Dosier, Ergys Alushi: Kryetarët e Bashkisë Vlorë, 1900-1944 dhe kontributet e tyre

Kryetari i parë i Bashkisë në vitin 1900 ose Kryekatundari si emërtohej në atë kohë në Vlorë, ka qenë Shahin Bej Kolonja,

Kryetarët e Bashkisë Vlorë, 1900-1944 dhe kontributet e tyre

Deri në vitin, 1912, kryetarët e bashkisë emëroheshin nga qeveria Turke si Kryekatundarë

Ka qenë Ali Asllani, i cili ka hedhur idenë për ndërtimin e lulishtes së madhe në Vlorë

- Në vitin 1925, nën drejtimin e këtij kryetari bashkie, erdhën në Vlorë inxhinier të huaj, kryesisht italianë, u bë dekorimi dhe u mbollën 25 pisha

Në sipërfaqen ku është ndërtuar lulishtja, ka qenë i vendosur Pashallëku i Vlorajve, ku ka bërë pjesë edhe familja e Ismail Bej Vlorës

- Mustafa Pashë Vlora, që ka qenë dy herë kryeministër i perandorisë së madhe Turke, 1905-1907

-Në godinën tjetër, merreshin vendime për drejtimin e pashallëkut e më gjerë, priteshin ankesat, kërkesat, vizitat dhe njihej me emrin, Selamllëku.

-Pikërisht në këtë godinë, u shpall dhe pavarësia e Shqipërisë dhe u ngrit Flamuri.

-Në Selamllëk, kanë ardhur personalitete të njohur botëror të kohës, duke përfshirë edhe mbretër e mbretëresha.

-Ndër ata që kanë ardhur në Selamllëk, ka qenë edhe princ Vidi, në 27 korrik 1914, qëndroi vetëm një ditë në Haremin e Syrja Bej Vlorës, babait të Eqerem Bej Vlorës
- Selamllëku, u prish në vitin 1925, për t’u bërë lulishte apo si e thërrisnin ndryshe banorët e vjetër të Vlorës, “milet bahçe”, pasi nuk njihej fjala lulishte.

- Në vitin 1937, në lulishte u ndërtua Shtiza e Flamurit, kur Kryetar Bashkie ishte Ali Asllani.


Kryetari i parë i Bashkisë në vitin 1900 ose Kryekatundari si emërtohej në atë kohë në Vlorë, ka qenë Shahin Bej Kolonja, që ishte dhëndërri i poetit tonë të madh, Naim Frashëri. Këtë post e ka mbajtur deri më 1902.

 

Më pas nga 1902 deri më 1903, kryetar i bashkisë Vlorë, ka qenë Ali Radhima.

 

Ne vitin 1903-1907, Kryetar i Bashkisë në Vlorë, ka qenë Ali Spahiu nga Skrapari.

 

Ne vitin 1907-1909, Kryetar i Bashkisë në Vlorë, ka qenë Abaz Mezini.
Abaz Mezini ka pritur Ismail Bej Vlorën, në vitin 1908, kur erdhi për herë të parë në Vlorë, pas një mungese 55 vjeçare. Në kohën e drejtimit të bashkisë nga Abaz Mezini është krijuar klubi “Labëria” dhe është hapur shkolla e parë shqipe në Vlorë, sot “28 Nëntori”. Ne vitin 1909-1912, Kryetar i Bashkisë, ka qenë Xhemil Bej Vlora, por duhet theksuar se deri në këtë vit,1912, kryetarët e bashkisë emëroheshin nga qeveria Turke si Kryekatundarë.
Xhemil Bej Vlora ka qenë Kryekatundarë i Vlorës, në ditën e Shpalljes së Pavarësisë. Ai ka merita të mëdha pasi hapi konakun e tij, dhe kontribuoi në ngritjen e flamurit në shtëpinë e tij, gjithashtu në vitin 1908 ishte një nga personat më të rëndesishëm në ndërtimin e klubit “Labëria”. Krahas kësaj në vitin 1917, Xhemil Bej Vlora hapi Odën e Tregëtisë, ku u zgjodh President i Dhomës së Tregëtisë së Vlorës.

 

Nga viti 1912 deri më 1914, tashmë me emërtimin “Kryetar Bashkie”, ka qenë Ibrahim Avdullai.

 

Në vitin 1914-1917 me disa ndërprerje, Kryetar ka qenë Osman Haxhiu.
Osman Haxhiu ka kontribut të madh në Luftën e Vlorës të vitit 1920, duke qenë Komandant i Luftës. Në vitin 1917-1920, kryetar bashkie ka qenë Ali Asllani.
Ali Asllani ështe një prej kryetarëve me më tepër kontribute për qytetin e Vlorës, si në legjislacionin e parë ashtu edhe në të dytin. Kështu duhet përmendur projekti që ai realizoi në vitet ’20-të, për lulishten e Vlorës.  Ndërtoi gjatë legjislacionit të tij të parë, bashkinë e Vlorës, ku sot ndodhet Muzeu Historik i qytetit. Dha miratimin për ndërtimin e Konsullatës Italiane, sot bashkia e Vlorës. Kontribuoi ne ndërtimin e ujësjellësit të Vlorës, që vinte nga Uji i Ftohtë. Ka kontribut në ndërtimet e planit rregullues të qendrës së Vlorës, ku veçojmë merkaton e Vlorës, e cila ekziston edhe sot. Ali Asllani ka marrë pjesë edhe në ndërtimin e shtizës së flamurit, ka kontribut në ndërtimin e Spitalit te Vlorës, në vitin 1917, ku edhe mbolli 17 pisha me dorën e tij të cilat përkojnë me vitin 1917. Sot nuk ka mbetur asnjë rrënjë.

Në vitin 1920-1925, kryetar bashkie ka qenë Qazim Kokoshi.
Qazim Kokoshi, i cili përmirësoi financat e qytetit të Vlorës, dhe për herë të parë aplikoi monedhën e qytetit të Vlorës.  Mori pjesë në ndërtimin e lulishtes së Vlorës në vitin 1925. Mbolli 25 pisha të cilat përkojnë me vitin 1925, ku sot kanë mbetur vetëm 12. Ne vitin 1925-1928, kryetar bashkie ka qenë Nuredin Bej Vlora. Nuredin Bej Vlora, Kryetar Bashkie nga viti 1925-1928, kontribuoi  duke dhuruar pronën e tij, të cilën e shndërroi në lulishte publike. Gjithashtu shquhet në kontributin e tij monetar në ndërtimin e merkatos. Në vitin 1922, Nuredin Bej Vlora, sjell nga Amerika makinën e parë ujitëse për larjen e rrugëve të Vlorës.

 

Në vitin 1925-1931, kryetar bashkie ka qenë Karagjozi nga Gjirokastra.

 

Në vitin 1931-1933, kryetar bashkie ka qenë Abedin Nepravishta.
Abedin Nepravishta kontribuoi ne ndërtimin e varrit të Ismail Qemalit, në lulishten e Vlorës, dhe organizoi ceremoninë e sjelljes së eshtrave të Ismail Qemalit nga Kanina, në vitin 1932.
Gjithashtu kontributi i tij ka qenë edhe në drejtim të rikonstruksionit të rrugës Vlorë-Skelë, në vitin 1932, si edhe në gjelbërimin e qytetit tonë.  Në vitin 1933-1936, kryetar bashkie ka qenë Arshi Xhindi nga Kanina. Në vitin 1936-1939, kryetar bashkie ka qenë per herë të dytë Ali Asllani. Nga 1939-1943, punët e kryetarit të Bashkisë i bënte prefekti që në atë kohë ka qenë Veip Runa.
Në vitin 1943-1944, kryetar bashkie ka qenë Nuredin Haxhiu.

 

Lulishtja e madhe e Vlorës

E ndërtuar në vitin 1925, ku për ndërtimin e saj kanë dhënë kontribut disa kryetarë bashkish, por kryesori ka qenë Ali Asllani, i cili ka hedhur idenë për ndërtimin e lulishtes. Lulishtja është ndërtuar në tre faza. I pari ka qenë kryetari i bashkisë, Qazim Kokoshi, në vitet 1922-1925, kur është punuar për sistemimin e vendit, ndërsa në fazën e dytë ka qenë, Nuredin Bej Vlora, pasardhës i familjes Vlora. Në vitin 1925, nën drejtimin e këtij kryetari bashkie, erdhën në Vlorë inxhinier të huaj, kryesisht italianë, u bë dekorimi dhe u mbollën 25 pisha, në përkujtim të vitit që u mbollën këto pisha. Në sipërfaqen ku është ndërtuar lulishtja, ka qenë i vendosur Pashallëku i Vlorajve, ku ka bërë pjesë edhe familja e Ismail Bej Vlorës, të cilët kanë ardhur nga Kanina, nga ku kanë drejtuar të gjithë sanxhakun e Vlorës, ku Vlora ka qenë një nga 7 sanxhakët që ka patur Shqipëria në atë kohë. Familja Vlora, u vendos në këto saraje në vitin 1820, saraje të rrethuara me mure të larta, rreth 8 metra. Sarajet kanë qenë të përbëra nga dy godina të mëdha dhe godina më të vogla ndihmëse.

Godinat ishin madhështore dhe kishin 130 dhoma.
Ato u ndërtuan nga dy djemtë e Ahmet Beut, Ahmet Bej Kanina ose Ahmet Bej Vlora dhe Beqir Bej Vlora. Njëri nga këta ishte gjyshi i Ismail Qemalit. Me kalimin e viteve, Vlorajt nisën të shpërndaheshin, në Vlorë mbetën vetëm dy vëllezër, njëri Mustafa pashë Vlora, që mbahet mend për rrugën që ndërtoi nga Vlora në Skelë në vitin 1882, që ishte gjyshi i Eqerem Beut ose babai i Syrja Bej Vlorës dhe Selim Pashë Vlora, që ishte sanxhak, bej, bejlerë, beu me shumë kontribute. Në njërën godinë të madhe, jetonte i gjithë pashallëku dhe njihej me emrin, Haremi, ku kanë lindur shumë figura të njohura nga familja Vlora. Ka lindur Ismail Qemali, i cili është larguar nga Haremi në moshën 9 vjeçare. Ka lindur dhe Veseli i Madh, Ferit Pashë Vlora, i cili ishte vëllai i Syrja Bej Vlora dhe djali i Mustafa Pashë Vlora, që ka qenë dy herë kryeministër i perandorisë së madhe Turke, 1905-1907.
I gjithë pashallëku i Vlorajve është ndarë, një pjesë në Kaninë, në kalanë e Kaninës, dhe një pjesë në kodrën e Kuzum Babasë, tek xhamia e Kuqe, dhe një pjesë tek xhamia e Tabakut. Në godinën tjetër, merreshin vendime për drejtimin e pashallëkut e më gjerë, priteshin ankesat, kërkesat, vizitat dhe njihej me emrin, Selamllëku. Pikërisht në këtë godinë, u shpall dhe pavarësia e Shqipërisë dhe u ngrit Flamuri. Në Selamllëk, kanë ardhur personalitete të njohur botëror të kohës, duke përfshirë edhe mbretër e mbretëresha. Ndër ata që kanë ardhur në Selamllëk, ka qenë edhe princ Vidi, në 27 korrik 1914, qëndroi vetëm një ditë në Haremin e Syrja Bej Vlorës, babait të Eqerem Bej Vlorës. Në ato tetë orë të qëndrimit në Vlorë, princ Vidi u takua me parinë e qytetit, pa praninë e popullit, si dhe një takim me shqiptarët e shpërngulur nga jugu i vendit, si pasojë e genocidit Grek të atij viti, popullsi e cila ishte e vendosur në ullishten e Vlorës. Princ Vidi mbeti i habitur dhe njëkohësisht i kënaqur, nga pritja që iu bë në Vlorë, ku u prish protokolli zyrtar i përgatitur nga paria për pritjen e tij, pasi i gjithë populli doli në Skelë, i hoqi kuajt karrocave dhe i tërhoqi vetë karrocat, në mes të vapës e pluhurit, nga Skela deri tek godina e Haremit. Selamllëku, u prish në vitin 1925, për t’u bërë lulishte apo si e thërrisnin ndryshe banorët e vjetër të Vlorës, “milet bahçe”, pasi nuk njihej fjala lulishte.

Në këtë lulishte ka varrin edhe Ismail Qemali.
Zhvendosja e varrit të tij nga Kanina në këtë lulishte, ka qenë një iniciativë e hershme, rreth viteve 1930-të, e deputetit të Vlorës, Qazim Koculi, në bashkëpunim me prefektin e kohës për Vlorën, Zenel Prodani, dhe parinë e Vlorës. Pas dy vite përpjekjeje, sjellja e eshtrave të Ismail Qemalit nga Kanina, u mundësua nga mbreti Zog, i cili u ndikua dhe nga dy motrat e tij, Luizës dhe Sanies, ku kjo e fundit, merrej me problemet e kulturës, monumenteve dhe ishte drejtuese e Kryqit të Kuq Shqiptar. Skulptori Odise Paskali, do të ishte njeriu që do të punonte për varrin monumental të njeriut që shpalli Pavarësinë e Shqipërisë. Ai ka punuar për një kohë të gjatë, duke u ndihmuar dhe nga gdhendës të mirë të gurit që mori nga Mokrra e Korçës, duke punuar për gati një vit, me një fond të akorduar nga mbreti Zog, një fond i pamjaftueshëm. Në vitin 1937, në lulishte u ndërtua Shtiza e Flamurit, kur Kryetar Bashkie ishte Ali Asllani.
Shtiza e Flamurit, është ndërtua pikërisht në vendin, dritaren ku u ngrit flamuri që simbolizoi shpalljen e pavarësisë. Rivarrimi i Ismail Qemalit në këtë lulishte, u krye në 28 Nëntor 1932, më rastin e Shpalljes së Pavarësisë. Në atë ceremoni kanë marrë pjesë më shumë se 3 mijë njerëz të ardhur nga të gjitha trevat Shqiptare. Ish Ministri i Kulturës i mbretit Zog, Hil Mosi, ka sjellë në Vlorë dhe një bandë muzikore, pasi Vlora nuk kishte bandë muzikore, duke e sjellë atë nga Shkodra. Në ceremoninë e rivarrimit, ishin të pranishëm edhe tre djemtë e Ismail Qemalit, djali i madh Ethem Beu, I cili ishte kapiten në rezervë, Qazim Beu dhe Qamil Beu. Djali i madh, Ethem Beu, ka nxjerrë nga gjiri një flamur, i cili ishte flamuri që ngriti Ismail Qemali në 28 Nëntor 1912, flamur të cilin kjo familje e mbante me vete kudo, duke ia dhuruar këtë flamur, Kryetarit të Bashkisë dhe njëkohësisht Prefekt i Vlorës, Abedin Nepravishta.

Ky ia dhuroi flamurin, të dërguarit të Zogut, Hil Mosi.

Nga historia dihet që Ismail Qemali vdiq në rrethana misterioze në Peruxhia të Italisë, ku kishte shkuar për të dhënë një konferencë për shtyp për gazetarët, në mbrojtje të interesave të Shqipërisë.
Fjalët e tij të fundit kanë qenë “më prenë në besë”.
Kur trupin e tij e sollën në Vlorë, në vitin 1919, Prefekti i Vlorës, Seit Qemali, Kryetari i Bashkisë, Ali Asllani dhe paria e Vlorës, kërkuan nga pala Italiane që Ismail Qemali të varrosej në oborrin e shtëpisë së tij, aty ku do të ndërtohej vite më vonë lulishtja, por pala Italiane, nuk ra dakord dhe varrimi u organizua në Kaninë.
Gjenerali Italian i kohës, Piaçentini, nuk pranoi, me arsyetimin se kishte një plan rregullimi për Vlorën, i cili parashikonte ndërtimin e një lulishteje në vendin ku ishte godina në të cilën ishte shpallur Pavarësia e Shqipërisë.