin e vjetër të tij në Drinin e Zi madje u caktua edhe dokumentacioni teknik dhe shpallja e tenderit. Në bazë të studimit për mbrojtjen e liqenit të Ohrit Banga Botërore akordoj rreh 5 milion dollarë por çuditërisht në projekt nuk u përfshi lumi Sateska. Gjithçka ngeli në letër !
Ka ardhur koha thotë specialisti Maqedonas Mate Gogoski që ekologjistët maqedonas dhe ata të Shqipërisë me pushtetarët respektivë të dy vendeve dhe Ministrive të mjedisit që mblidhen aq shpesh duke konsumuar më shumë darka dhe dreka se sa projekte me bereqet të shpëtojnë atë që mund të shpëtohet pasi nuk ka mbrojtje të liqenit të Ohrit për deri sa Sateska të derdhet në të.